Obrázky na stránke
PDF
ePub

Sanderi dicit rex, esse male meritum de patria lumnias hæreticorum pertinent, quibus ipse sua, quod probat ex ejus sententiis, seu asser- fidem adhibet, et ideo etiam scriptores et contionibus, octoque recenset, quas hic transcri- . venticula hæreticorum Angliæ Roffensi oppobere non est necesse: nam in libris ejus videri nit contra totius orbis auctoritatem et consenfacile possunt '. Ex illis autem aperte colligi- sum, quod frivolum est, ut egregie Bellarmitur, non alia ratione dici Sanderum male me nus prosequitur. ritum de patria sua, nisi quia veritatem Ca 12. Octava. — Octavo, in g Denique illud', tholicam docuit, vel quia regibus schismaticis etc., regiam dignitatem, et potestatem ex Scrinon adhæsit, neque adulatus est, vel denique ptura veteris et novi Testamenti persuadere agquia propter fidei constantiam exul a patria greditur, sed frustra laborat, quia dignitatem mortuus est. De Thoma Moro et Roffensi, in- et potestatem legitimam regis temporalis nesignibus viris et illustrissimis Martyribus, li- mo negat, spiritualem autem potestatem recet negare non potuerit interfectos fuisse, quia gis, aut exemptionem ejus ab obedientia Predecreto de primatu regis Angliæ in spirituali- latorum Ecclesiæ, illa testimonia non probant, bus assentire noluerunt, addit, non ob hanc et aliis certissimis improbantur, ut in lib. 3 solam causam, sed etiam fuisse occisos, quia ostensum est, ubi de testimoniis quæ hic rex secundas nuptias regis approbare recusarunt. congerit, copiose diximus. Et inde satis perQuod specialiter dicit de Moro, idem tamen de spicuum est quam sint frivolæ oppositiones, Roffense intelligit, nam de utroque ita histo- quas rex fingit inter modos loquendi Scripturiæ referunt. Subjungit autem rex, quæ meo ræ et Bellarmini de regum temporalium dignijudicio valde carnalis causa martyrii fuit. Ego tate et potentia, quibus ipse Bellarminus satis vero judico, hoc regis judicium satis ostendere respondet. Sicut etiam refellit quæ rex postea quam sit potens error semel imbibitus ad per- subjungit adversus titulos, Pontifex maximus, vertendum prudens judicium, etiam in rebus vel caput fidei, quibus solet Papa decorari, de quæ luce meridiana clariora sunt. Quid enim quibus et de pluribus aliis nos etiam in lib. 3 detestabilius esse potest, quam dicere malum diximus. Ideoque (ut dixi) in tota hac parte honum, aut quid gravius quam approbare fal- Apologiæ nihil amplius immorandum censui. sa pro veris, in rebus præcipue morum, et quæ

salutem æternam concernunt? Cum ergo secundæ nuptiæ regis Henrici adeo essent de

OPERIS CONCLUSIO, ET AD REGEM ANGLIÆ PERtestabiles, ut contra omne jus divinum et hu

ORATIO. manum fuerint sine valore et effectu contractæ, etiam si nulla alia causa moriendi inter 13. Qua verborum gravitate et moderatiocessisset præter recusationem approbationis il- ne in controversiis fidei loquendum vel dispularum, illa sine dubio esset ad martyrium tandum sit, Gregorius ille, qui per antonomasufficiens. Nam, licet adulterium et polyga- siam Theologi nomen consecutus est, tum mia, vivente prima et vera conjuge, carnalia exemplo, tum luculenta et gravissima sentensint, illa tamen damnare opus virtutis et valde tia nos docuit, dicens ? : Non imperite docespirituale est, et propter constantiam in tali mus, nec adversarios contumeliis et condiciis opere mortem constanter ferre, egregia est incessimus, quemadmodum plerique faciunt non causa martyrii. Sic enim mors Joannis Baptis- cum sermone, sed cum loquente confligentes, ac tæ, ut sentit Ecclesia, illustre fuit martyrium, rationum et argumentorum infirmitatem malequamvis Joannes ex odio concubinæ potius dictis interdum obtegentes, non aliter ac sepias quam uxoris, quia regi prædicabat: Non licet atramentum ante se oomere aiunt, ut piscatores tibi habere eam, interfectus sit, quia illa causa, effugiant, aut conspectum sui eis eripiant. Velicet ex parte regis et Herodiadis satis carna rum nos pro Christo bellum gerere hoc argulis fuerit, nihilominus ex parte Joannis fuit mento planum facimus, quod secundum Chrisspiritualis, utique testimonium veritatis, pro- tum, qui mitis ac pacatus est, atque infirmitapter quod occisus est. Ita ergo contigit Moro et tes nostras portavit, dimicamus. Nam nec in Roffensi, ideoque ex hoc capite non obscura- veræ doctrinæ detrimentum paci studemus, tur, sed illustrius fit martyrium. Reliqua ve- nonnihil de animorum contentione remittentes, ro, quæ de his sanctis viris rex detrahit, ad ca- ut facilitatis et mansuetudinis famam colliga

Lih. 2 de Visibil. monar., c. 4; et in Clave David., lib. 5, c. 2 et 4, et lib. 6, c. 1.

Pag. 126, in fin.
. Gregorius Nazianzenus, orat. 32.

mus (non enim quod bonum est male aucupa- fieri posset, tractando, vel ubi necessitas comur); et rursum pacem colimus, legitime pu- geret, non ad regem, sed ad Protestantes ilgnantes, atque intra limites nostros spiritus- lius deceptores, sermonem dirigendo. que regulam nosmet continentes. Ac de his qui 15. Superest ergo, Rex serenissime, ut, qua dem ita sentio, cunctisque animarum dispensa- polles animi benignitate, et ingenii magnitutoribus, rectæque doctrinæ arbitris legem sta- dine, de qua semper multum confisus sum, tuo, ut nec per duritiam hominum animos exas- nostrum hoc opus benevole accipere , et puro perent, nec per summissionem elatos et insolentes veritatis amore interdum evolvere non dediefficiant, sed prudenter et consulte in fidei cau- gueris, simulque consideres, ingenui animi sa se gerant, nec in alterutro horum mediocri- maximique judicii esse, falsam opinionem, tatem excedant.

mendacio detecto, deponere, veritatemque 14. Ad hanc scribendi regulam totam hanc intellectam animno amplecti et verbo profiteri, disputationem ita conformare optavi, ut si fie- ac æternitatis impendentia pericula præcari posset, ne minimum quidem ab illa discre- vere. Nullum enim in pertinacia decus, sumparem. Hoc enim et regiæ majestati debitum, ma autem in ingenii docilitate prudentia, aiet officii mei esse, et ad finem, propter quem que in pia ad Deum conversione providentia, hunc qualemcumque laborem suscepi, obti- qua non tibi tantum soli, sed patriæ olim nendum, pernecessarium esse persuasum sem florentissimæ, nunc vero in summo discriper habui. Non enim propter victoriæ laudem, mine constitutæ, prout ex officii tui magnituaut ingenii vel doctrinæ ostentationem vince dine debitor es, consules. Quod si vocem Dore optavi , sed ut veritas ipsa vincat, et erro- mini te vocantis audieris, eique obedire decrerum tenebræ depellantur, et ut Christus in veris, quod ipse vocando inceperit, adjuvando omnibus regnet, hoc maxime in votis habui. perficiet, nihilque erit quod, divino præsidio Quamobrem, Rex serenissime, si quid in res- fultus, vincere ac superare non valeas. Unde ponsione et disputatione mea acrius quam so non est cur hostium veritatis , quorum sermo leam, aut liberius quam par sit, dictum esse ut cancer serpit, contradictionem timeas, proapparuerit, non in personam quam sustines, teget enim te Deus a contradictione linguased in doctrinam, tum novam, tum etiam con rum: Contradicunt linguæ multæ, ait Augustitra Christi Vicarium ignominiosam, dictum nus, diverse hæreses , diversa schismata peresse intelligas, tranquilloque animo conside- sonant, linguæ multæ contradicunt veraci docres difficillimum esse, pravam et perniciosam trinæ, tu curre ad tabernaculum Dei, Eccledoctrinam, quam vir Catholicus abhorret, doc- siam catholicam tene, a regula veritatis noli tor aversatur, religiosus indigne fert, acriter, discedere, et protegeris in tabernaculo a conut par est, reprehendere, quin aliquid in talis tradictione linguarum'. Henricus ille, qui pridoctrinæ sectatores redundare videatur. Sunt mus fidei defensor nominatus est, contra linenim hæc adeo conjuncta, ut vix possint dis- guas contradicentes egregie prius scripserat; putatione vel admonitione separari. Quod in postea desipiens, et sibi et patriæ male consuPaulo quondam notavit Chrysostomus, dicens: lens, deplorandum tam Angliæ quam orbi Volebat, gravitate et reverentia servata, loqui, universo exemplum reliquit. Cur non et Jacoet auditorem interdum mordens percellere ; at bus, licet prius, a seductoribus deceptus, conhæc ambo non dabantur, sed alterum alteri tra Dei tabernaculum, Ecclesiam nimirum caimpedimento erat. Nam si quid reverenter di-tholicam, scripserit, intellecta postea veritate, cas, haud quaquam possis auditorem perstrin- ejusdem Ecclesiæ acerrimus propugnator, et gere ; quod si rursus vehementer perstringere Anglicani decoris instaurator existat ? Ita enim volueris, necesse tibi est aperte ac nuda oratio- fiet ut illustrem fidei catholicæ defensoris titune rem designare. At prudentia (inquit) Pauli lum , quem non sine causa magnifacere ostenutrumque exacte præstitit, ipso nature nomine dis, non verbis tantum, sed opere et veritate, et increpationem augens , et hoc tanquam peri- immortali cum laude merearis. petasmate ad enarrationis verecundiam usus '. 16. Quod si fortasse, Rex serenissime, nosHanc certe Pauli prudentiam præ oculis ha- tris disputationibus, desiderio, et excelso anibui, et qua potui diligentia imitari studui, mo, acrique ingenio vestro nondum satisfecisemper de re ipsa, non de persona, quoad mus, et aliquarum rerum, vel plenior respon

sio, vel major probatio desideratur, aut vobis, Chrysostomus, homil. 4 in Epist. ad Rom., c. 1.

* Psalm, 30.

vel ministris vestris novæ contra catholicam tulo, ut si adversus ea, quæ in his disputatiodoctrinam objectiones occurrunt, quibus sa- nibus pertractavi, aliquid rescribere visum tisfacere necessarium sit, proponantur velim fuerit, ab omni vana verborum contentione omni sinceritate, et solius veritatis intelli- abstineatur, et digressiones variæ de rebus gendæ gratia, et quantum in me fuerit, para- quæ interdum vel casu excidunt, vel obiter tum semper invenietis, ad eam, quæ in nobis attinguntur, et ad causam fidei nihil referunt, est, fidei, sive scripto, sive etiam verbo, si oc- evitentur, et solo amore veritatis res ipsa traccasio tulerit, rationem reddendam; et ad om- tetur, et fidei veritas inquiratur. Si enim hoc nia, quæ proposita fuerint, non de me, sed a vobis obtinuero, spe alicujus publicæ utilide divino auxilio, et veritate confidens, pro tatis erectus, nulli labori parcam, sed libenvirili respondendum. Hoc solum Majestatem tissime impendam , et superimpendar ipse vestram omni animi submissione enixe pos- pro animabus vestris.

FINIS LIBRI SEXTI.

INDEX

QUORUMDAM E PRÆCIPUIS SACRÆ SCRIPTURÆ LOCIS

QUÆ IN HOC OPERE EXPONUNTUR.

1.3,

C. 3.

EX VETERI TESTAMENTO.

restrem, atque illum ipsum Adami, sicut est veri

simile, 1. 5, c. 14. EXODUS.

ISAIAS. CAP. XXII. Applicabitur ad Deos, hoc est, ad judices, 1. 3, c. 24.

Cap. LX. Quam imaginem ponelis ei ? scilicet, pro

priam, quæ fieri non potest, I. 2, c. 13. JOSUE.

JEREMIAS. Cap. I. Quemadmodum Moysi obedivimus ; ita libi obediemus, utique civili obedientia, 1. 3, c. 24.

CAP. XXVII. Submiltile collu vestra suliter jugum reCap. X. Obediente Deo voci hominis. Exaggeratur effi gis Babylonis, dupliciter exponitur, l. 3, c. 26. cacitas piæ precationis, l. 2, c. 7.

EZECHIEL.
LIBER PRIMUS REGUM.

Cap. XIV. El si fuerint tres viri isti in medio ejus, CAP. X. Ecce unxit te Dominus super hæreditatem Noe, Daniel et Job, etc., cum illi vel maxime pos

suam in principem. Ostenditur ea Samuelis unc sent placare precibus divinum numen Judæorum tione promissum, non datum fuisse regnum, scelere violatum; minime tamen placalum effice

rent, dum isti adhiberent suam contumaciam.

Nullus itaque in gratia nos ponet cum Deo, nisi LIBER SECUNDUS REGUM.

ipsi contendamus et connitamur, 1. 2, c. 9. Cap. V. Tu pusces populum meum Israel. Gubernabis

DANIEL civiliter, 1. 3, c. 5. Cap. VII. Ego ero illi in patrem, et ille erit mihi in Car. VII, n. 8. Et ecce cornu parvulum, etc. De Anfilium, 1. 3, c. 24.

tichristo locus hic fuse explicatur, 1. 5, C. 22.

n. 13. Filius hominis veniebat, el dedit ei potestaLIBER QUARTUS REGUM.

tem el regnum, etc. Prædictio hæc litteralis habeCap. XVIII. Confregit serpentem æneum. De venera

tur de resno Christi, 1. 3, c. 5. tione quam Judæi habebant hujus serpentis, l. 2,

MALACHIAS. C. 12.

CAP. IV. Mittam vobis Eliam, etc. Ipsum verum et PSALMI.

proprium Eliam mittam sub tempus judicii extrePs. L. Amplius lava me ab iniquilate mea. Remisso

mi, qui dilabantem religionem sustineat magna peccato, cujus egregie Davidem pænituerat, tem

vivendi atque dicendi severitate, 1. 5, c. 14. porales peccati pænas adhuc luendas insuper sibi

De Joanne etiam Baptista per intentam quoque alremitti postulat, 1. 2, c. 15.

legoriam hic locus exponitur, ib. Ps. LXXXI. Ego dixi : Dii estis, 1.2, c. 24.

LIBER SECUNDUS MACHABÆORUM. Ps. LXXXVI. Fundamenta ejus in montibus sanctis.

Apostolos et Prophetas D. Augustinus allegorice Cap. XII. Sancla et salubris cogitatio est pro defuncinterpretatur, quia Prophetarum prædictionibus, tis exorare, ut a peccatis solvantur, pro purgatorii per Sanctos Apostolos divulgatis, in christiana dogmate, l. 2, c. 16.

fide sustinemur, 1.1, c. 17. Ps. LCVIII. Adorate scabellum pedum ejus. Arcam Tes

EX NOVO TESTAMENTO. tamenti, l. 2, c. 11 et 12.

MATTHÆUS.
ECCLESIASTES.

Cap. V. Non exies inde, donec reddas novissimum quaCap. LXIV. Enoch translatus est in paradisum. Ter diantem. Non egredieris de cárcere, hoc est, pur

gatorio, donec etiam minima peccata persolvas, – n. 16. In æternum. Quamdiu mundus duraveril, 1. 2, c. 15.

1. 1, c. 3. CAP. X. Angeli eorum semper vident faciem Patris, n. 26. Quem millet Pater in nomine meo. Ut per

etc. Hinc apparet beatitudinem Angelorum non in ficiat quæ ego inceperam, 1. 3, c. 6.

terpellari custodia salutis mortalium, 1 2, c. 7. CAP. XVIII. Regnum meum non est de hoc mundo. Non CAP. XI. Venite ad me omnes, qui laboralis et onerati est temporale, sed spirituale, 1. 3, c. 5. estis, et ego refciam vos. Unius Christi est, pecca

I AD CORINTHIOS. torum pondera auferre et animadversionem remittere; qui Judaicæ legis onera allevavit, novam CAP. III. Ignis probabit. Purgatorium, 1. 2, c. 12 et

que legem tulit plenam omnibus gratiis, 1. 2, c. 9. 15. CAP. XVI, n. 17. Beatus es Simon Bar-Jona, etc. Lo CAP. V, n. 4. Congregatis vobis et meo spirilu. Mea

cus hic fuse explicatur pro vera fide Ecclesiæ Ca notitia animique præsentia, 1. 3, c. 11. tholicæ seu Romanæ, 1. 1, C. 3.

- n. 5. Tradere hujusmodi in interilum carnis. Quæ Et pro principatu ecclesiastico D. Petri et succes diabolica cruciamenta pertulerint excommunicati sorum in pontificatu Romano, 1. 3, c. 10.

a D. Paulo, 1. 3, c. 23. n. 18. Inferi. Tyranni, peccata, et hæreticorum Cap. VI, n. 1. Judicari apud iniquos. Infideles, 1. 3, doctrinæ, 1. 1, c. 3.

c. 4. CAP. XVII, n. 12. Elias jam venit. Non improbatur

AD GALATAS. vulgaris opinio de redituro proprio Elia , l. 5, c. 14.

Cap. I, n. 6. In aliud Evangelium. Interpretatum alio n. 26. Ergo liberi sunt filii. Qui sint isti filii di et privato judicio, 1.1, c. 11. citur, l. 4, c. 5.

- n. 8. Angelus de cælo. Qui cælestis appareat, sed CAP. XVIII. Quæcumque alligaveritis el solveritis, etc. esse nequeat, ib. Significantur actus jurisdictionis externæ, l. 3,

AD EPHESIOS. c. 6. Cap. XXIV, n. 14. Prædicabitur hoc Evangelium re CAP. I. Quem dedit Dous capul supra omnem Eccle

gni in universo orbe, et tunc veniet consummalio. siam. Triumphantem, scilicet, et militantem, quæ Hinc intelligitur propagationem Ecclesiæ in om una est coagmentata, I. 3, c. 12. nibus terris, indicium fore divini judicii univer

AD THESSALONICENSES. salis, 1. 1, c. 16.

n. 22. Propter eleclos breviabunlur dies illi. Occiso Cap. I. Nisi venerit discessio primum, et revelatus Antichristo, l. 5, c. 10.

fuerit homo peccati, etc. Verus et proprius AntiNe electi concidant, non dicam a fidei, quam sem christus, de quo exquisite locus hic explicatur 10per Ecclesia conservabit, sed neque a charitatis to libro 5, multis in locis. constantia, c. 10.

I AD TIMOTHÆUM. n. 36. De die illa et hora nemo scit. Non negatur probabilis conjectura, 1. 5, C. 8.

CAP. III. Ecclesia firmamentum veritatis. Omnes conCap. XXV. Ecce sponsus venil, etc. Hæc parabola late firmans in veritate, seu retinens veritatem affirma

exponitur de judicio extremo, tam universali quam tam divinis prodigiis, 1. 1, c. 4.
peculiari, l. 5, c. 8.

AD TITUM.
MARCUS.

CAP. III. Hæreticum hominem devita, etc., cum sit Cap. ult. Prædicale Evangelium omni creature. In proprio judicio condemnatus, id est, suo privato orbe omnium terrarum, 1. 1, c. 16.

spiritu, atque illa cerla scientia hæreticorum; unLUCAS.

de velut e fonte omnes hæreses fiunt, l. 1, c. 11

et 23. CAP. XVII, n. 20, 21. Quando veniet regnum Dei. Quando veniet rex Messias. Respondit eis : Non ve

I PETRI. nit regnum Dei cum observatione, nec dicent: Ecce Cap. V, n. 2. Pascile qui in vobis est gregem Dei. Guhic, aut ecce illic. Ecce enim regnum Dei intra vos bernate, 1. 3, c. 10. est, id est, jam Messias hic vobiscum commoratur; - n. 13. Salulat vos Ecclesia, quæ est in Babylone quo adveniente, non is futurus erat hominum collecta, hoc est, Romæ, 1. 3, c. 13. motus et concursus, qui fieri solet in regnum ad Vide Roma.

ventibus, 1. 1, c. 8. Cap. XXII, n. 32. Ut non deficiat fides tua. Tua, id

I JOANNIS. est, ipsius Petri, itemque eorum qui in tua sede Cap. II, n. 18. Nunc Antichristi multi facti sunt. Non legitime confidebunt, 1. 1, c. 5.

proprii, quia unus futurus est, sed metaphorici, JOANNES.

1. 5, c. 1 et 8.

Cap. IV. Probate spiritus, examinate animi motus et CAP. II. Vinum non habent. Vox fuit non imperantis, agitationes, doctrinam fidei approbantes, non ex sed maternæ fiduciæ, 1. 2, 7.

privata uniuscujusque, sed ex publica Ecclesiæ senCAP. VI. Qui manducat meam carnem, et bibit meum tentia, 1.1, c. 11. sanguinem, etc., Particula et, copulative quidem,

APOCALYPSIS. sed divisim, non vero conjunctim est accipienda,

de more loquendi Sacræ Scripturæ, 1. 2, c. 5. Cap. XI, cum aliis. Duobus lestibus meis, Elice et Cap. XIV, n. 2. In domo Patris mei mansiones multæ Enoch, 1, 5, c. 10, latissime, et in discursu ejusdem

sunt. Varia et inæqualia Beatorum præmia, 1, 2, libri, multa alia ejusdem Apocalypsis capita expoc. 15.

nuntur. XXIV.

47

[ocr errors]
« PredošláPokračovať »