Obrázky na stránke
PDF
ePub

T

SATIRAE QUINTAE

ARGUMENTUM.

CORNUT UM LAUDANS APERIT PENULTIMA SERVOS.

Præstantissimæ hujus satiræ duæ sunt partes. In priore, quæ alterius est veluti proæmium, amoris sui in Cornutum, præceptorem suum, vehementiam primum ostendit (1--20); deinde diligentiam illius in se educando, suumque vicissim erga illum amorem commemorat (31–52); denique laudes Cornuti et totius vitæ illius institutionem subjungit , ac juvenes hortatur, ut tanto viro in disciplinam se dedant (33—72). Inde fit transitus ad posteriorem satiræ partem, his verbis : libertate opus est ( 73). Ibi fuse tractatur paradoxon præcipuum stoicorum , scilicet : omnes , præter sapientem, servos esse ; neminem, nisi sapientem , liberum. Primum de vera libertate agitur. Scil. vana cærimonia , non meram libertatem dat. Dama, paulo ante servus, postquam virga Prætoris eum in numerum civium adscivit, fit Marcus, id est, Romanus: anne ideo liber est? Minime. Mera libertas hæc est :

Ne liceat facere id quod quis vitiabit agendo (97). Sit modicus voti, simplici ac frugali vita , dulcis amicis, sit parcus, nec avarus; tum Dama liber. At si pelliculam veterem retinet , et astutam vulpem servat sub pectore , id est, si iisdem , quibus antea , vitiis obrutus est; tum Dama civis factus etiam servus est. Digitum exerat , peccat; cujus vel minimi momenti actus sunt peccata ; quoniam e vanitate, non e sapientia ortum sumunt (73— 123). Vera libertas in vitiorum fuga consistit : unde non minus servus qui servit avaritiæ urgenti, quàm quem metus agit herilis (123—139); non minus miser qui, immemor leti, luxuriæ obsequitur, et fluctuat inter consilia avaritiæ ut vigilet suadentis , et illecebras mollitiei stertere et frui volentis , quàm luctata canis , quæ nodum qui. dem arripuit, attamen a collo partem catenæ trahit (140– 160); nec minus servus juvenis iste amoris indigni vinculis irretitus. Quid faciam , inquit, si me vocet mea dulcis amica? eamne, an restem ? Si eat, servus ; si recuset, tunc hic est quem quærimus vere liberum et sapientem (161—175). Idem dici potest de ambitiosis; nec multo minus de superstitiosis (161–188 ). Tum demum lectori colligendum istud poëta reliquit; scilicet : omnes malos servos esse ; neminem, nisi sapientem , liberum. Addit tamen quod verissimum est :

Dixeris hæc inter varicosos centuriones ,
Continuo crassum ridet Pulfenius ingens,

Et centum Græcos curto centusse licetur. Et est ea satira dignissima , quæ inter manus juvenum perpetuo versetur. Ea præcipuum dogma stoicorum offert quod frustra Horatius exagitare et irridere conatus est, in sat. 3 lib. primi , et alibi. Nihil dubium quin, in qualicumque conditione, liber solus sit et felix, qui non servit ambitioni , avaritiæ, luxuriæ, etc.

AD CORNUTUM.

VATIBUS hic mos est, centum sibi poscere voces, Centum ora, et linguas optare in carmina centum; Fabula seu mosto ponatur hianda tragado, Vulnera seu Parthi ducentis ab inguine ferrum.

1. Vatibus hic mos est. ] Poëtis sentiat exprimendis suis in Cornimirum epicis , quin et oratori. nutum magistrum affectibus. bus interdum eâ figurâ uti mos mutuâque sua scilicet et Cornuti est; scil. poscere centum linguas, amicitia celebrandâ : quem Corora, etc. quoties grande quidpiam nutus interpellatione impedit , aut arduum volunt exprimere. cujus sermonem postea(19) poëta Homer. Iliad. II :

excipiens, in eodem sensu inchoaOůd ei u.ce d'éxd Mèv y.@goal, d'é tam absolvit sententiam. C. et P. 20 d è soyat' eiey.

3. Fabula seu mosto, etc.] Sive Hunc secutus Hostius quidam, tragediam aliquam scribant,quam poëta epicus , lib. belli Istrici (ut postea histrionibus sunt tradituri refert Macrob. Saturn. lib. VI, acturis illam in scena. - Fabula. cap. 3), sic habet :

Omnis fictæ rei , atque etiam ali........ Non si mibi linguæ quando veræ , narratio. Vide JuCentum atque ora sient totidem voces- ven. sat. I, v. 145, et alibi. Hic que liquatæ.

pro tragedia sumitur. Hianda. Postea Virgil. Georgic. II, et M . u.ttabūs. Hiare, est cum Aeneid. VI, hunc eumdem ver- vehementia , tragico argumento sum habet : .

conveniente, pronuntiare.--MasNon mihi, si centum linguæ sint, ora- to. Hoc verbum recte cum hianda. que centum.

Nam poëtæ qui ex historia fabuHos alii passim imitati sunt, ut lari tragoedias componebant, et Sil. Italic. lib. IV, Claudian, in histriones qui agebant, non veros panegyric. Probini. Sic etiam ora- affectus exhibebant, sed simutores , ut Quintilianus, decla- latos : unde tragedi , et magna mat. VI, et S. Hieronym. in epi- cum vocis contentione pronuntaph. Paulæ : Persius vero aliter, tiare, et tristitiam fingere soliti centum sibi poscit linguas, cen- erant. C. tuin voces , ut qui imparem se 4. Vulnera seu Parthi.] Vulnera

V. 2. Linguas optare in carmina centum. Cod. Fauchetii, no 8070, in carmina tantum. Alii omnes, et noster, centum.

CORNUT U S. Quorsum hæc? Aut quantas robusti carminis offas 5 Ingeris, ut par sit centeno gutture niti ? Grande locuturi, nebulas Helicone legunto,

hîc clades Parthisa Romanis illatas « latum verbum e pistorum vel significant. Ut Neronem et Roma- « coquorum operibus : nam offa nos proceres laudarent poëtæ,qui- « est ÉVOEO1S, proprie pultis , ut dam Parthica scripserunt, seu his- « indicat Plin. lib. XVIII, cap.8. torias de rebus Parthicis sub Ne. « Ita etiam vocantur illi globuli rone gestis, quos hîc obiter Persius « quibus aves altiles farciuntur.... perstringit. — Ducentis ab inguine « Ita , offæ carminis robusti, carferrum. Sagittas et tela e vulnere a men non deductum , sed amextrahentis , et in hostem retor- « pullatum , turgidum atque inquentis. Male , nostro judicio, « elaboratum (vid. Juven. sat. II, Casaubonus interpretari videtur «v. 33).- Ingeris. Profers in puvulnera a Parthis ducentibus, vi- «blicum et lectoribus tuis obbrantibus ferrum ab inguine a jicis. » Ingeris. Au lieu d'in(tres enim describit jaculandi geris, je lis egeris ; et je traduis : modos ; scil. a mamma, trapà 4- avez-vous dans l'estomac tant de Gòv, la capite , trapà tò de Eloy úrion, gobbes poétiques ( ou de vers ab humnero, Te apă du.ov); numquid durs ) à rendre, qu'il vous faille enim Romani poëtæ laudassent le secours de cent gosiers. Offa Parthos tela vibrantes et Romanis signifie boulette , gobbe , et non mortem inferentes, potiusquàm pâté. Diderot. victores Parthorum Romanos ? 6. Ut par sit, etc.] Velut ad quod tamen dicendum foret , si trajiciendas offas illas grandiores, vulnera sumerentur hîc active, sive ad proferendos versus adeo ut vult Casaubonus. P. et A. turgentes. — Niti, pro habere ,

5. Quorsum hæc?) Miratur enim fultum esse. P. Cornutus, cùm humilem tantum 7. Grande locuturi.] Vates, gransatiram Persius conscribat, quòd de aliquid locuturi , legunto, etc. tanquam epica, et tragica trac- Catachresis, ut sup. sat. I, v. 14: taturus , tot ora atque linguas Grande aliquid, etc. sibi exoptet. — Aut quantas ro- Nebulas Helicone legunto. Ut sup. busti carininis uffas ingeris ? Ca- ad prologum, Heliconiadasque, palsaubonus sic : « Persius malum lidainque Pirenen. Nebulas. Le« poëtam et tumidum offas car- via , et quæ solâ specie sunt maa minis ait ingerere...... trans- gna.

V.-6. Gutture. Omnes nostri codd. habent ita. Casaubonus ait quosdam legisse gurgite.

Si quibus aut Procnes, aut si quibus olla Thyestæ
Fervebit, sæpe insulso caènanda Glyconi:
Tu neque anhelanti, coquitur dum massa camino, 10
Folle premis ventos; nec, clauso murmure raucus,

8. Si quibus aut Procnes, etc.) « jocari , propter quod eum inSi illis aut olla Procnes, aut olla « sulsum Persius dixit., A. Thyestæ fervebit. Fervere autem 10. Tu neque anhelanti,etc.] Lauillis dicitur olla Procnes aut Thyes- dat Cornutus discipulum suum tæ , qui componunt tragedias Xat' ápolv xai Géoiv, prius sepavel de Tereo, qui filium suum rans a malis poëtis, et vitia comItyn sibi a Procne appositum im- memorans quibus caret; deinde prudens edit , vel de Atreo qui, virtutes recensens quibus sit orsimilibus epulis , Thyestam fra- natus. Quid tibi vis, inquit, cùm trem pavit. Plaut. Rudent. malos poëtas imitaris ? nam, tu

Scelestiorem cænam cænavi tuam, non is es qui malis et ineptis poëQuàm quæ Thyestæ quondam antepo- tis debeas adnumerari. Tribus ausita est et Tereo.

tem notis malum poétain καρακτηDe his fabulis, vid. Ovid. Metam. picer: primà, quòd folle anhelanti lib. VI, fab. 7, et Senec. Tragic. premat ventos, id est , quòd vanå in Thyeste. C. '

ambitione ductus, ut fabri aërem 9. Sæpe insulso conanda Glyconi.l follibus inclusum exagitant, ad Olla Procnes et Thyestæ sæpe ce fornacem accendendum, dum inasnanda , id est , sæpe agenda, re- sa ferri coquitur , ille se , dum petenda in scenis. Casaub. « Ca- meditatur ac fingit opus, discrua nare, hîc est agere fabulam cu- ciet; item, pulmones fatiget re« piditate cænæ , sive mercedis, citando carmen , præsertim infla« unde se ipse alat. » Cui textûs tum et turgidum. Horat. lib. I, parti hæc explicatio conveniat sat. 4: non probe video. Insulso, ... At tu conclusas hircinis follibus auras Glyconi. Vet. schol. «Glycon , tra- Usque laborantes dum ferrum molliat « gædus , populo mire placuit: ignis « et ideo a Nerone manumissus Ut mavis imitare. « est , datis Virgilio tragædo , do- Juven. sat. VII, v. 111: « mino ejus , pro parte dimidia Tunc immensa cavi spirant mendacia « quam possidebat, sestertiorum folles.

C. et P. « tercentis millibus. Hic fuit sta 11. Nec clauso murmure raucus.] « turæ longæ , fusci corporis, la Secunda est nota mali poëtæ ; « bio inferiori demisso; antequàm quòd in publico videatur semper « subornaretur, deformis, nescius solus, vultu gravi , immo tristi,

V. 11. Raucus. Colb. V, n° 8293, raucos , male.

« PredošláPokračovať »