Obrázky na stránke
PDF

Sæpe rursus inluens, quantum polcram, menlein accipere rationem, qua tibi persuadeatur, non prius humanam lam vivacem, tam sagacem, tam perspi. ratione quam fide le csse ducendum. Quod facile cacem, non putabam latere veritalem, nisi quod in polest, si modo equum te præbeas. Sed ut cummodo ea quærendi modus laleret, eumdemque ipsum mo- fiat, volo quasi respondeas interroganti : et primo dum ab aliqua divina auctoritatc esse sumendum. dicas mihi, quare libi videatur non esse credendum. Restabat quererc quænam illa esset auctoritas, cum Quod ipsa, inquis, credulitas, a quá creduli nomiin tantis dissensionibus se quisque illam traditurum tanlur, vitium quoddam mihi videtur esse : alioquin polliceretur. Occurrebat igitur inexplicabilis silva, cui hoc nomen non pro convicio objectare soleremus. demum inseri multum pigebat : atque inter hæc sine Nam si suspiciosus in vitio est, eo quod non comulla requie, cupiditate reperiendi veri animus agila perta suspicatur; quanto magis credulus, qui hoc a batur. Dissuebam me tamen magis magisque ab istis, suspicioso disferi, quod ille incognitis aliquam, iste quos iam deserere proposueram. Restabat autem nullam tribuit dubitationem. Interim accipio hinc aliud nihil in tantis periculis, quam ut divinam pro - opinionem ac distinctionem. Sed scis eliam curiosum .videntiam lacrymosis el miserabilibus vocibus, ut non nos solcre appellare sine convicio ; studiosum opem mihi ferret, deprecarcr. Atque id sedulo facie vero etiam cum laude. Quainobrem aliende, si plitbam : et jam fere me commoverant nonnullo di-pu- cct, ctiam inter hæc duo quid libi distare vidcatur. li tationes Mediolanensis episcopi (a), ut non sine spe certe respondes, quod quamvis uterque agalur inagna aliqua de ipso Vetere Testamento multa quærere cu cupiditate noscendi, curiosus tamen ea requirit que nerem, quæ, ut scis, male nobis commcndata exse- nihil ad se allinent; sludiosus autem contra, quiu ad crabamur. Dccreveramquc lamdiu essc calcchumenus sese allinent requirit. Sed quia non negamus ad lioin Ecclesia, cui traditus a parentibus erari, donec minem pertinere conjugem ac liberos et corum saluaut invenirem quod vellem, aut mihi persuaderem tem ; si quispiam peregre posilus, queinadmodum non esse quærendum. Opportunissimum ergo me ac valeant ac sesc agant sua conjux ac liberi, omnes valde docilem tunc invenire possei, si fuisset qui advenientes scdulo perconiclur, magna ulijue duciposset docere. Hoc ergo modo et simili animæ tuæ tur cupiditate noscenili : el lamen hunc studiosum cura si ' diu le quoque affectum vides, et si jam satis non vocamus, qui et magnopere scire vull, el ea quie tibi lactatus videris, fincmque hujusmodi laboribus ad se maximc pcrtinent. Quare jam intelligis eo vale vis imponere; sequere viam catholicae disciplinæ, cillare istam delinitionem studiosi, quod omnis quique ab ipso Christo per Apostolos ad nos usquc ma- dem sludiosus ea nosse vult quæ ad se pertinent, non pavit, et ab hinc ad posteros manalura est.

lamen omnis qui id agit studiosus vocandus est; sed CAPUT IX. - 21. Catholica Ecclesia venientibus is qui ea quzc ad animuni nuiriendum liberaliter alpræcipit fidem ; hæretici promillunt rationem. Nihil vitii que ornandum pertinent, impensissime requiril : esse in fide, alque inter credentem el credulum (quod tamen studentem recle appellamus!, pr:csertiin adnonien culpa dalur) plurimum interesse. Ridicu- dentes quid studeal audire. Nam eliain suorum sluJum, inquis, islud est, cum omnes hanc se pro diosum possumus appellare, si suos lanlum dilig'i : fiteantur tenere, ac docerc. Prolitentur hoc omnes non tamen adjunctionc mulla, communi nomine læretici, negare non possuin ; sed ita ulcis quos studiosorum dignum putamus. Audiendi autem cupi. illectant, rationem se de obscurissimis rebus polli. dum quemadmodum se sui baberent, non appellarem ccantur reddituros : eoque Catholicam maxime cri- sludiosum audiendi, nisi gaudens sama bona idipsum minantur, quod illis qui ad eain veniunt principitur sæpe vellet audire : studentem vero, criamsi semel. uit credant; se autem non jugum credendi imponere, Reser nunc aninium ad curiosum, et dic nijhi, ulrum sed docendi fontem aperire gloriantur. Quid, inquis, si quis fabellam libenter audirel, nibil sibi omnino dici poluit, quod ad eorum laudem magis pertine- prosuluram, id esi, rerum ad se non pertinentium ; rel'? Non ita est. Hoc enim faciunt nullo roborc neque id odiose : atque crebro, sed rarissime ac praediti, sed ut aliquain concilient multitudinem no- modestissime, vel in convivio, vel in aliquo circulo,

ullove colisessu ; viderelurne tibi curiosus ? Non opirict humana, nec vires suas valcludinemque conside. nor : scd ccrle habens illius rei curam, quain libenter raus, s:norum escas appetendo, quæ male commit audirel, profecto viderelur. Quapropter etiam curiosi luntur nisi valentibus, irruil in venena fallenlium. definitio ea regula, qua studiosi, emendanda est. Vide Nam vera religio, nisi credantur ea quae quisquc igitur ulrum et illa superiora emendanda sint. Cur poslen, si se bene gesserit dignusquc fuerit, assequa- cnim non el suspiciosi nomine indignus sit, qui tur alique percipiat, et omnino sine quodam gravi aliquando aliquid suspicalur; et creduli, qui aliaucloritatis imperio iniri recle nullo pacio potest. quando aliquid credil ? liaque ut inter studentem 22. Sed qu:eris fortasse vel de hoc ipso aliquam alicujus rei ct omnino sludiosum, rursunique iriter

curam habentem aique curiosum ; ita inter creden · · Edilio Loy. omillit, si ; cujus loco Er. et Mss. habent, ail.

- lem et credulum plurimum interest. • Omnes Mss., maxime perimeret.

Editi, percipiul, omnino sine ; omisso, el, qnoj resti + Edili vitiose fereljant, impensissime requirri, euin stu. uitur ex mss.

dentem recte appellamus. Emendantur ex liss. (a) Ambrosii. Vid. lib. $ con css., carp. 13, 14.

3 mujilam Mss., o!iose.

Da

CAPUT X.-23. Turpe non esse credere in religione. cupiditalc ullo modo descrendus aut respuendus vi. Rationi percipiendæ idoni perpauci : via ad religionem deri potest. Sed nonne censcs , nisi primo credi so tulior et lenenda ab omnibus , fides. Sed nunc vide, ad id quod instituit pervenlurum , mentemque s'ipinquies , utrum in religione credere debeamus. Ne plicem ' præbeat , et quibusdain magnis necessariisque enim si concedimus aliud csse crestere, aliud que præceptis obtemperans quadam vitae actione credulum esse, sequitur ut nulla culpa sil in religio perpurgel', non eum esse aliter illa quae pure vera sunt mibus credere. Quid enim , si el credere et credulum adepturum ? Censes profecio. Quid ergo istis , quoesse vitiosum est, quemadmoduin et ebrium el ebrio- rum de genere le esse jam credo, qui facillime di. sum esse ? quod qui certum existimal, nullum mihi vina secrela ratione certa capere possunt, si hac habere posse amicum videlur. Si enim lurpe est ali- via veniant , qua illi qui primitus credunt , numquid quid credere, aut turpiler facil qui amico credil, tandem oberil? Non arbitror. Sed tamen, ais, quid aut nihil amico eredens quomodo amicum vel ipsum eos morari opus est ? Quia elsi facto sibi nihil nocevel se appellet non video. Hic fortasse dicas : Con- bunt, nocebunt tamen exemplo cateris. Vix enim cedo aliquid aliquando esse credendum; nunc expedi est qui de se tantum sentiat, quantum potes! : scd quomodo in religione turpe non sit credere, anle- qui minus , excitandus est ; qui amplius , reprimenquam scire. Faciam, si potero. Quocirca ex te dus; ut ncque ille desperatione frangalur, neque quiero quid existiines in graviore culpa esse, religio. iste præcipitelor audacia. Quod facile fit, si etiam nem tradere indigno, an id quod ab eis qui illam ii qui valent volare , ne cui sint periculoso invila. traduni dicitur, credere. Si quem dicam inilignum, mcnto, paulisper cogantur incedere qua etiam cænon intelligis : eum dico, qui licto pectore accedit. tcris lulum est. llinc est providentia veræ religioConcedis, ut arbitror, magis culpandum esse, tali nis; hoc jussum divinilus, hoc a beatis majoribus homini pandere si qua sunt sancta secreta , quam traditum , hoc ad nos usque servalum ; hoc perlurreligiosis viris de ipsa religione aliquid aflirmantibus bare velle acque perverlere, nihil est aliud quam ad credere. Neque enim le aliud respondere decuerit. veram religionem sacrilegam viam quærere. Quod Quare nunc fac pules eum adesse, qui tibi religio- qui faciunt , nec si cis concedatur quod volunt , nem sil tradilurus : quonam modo illi fidem facturus possunt quo intendunt pervenire. Cujusmodi enim es, vero animo le accedere, nequc quidquam in le, libel excellant ingenio, nisi Deus adsit, humi requod ad hanc rem altinel , doli atquc simulationis punts. Tunc autem adest, si societatis humanæ in esse ? Dices, bona tua conscientia nihil le fingere, Deum lendentibus cura sit. Quo gradu nibil firmius qualitis poteris idipsum asserens verbis , sed tamen in cælum reperiri potest. Ego quidem buic rationi serbis. Non enim animi tui latebras, ita ut intime non possuin resistere; nam nihil sine cognitione esse scraris , homo homini aperire possis'. Al illc si di- credendum, qui possum dicere ? cum et amicilia, serit , Ecce credo tibi ; sed nonne est xquius ut nisi aliquid crcdatur quod certa ratione demonstrari eliam lu credas mihi, cum lu beneficium, si ali non potest, omnino nulla sit , et sæpe dispensatoriquid veri icneo , sis accepturus, daturus ego ? quid bus servis sine ulla culpa dominorum credatur. In respondebis, nisi esse credendum?

religionc vero quid iniquius fieri potest, quam ut 24. Sed, inquis, nonne erat melius , rationem Dei antisliles nobis non fictum animum pollicentibus niibi redderes ' , ut ea quocumque me duccret, crcdani, nos eis præcipientibus nolimus credere? Posine ulla sequerer temeritate? Erat fortasse : scd siremo que polest esse via salubrior, quam idoneum cum res tanta sil, ut Dcus tibi ratione cognoscendus primo fieri percipiendae veritatis, adhibendo iis fidem, sit, omnesne puitas idoneos esse percipiendis ratio. quæ ad præcolendum el ad præcurandum animuua pibus , quibus ad divinam intelligentiam mens duci sunt divinitus constituta ? aut si jam prorsus idoneus lur humana , an plures, an paucos ? Paucos, ais, sis, circuire polius aliquanlum qua lutissimum est existimo. Horumne in numero esse le credis ? Non ingredi , quam el libi esse auctorem periculi, et caest meum , inquis, hoc respondere. Illius ergo pu. teris lemeritatis excmplum ? tus, etiam hoc tibi credere : quod quidem facit. Tu CAPUT XI. — 23. Credentes ab opinantium lemeritantum menicnlo, jam eum bis credidisse libi incerta Tale quomodo alieni. Intelligere, credere, opinari. dicenti; te illi religiose admonenti ne semel quidem Quare jam superest ut consideremus, quo pacto hi velle credere. Verum fac ila esse, ct vero animo le seguendi non sint , qui se polliccnlur ralione duclu. ad accipiendam religionem accedere, et ita paucorum ros. Nam quomodo sine culpa possimus sequi eos le esse hominum , ut rationes quibus ad certam co- qui credere jubent , jam dictum est : ad hos autem gnitionem vis divina perducitur, capere possis : sponsorcs rationis, non modo sine vituperatione , quid , caeteris hominibus, qui tam sereno ingenio sed etiam cum aliqua laude se venirc nonnulli pulant: præditi non smut, negandam religionem putas ? An sed non ita est. Dux enim personæ in religione sunt eos pedelentim quibusdam gradibus ad illa summa laudabiles : una eorum qui jam inyerierunt , quos penetralia esse ducendos ? Vides plane quid sit reli

etiam beatissimos judicare necesse est; alia eorum giosius. Neque enim tibi quivis homo in rei tante

i lo qualuor Mss., simplicem. 1 In B , possil. Er. Lugd. ven, Lov. seculi sumus. M. . · Edili, perpurgetur. Al Mss., perpurget.

I veteres libri constanter, humo repind. Apud Ér. Lugd. Ven. Lov., reddcre. M.

qui sfudiosissime et reclissimc inquirunt. Primi ergo est, eorum qui opinanlur sc scire quod nesciant , sunt jam 'in ipsa possessione, alteri in via, qua ta- est profecto vitiosa credulitas. Cælera duo impro, men certissime pervenitur (a). Tria sunt alia homi- banda genera nihil crcdunt, et illi qui verum quenum genera , profecto improbanda ac delestanda. runt cum desperatione inveniendi, et illi qui omnino Unum est opinantium, id est, eorum qui se arbi non quærunt. Et hoc duntaxat in rebus ad aliquam traulus scire quod nesciunt. Allerum eorum qui sen pertinentibus disciplinam. Nam in alio vilac aclu, proljunt quidem se nescire, sed non ita quærunt, ut rsus nescio quo pacio possit homo nihil credere. Quan invenire possint. Tertium eorum qui ncque se scire quam in illis etiam qui se in agendo probabilia sequi existimant, nee quærere volunt. Tria sunt item velul dicunt, scire polius nihil posse , quam nihil credere , finitima sibimet in animis hominum distinctione di- volunt videri. Quis enim quod probat non credit? gnissima; intelligere, credere, opinari. Qux si per aut quomodo est illud quod sequuntur, si non prose ipsa considerenlur, primum semper sinc vilio est; batur , probabile ? Quare duo genera possunt esse secundum , aliquando cum vitio ; tertium, nun adversantium veritati : unum eorum qui scientiam lanquam sine vilio . Nam intelligere magna el honesta lum oppugnant, non fidem: alterum eorum qui ulrumvel etiam divina , beatissimum est (6). Intelligere au- que condeinnant ; qui lamen ulrum in rebus humanis tem superflua, nihil nocet; sed fortasse disccre nocuil, inveniri possint , rursus ignoro. llaec dicta sunt, ut cum tempus necessariorum occuparent. Ipsa etiam intelligeremus nos relenta fide , illarum etiam rerum moxia , non intelligere, sed facere aut pati , mise- quas nondum comprehendimus, a temeritate opinanrum est. Non enim si quis intelligat quomodo possit lium vindicari. Nam qui dicunt nibil esse credendum inimicus sine suo periculo occidi , intelligentia ipsa, nisi quod scimus, id unum cavent nomen opinationis, ac non cupiditate reus est : quæ si absit, quid inno. quod fatendum cst lurpe ac miserrimum : sed si dicentius dici potest ? Credere autem lunc est culpan- ligenter considerent plurimum interesse, utrum se dum, cum vel de Deo indignum aliquid creditur, vel scire quis putet , an quod nescire se intelligit, credat de hominc facile creditur. In cæteris vero rebus si aliqna auctoritate commolus ; profecto crroris ct inquis quid credit, si se id nescire intelligat , nula humanitatis atque superbiäe crimcn vitabit. , culpa est. Credo enim sceleratissimos conjuralos vir- CAPUT XII. – 26. Credere in multis quam neceslule Ciceronis quondam interfeclos : atqui id non $o- sarium ad humanam societatem. Tulissimum oblemperare jum nescio, sed etiam nullo pacto me scire posse, sapientibus. Quiero cnim , si quod nescilur , credencerto scio. Opinari autcm , duas ob res lurpissimum dum non est, quomodo serviant parentibus liberi , cst : quod et discere non potest, qui sibi jam se scire eosque mutua pielate diligint, quos parentes suos esse persuasit, si modo illud disci potest ; et per se ipsa non credant. Non enim ratione ullo pacto sciri potest : temeritas non bene affecti animi signum est. Nam sed interposila matris aucloritate de patre creditur; etiamsi hoc ipsum quod de Cicerone dixi, scire se de ipsa vero malre plerumque nec matri , sed obstequisquam arbitratur, quanquam r.ihil eum impediat tricibus , nutricibus , farnulis. Nam cui furari filius a discendo , quia res ipsa nulla scientia teneri potest : potest , aliusque supponi , nonne polest decepla decitamen quod non intelligit multum interesse , utrum ali- pere? Credimus tamen, el sine ulla dubitatione crcdiquid mentis certa ratione teneatur, quod intelligere di- mus, quod scire non posse confitemur. Quis enim non cimus, an famæ vel litteris credendum posteris utililer videat pietatem, nisi ila sit, sanctissimum generis true commendelur ; profecto errat, neque quisquam error mani vinculum,superbissimo scelere violari ? Nam quis Iurpitudine carel. Quod intelligimus igitur , debemus vcl inganus eum culpandum putet, qui eis officia de rationi : quod credimus, auctoritati (c) : quod opina. bila impenderit quos parentes esse crediderit, etiamsi mur , crrori. Sed intelligens omnis etiam credit, cre- non essent ? Quis contra non exterminandum judica. dil omnis et qui opinatur : non omnis qui crcdit in vcrit, qui veros fortasse parentes ininime dilexerit , telligit; nullus qui opinalur intelligit. Hæc ergo tria si dum ne falsos diligat meluit? Mulla possunt aferri, ad illa quinque liominum genera , quæ paulo ante quibus ostendalur nihil omnino humanæ societatis commemoravimus, referantur ; id est, duo pro- incolume remanere, si nibil credere statuerimus, quod banda quæ priora posuimus, et tria reliqua viliosa : non possumus lenere perceptum. invenimus primum beatorum genus ipsi verilati cre- 27. Sed nunc accipe , quod jam facilius me tibi dere; secundum autem sludiosorum amalorumque vc persuasurum esse consido. Cum de religione , id est , ritatis, auctoritati. In quibus duorum generibus lau cum de colendo alguic intelligendo Deo agitur, ii midabiliter creditur. In primo autem viliosorum, id nus scquendi sunt, qui nos credere velant , rationem

promptissime pollicentes. Nam nemini dubium est , i sic Mss. At editi, sunt etiam.

omnes homines aul slullos , aut sapicntes esse (a). · Editi, post, nunquam sine ritio, addunt : et hoc ad eam. Nunc autem sapientes voco, non cordalos ct ingenio. dem beati udinem referre debemus. In hac enimvila quantumcumque id sciatur, etc. Retractatio ipsa est subsequentis

sos homines; sed eos quibus inest, quanta inesse liosentenliæ huc a librariis translata.

mini polest, ipsius hominis Deique firmissime percea plerique Mss., menti certa ratione videatur. Sic Mss. Editi vero, in quibus duobus.

pla cognitio , alque huic cognitioni vila moresque (a) I Retract., cap. 14, n. 2. (0) Ibid.

Sola editio Lov., sed si quis consideret. (c) Ibid. Q. 3,

(a) I Retract., cap. 14, n. 4.

C ountes : carteros autom, cujusque modi artibus videre : non autcm potest videre et non habere, ne. inertiisque affecti sint, quolibet viclu probandi sivc que habere ac stullus esse. Nescit hanc igitur, at dum improbandi, slullorum in numero deputaverim. Quic bescit, in alio loco cognoscere non potest. Non potest, cum ita sint, quis mediocriter intelligens non plane quamdin slullis est , quisquam certiss'ma cogiitione viderit , stultis vtilius atque salubrius esse præccptis invenire sapientem, cui obtemperando tanto sliilliti oblemperare sapientium, quam suo judicio vitam de inalo liberelur. gere? Nam omne faclum , si recle factum non est , 29. Huic igitur lam immani diificultati, quoniam peccatum est : nec recte factum essc ullo modo po- de religione quærimus , Deus solus mederi potest : lest, quod non a recta ratione proficiscilur. Porro quem nisi el esse et humanis mentibus opilulari crerecta ratio est ipsa virtus. Cui autem hominum vir dimus , nec quærere quidem ipsam verom religionem lus, nisi sapientis animo prästo est ? Solus igitur sa debemus. Quid enim tandem tanto molimine investipiens non peccat. Stultus ergo omnis peccat , nisi in garc cupimus ? Quid oplamus attingere ? Quo pervenire jis sailis in quibus sapienti obtcmperaverit : a recta desideramus ? Eone quod esse aut ad nos pertinere non enim ratione talia facla proficiscuntur, nec, ut ita di credimus ? Nihil est lali mente perversius. Tunc cum cam, dominus sui facti slullus existimandus est, cum bcneficium a me pelere non auderes, aut certe ime est tanquam instrumentum ministeriuinque sapicntis. pudenter anderes, inventionem religionis postulatum Quare, si omnibus hominibus non peccare quam pc- venis , cum Deum neque esse , neque si sit , curare care melius est; inclius profccto stilii omnes viverenl, nos putes? Quid, si lanta res est, quæ nisi sedulo alque si servi possent esse sapientium. Atque hoc si in rebus omnibus viribus quæsita nequeat reperiri ? Quid , si minoribus ul in mercando vel colendo agro , in uxore ipsa difficillima inventio, ad capiendum quod inventum ducenda , in suscipiendis educandisque liberis , in cri', mentem quærentis exercer? Quid enim oculis noipsa denique re fansiliari administranda expedire ne- siris hac luce jucundius et faniiliarius? Quam lamen per. mo ambigit, multo magis in religione. Nam el res hu- pei :tque tolerare post diuturnas tenebras nequeunt. manie pronipriores ad dignoscendun sint, quain Quid cshansio Ogrotitione corpori accomomdalins divina ;cl in quibuscumquc sanctioribus et pric- quam cibus el polio ? Videmus tamen convalescentes stantioribus , quo majus eis obsequium cultumque refrenari atque cohiberi, ne salurilali valentium comdebemus , co sceleratius periculosiusque peccatur. niiltore sese audeant, cibisque ipsis agere, ut ad illum Nibiligilur nobis restarc amodo vides ', quamdiu slulii morlum , qui cos repudiabal , reverlanlur. De consumus , si nobis vita optima et religiosa cordi est, valesceulibus loquor : quid , ipsos rgrotuntes nonno nisi ut quæramus sapientes, quibus obtemperando urgemus ut aliquid sumant ? In quo profecio nobis dominationem stulliliæ neque ita mullum sentire, cum tanta inolestia non obtemperarent, si sc illum dum inest nobis, el evadere aliquando possimus. morbum cvasuros esse non crederent. Quando ergo

CAPUT XIII. – 28. Qui sapientia caret , non quæ- 111 IC operosissima ac laboriosissime inquisitioni ril sapientem, nisi esse credat. Ita et religio non quæri. dabis ? Quando tantam , quanta ipsa res digna est , lur, nisi esse credatur. Hic rursus oritur difficillima ciirain negotiumque tibi audebis imponere, cum id quæstio. Qonam enim modo slului sapientem inve- quod quaeris , esse non credas? Recic igitur ca. pire poterimus , cum hoc noinen , tametsi nemo fere tholică disciplinæ majestale instilutum est, ut ac andcat palam , plerique lamen ex obliquo sibi vindi- ccdentibus ad rcligionem fides persuadeatur anle cant; cum de rebus ipsis, quarum cognitione constat omnia. sa pientia , ita inter se dissentiant , ut aut nullum co- CAPUT XIV. – 30. Si nihil credendum est, nec rum, aut certum unum * necesac sit csse sapientem ? ipsa esse religio credelur. Christo credendum esse docent Sed quinam iste sit, cum ab stullo requiratur , quo omnes etiain hæretici. Christus ipse maxime exegil fidem. pacio qucat dignosci plane atque percipi, omnino non ltaque ille væreticus (siquidem de lis nobis sermo video. Neque enim signis quibuslibet cognoscere ali- est, qui se christianos dici volunt) quam mihi rationem quid polest, nisi illud ipsum , cujus ea signa sunt, afferat , quxso te ? Quid cst unde a credendo , veluti noveril. Alqui sapientiam stultus ignorat. Non enim a lemeritale revocet ? Si nihil me credere jubet; hanc ul aurum et argentum , cæteraque id genus , et co- ipsam veram religionem ullam in rebus humanis esse grioscere cum videas , et non habere concessum est, non crelo : quam cuili esse non credo, non quæro. ila sapientiam mentis ejus oculo, qui ea careat, videri Al ille , ut opinor, qurrenti monsiralurus cst : ita las cst. Sensu enim corporis quæcumque attingimus, enim scriptum est, Quærens inveniel (Matth. vi, 8). forinsecus nobis offerunlur : et ideo licet quoque res Ad eum igitur , qui me velat credere, non venirem , alienos oculis cernere, cum earum vel ejus generis nisi aliquid crederem. Esine ulla major dementia , nos nihil habcamus. Quod autem intellectu capitur, quam iil ei sola , quæ nulla scicntia subnixa est , intus apud animum est : nec id babere quidqnam est fide displiccam , quæ ad cum ipsum me sola peraliud, quam videre. Carel aulem stullus sapientia : non duxit? igilur novit sapientiam. Non enim oculis eam posset 31. Quid , quod omnes hæretici Christo nos cre,

dere hortantur? Possunine magis sibi adversari? Il Oncs Mss., admodum vides ; sive quod idem est, am

quo dupliciter urgendi sunt. Primum quærendum ab mo:tum riles. ? Fr. el plures Mss., aut certe unum.

bis, ubi sit ratio quam pollicebantur , ubi objurgatio

pnmcrilatis , ubi præsumptio scientiæ. Si enim turpe delur a paucis, nulla confirmantc rationc , `nou ei. 'est sine ratione cuiquam credere, quid exspectas, sed illis qui eam proferunt, creditur. Quainobrein quid salagis, ut alicui sinc ratione credam , quo faci. scripturas islas si vos profertis , tam pauci ct inco. lius lua ratione duci possim ? An firmum aliquid sil- gniti , non libet credere. Simul etiam contra promisperirdilicabit ratio lua fundamento lemeritatis ? Secun- Suin facilis, Adem potius imperando, quam reddendo dum illos loquor , quibus credendo displicemus. Nam rationem. Rursus me ad multitudinem famamque re. cgo credero ante rationem , cum percipiendæ ra- vocabis. Cohibe tandem pertinaciam, et nescio quam tioni non sis idoncus, et ipsa fide animum excolere indomitam propagandi nominis libidinem : et mone excipiendis seminibus veritatis , non solum saluber potius ut hujus multitudinis primates quæram, et rimum judico , sed tale omnino , sine quo ægris quaram diligentissime ac laboriosissime , ut ab his iz nimis salus redire non possit. Quod illis cum deri- potius de lis lilleris aliquid discam, qui si non esdendum et plenum temeritatis videtur , profecto ut sent, discendum omnino esse nescirem. Tu vero in Christo credamus , agunt impudenter. Deinde fateor latebras luas redi, nec quidquam insidiare, sub nome jam Christo credidisse, et in animum induxisse mine veritatis, quam conaris eis adimcre, quibus auid esse verum quod ille dixerit , etiamsi nulla ctoritatem ipse concedis. ratione fulcialur : hoc, hæretice, principio me doctu- 32. Si autem Christo etiam credendum negant, rus es 17 Sine paululum mccum ipse considerem nisi indubitata ratio reddita fuerit. christiani non (quoniam Christum ipsum, quomodo apparere homi. Sunt. Nam id adversus nos pagani quidam dicunt. wibus voluit, qui istis etiam vulgaribus oculis visus slelte quidem , sed non sibi adversi, nec repugnanresse prædicatur, ego non vidi) quibus de illo credi. (es. llos vero quis ferat ad Christum se pertinere derim, ut ad le jam tali fide prxstructus accedam. profiteri , qui nisi apcrtissimam rationem stultis de Nullis me video credidisse, nisi populorum atque gene Deo protulerint, nihil credendum esse contendunt ? At rium confirmalæ opinioni ac fama admodum celeber- ipsum videmus quantum illa, cui et ipsi credunt', rind : hos aulem populos Ecclesiæ catholicæ myste. docet historia, nihil prius, neque fortius, quam credi ria usquequaque occupasse. Cur non igitur apud eos sibi voluisse : cum illi nondum cssent idonei , cum potissimum diligentissime requiram, quid Christus quibus ei res esset , ad divina percipienda secreta. præceperit, quorum auctorilate commons, Christum Quid enim aliud agim lanta el tam mulia miracula, aliquid ulile præcepisse jam crcdidi ? Tune mihi me- ipso etiam dicente illa fieri non ob aliud, nisi ut sibi Jins exposilurus es quid ille dixerit, qucm fuisse aut crederetur ? Fide ille slultos ducebat, ros ratione duesse non putarem, si abs te mihi boc commendarelur eilis. Clamabat ille ut crederetur, vos reclamatis. Lavesse credendum ? hoc ergo credidi , ut dixi, famæ, dabat credentes ille , vos objurgatis. Nisi vero aut in cclebritate, consensione , vcluslate roboralies. Vos vinum aquam converteret (Joan, X1, 7-9). ut alia autem et lam pauci, et tam lurbulenti, et lam novi, omillam, si nihil tale facientem, sed docentem hominemini dubium est, quam nihil dignum auctoritate nes sequi possent : aut nihil pendenda vox illa est, oposferalis. One igitur ista tania dementia est ? Illis Credite Deo, el mihi credile (Id. xiv, 1); aut temericrede, Christo esse credendum ; ct a nobis disee quid talis ille culpandus est, qui eum in domum suam vcdixeril. Cur, obsecro te ? Nam si illi deficerent, nce nire noluit, solo ejus imperio pueri sui morbum crelu mic quidquam docere possent, multo facilius mihi dens esse cessurum (Malth. Vilt, 8). Ergo ille afferens persuaderem, Christo non esse credendum, quai de medicinam que corruptissimos niores sanatora cssct. -Illo quidquam, nisi ab iis per quos ci crcdidissem, miraculis conciliavit aucloritatem, auctoritate meruit discendum. O ingentem conlidentiam, vel polius fidem , fide contraxit multitudinem, multitudine ineptiam! Ego le doceo quid Christus præceperit, cui obtinuit vetustatem, vetustate roboravit religionem : credis. Quid, si non ei crederem ? num aliquid de illo quam non solum hæreticorum ineptissima novilas mc docere posses ? Sed oporlct , inquit , ut credas. fraudibus agens, sed nec gentium quidem veternosus Num vobis cum commendantibus ? Non, inquit : nam error violenter adversans, aliqua ex parle convek nos illos qui ei credunt ratione ducimus. Cur igilur leret. illi credam ? Quia fama fundata est. Utrum per vos,

CAPUT XV. - 33. Sapientia Dei incarnala, ria an per alios? Per alios, inquit. Illis ergo ercdam, ut la ad religionem commodissima. Quamobrem, tametsi dome doceas? Deberem fortasse, nisi me hoc illi pric cere non valeo, monere tamen non desino, ut quocipue mouerent, ut omnino ad le non accederem : niam multi se sapientes videri volunt, neque utrum dicunt enim perniciosas vos habere doctrinas. Re: sint sinli, dignoscere facile est ; omni intentione . spondebis : Mentiuntur. Quomodo igitur eis de Christo volisque omnibus, gemilibus denique, vel etiam, si credam, quem non viderunt; de le non credam, fieri potest, flelibus Deum deprecere , ut le ab erroquem nolunt videre ? Scriplis, ail, crede. Al scriplura ris malo liberet, si tibi beata vita cordi est. Quod faomnis, si nova et inaudita proferalır, vel commen. cilius fiet, si præceptis ejus, quæ tanla Ecclesiæ ca

tholicæ auctoritate firmata esse voluit, libens oblem. I plurc3 Mss., ducturus es.

peres. Cum enim sapiens sit Deo ila mente conjun• Vaticani quatuor el nonnulli e Gallicanis Viss., non esse credenduan.

ctus, ut nihil interponatur quod separci; Deus enim la MSS., roborata. plures Mss., quin.

I veteres libri, ceaunt.

« PredošláPokračovať »