Obrázky na stránke
PDF
ePub

SATIRAE TERTIAE

ARGUMENTUM.

TERTIA DESIDIAM JUVENUM FASTUSQUE LACESSIT.

In ea satira stoico philosopho dignissima , Persius segnitiem et desidiam juvenum sui temporis carpit , qui studia litterarum negligenter tractabant , et philosophiam contemptui habebant. Et, primo , discipulum alloquitur, eique exprobrat , quòd, alto jam sole, vix de libris cogitet, stertens adhuc (1-). Deinde vanas ejus excusationes irridet; atque jam a pueritia egressum , tanquam si in cunis esset, ad mammam tatamque remittit (7—23): et, quia plerique Romanorum, quo nobiliores essent, eo minorem studiis operam dabant, ostendit eos frustra majorum gloria aut divitiis inniti, si ad morem discincti Nattæ viverent. Nattam multo magis excusandum , si in sordibus volutaret, quippe qui liberali institutione destitutus esset(24—34); illos vero ad grandia natos , et philosophiæ præceptis jam imbutos, olim conscientiæ poenas daturos, cùm, posthabito virtutis cultu , ferox ingenium dira libido moverit, eosque in profundum immerserit ( 35 — 43). Sibi puero evenisse non diflitetur, ut ludo atque nugis plus æquo dederit, sed culpa præceptoris ac parentum suorum; iis contra, jam grandioribus , jamque Zenonis atque Pythagoræ scholæ addictis, indignum et contra ordinem fore, si oscitarent hesternum, et toto sterterent die, ferarum aut jumentorum more (44-61). Remedium, addit, frustra olim quæres : venienti occurrite morbo. Inde totius doctrinæ Stoicorum summam divinis undecim versibus complectitur:

Discite , ô miseri , et causas cognoscite rerum!
Quid sumus , et quidnam victuri gignimur; ordo
Quis datus , aut metæ quàm mollis flexus , et unde?
Quis modus argento ; quid fas optare; quid asper

Utile nummus habet; patriæ carisque propinquis
Quantum elargiri deceat; quem te Deus esse
Jussit , et humana qua parte locatus es in re

Disce; nec invideas, etc. .......... (62—76): et, quia plurimi inter Romanos philosophiam aspernabantur, et Græculos tristes ærumnososque vocabant illius studiosos , eorum stultitiam remordet, arguitque istos non minus esse insanos, quàm ægrotum, qui medicum a se vocatum repellit, minis atque conviciis remedia excipiens (77—106). Inde colligit , philosophiæ præcepta esse animi remedia omnibus et præcipue juvenibus proposita , et omni morbo convenientia ; quæ qui respuit, frustra se sanum profitetur: nam statim , occasione data , aut Veneris stimulis agitatus, opumve siti æstuans , gulâ percitus , aut timore perculsus, aut furore actus dicet, facietque

.:.................. quod ipse
Non sani esse hominis non sanus juret Orestes.

IN DESIDIOSOS.

Nempe hæc assidue ? Jam clarum mane fenestras Intrat, et angustas extendit lumine rimas : Stertimus indomitum quod despumare Falernum Sufficiat, quinta dum linea tangitur umbrâ.

1. Nempe hæc, etc.) Vet. schol. acerrimo vino. — Indomitum.... « Hanc satiram poëta ex Lucilii Falernum. Falernum indomitur « libro quarto transtulit , casti- poëtis vocari solet. De hoc vino « gantis divitum luxuriam et vi. vid. Juven. sat. XIII, v. 216.-. « tia. » Introducitur ergo philoso- Despumare. Proprie fervescere, phus juvenes sibi in disciplinam fermentari, spumas agere, active datos excitans , et post longam hoc loco etiam digerere, concopatientiam irascens illis , quòd quere in stomacho, quod Galli serius pro more suo surgerent. apte dicunt, cuver son vin. C. et A.

- Hæc. Scil. hæc eadem ages, et 4. Quintá dum linea tangitur urnin clarum diem stertes ? -- Mane. brâ.] Dum , in solari horologio, Adverb. pro nomine positum. Est gnomon quintæ lineæ umbram vero clarun mane sol altus, clarior facit. Dies naturalis, út est omnifactus et drauyesepos, discussis nu- bus notum,apud Romanos in duobibus, quæ fere orientem obum- decim horas dividebatur : scil. brant. C. et P.

sex erant ante meridiem horæ , 2. Et angustas extendit lumine et totidem post. Ita , incipiente rinas.) Hypallage. Non enim rimæ prima horâ ad ortum solis, quinta extenduntur , vel dilatantur lu- ad nostram undecimam recideret; mine solis; sed lumen ipsum ex- quo tempore prandere multis erat tenditur, transmittente sole radios consuetum. Quod autem spectat suos per rimas. C.

ad horologia solaria , illorumque 3. Stertimus.] Tu stertis. Apta antiquitatem , horum primus inautem objurgationi prima persona ventor, si Plinio fides adhibenda , pro secunda. — Indoinitum quod fuit Anaximenes Milesius ; etsi despumare.... sufficiat. Scilicet : Anaximandro hujus magistro triadeo longum tempus dormis, buunt Diogen. Laërt. lib. II, et quod sufficiat concoquendo etiam Vitruvius. Romæ vero illorum

V. 1. Hæc. Quidam codd. et editiones nonnullæ habent hoc: at parvi interest. Noster cod. habet' hoc. Item edit. Aldina 1535.

V. 2. Extendit: Cod. noster inter lineas habet ostendit,

En quid agis ? Siccas insana canicula messes Jamdudum coquit; et patulâ pecus omne sub ulmo est (Unus ait comitum).

ADOLESCEN S.

Verumne ? Itane ? Ocius adsit,
Huc aliquis !.....Nemon??

PHILOSOPH U S.
. Turgescit vitrea bilis.

usus esse cæpit, bello Punico pri- primas litteras sub pædagogo dismo, ut habet Plin. lib. II, cap. cerent, sed de illis , qui opera 76. Antiquiora tamen ea esse con- philosophi cujusdam studiis phi. stat ex sacris codd. lib. IV Reg. losophiæ imbuerentur; per vocap. 20, ubi de horologio Achaz, cem, unus comituin, intelligo (conet de sole per decem lineas retro tra Casauboni sententiam) phigrediente. P.

losophum ipsum adolescenti a pa5. Insana canicula.] Non ipsum rentibus suis additum comitem. quidem Canis sidus , sed sol po- In eodem sensu acceperunt Martius coquitmesses et omnia adurit. tial. lib. XI, epigr. 40, et Digest. Canicula autem constellatio, quæ XV, de injuria. Et nostra interdum sol in Leone est, oritur. pretatio prævaluit apud recentioPlin. lib. II, cap. 40. Unde ab res. Diderot tamen , in observatioHoratio, vesani stella Leonis. In- nibus suis ad interpretationem sana Persio dicitur, quia morbos abbatis Le Monnier , inquit : « Je ob æstum procreat, et canes in « ne suis pas de cet avis; mais n'imrabiem agit. P.

« porte. Je fais rapporter lunus 6. Patulâ pecus.] Rustica meri- « ait coinitum, à verumne, itane, » A. diei descriptio. Virg. eclog. II: -Verumne ? Itane ? Inquit stuNunc etiam pecudes umbras et frigora pefactus quasi adolescens, quod . captant.

C. audit de alto jam sole , veluti 7. Unus ait comitum.] Hæc ad hoc tum primum ei accidisset. præcedentia sunt referenda , non - Ocius adsit. Pergit idem, quasi ad sequentia. Romæ , magnates paratus jacturam temporis diligensoliti philosophos domi alere, tia sarcire, et vocat famulos. C. quorum privatâ curâ liberi ipso- 8. Turgescit vitrea bilis.) Irasci. rum instituebantur: Athenis vero tur, inquit philosophus, Vitream aut Rhodi, aut quocumque loco, autem vocat bilem , vano daw xoaren studiorum causâ, mitterentur ju- et sowūdes 6).éyu.co, quòd revera venes, apud philosophos fere di- splendeat bilis acsiabel, eodemque vertebant. Cùm autem, hâc satírå, sit colore ac vitrum. Horat. non de iis agatur, qui in pueritia Jussit quod splendida bilis. G.

ADOLESCENS.
Findor.....

PHILOSOP H US.
Ut Arcadiæ pecuaria rudere credas.
Jam liber, et bicolor positis membrana capillis, 10
Inque manus chartæ, nodosaque venit arundo.
Tunc queritur, crassus calamo quòd pendeat humor,

[ocr errors]

9. Findor.] Þýyvup.cl Tô xow xai :11. Inque inanus chartæ.] Re haxã. Rumpor, disrumpor ira- pertus chartæ usus sub Alexandro, cundiâ, inquit adolescens; et quia teste Varrone. – Arundo. Vetead laborem non sponte suâ tra- res arundine pingebant. Persius, hitur, ideo iracundiam suam in variatis nominibus, arundinem, famulos exonerat. C. et P. — Ut calamum , fistulam , vocat. P. Arcadiæ , etc. Adolescentem ir 12. Tunc queritur. 1 Desidiam ridens subdit doctor : ut Arca- in surgendo et mollitiem notavit; dice, etc. In Arcadia autem, multi nunc lentitudinem in studendo, magnique asini. Rudere. Pro- et á TropoQuiav carpit. Per ista prium est equis hinnire, bovibus autem quæ fieri vulgo solent a mugire, asinis autem rudere. A. pueris apud magistrum , intelligi

10. Bicolor positis membrana ca. debent omnia quæ prætexere mo. pillis.] Membrana utebantur pueri ris est juventuti dissolutæ , et in ludis , non ceris et stylo ; quæ studia litterarum fastidienti; ad ratio scribendi expeditior erat, quæ respondent magistri per hoc ut observat Quintilian. lib. X, triviale proverbium gallicum : un cap. 3. Vide Juven.'sat. VII, v. 23. mauvais ouvrier ne trouve jainais de

-Bicolor, quia pars membranæ in- bons outils. A.-Crassus.... quòd pen. terior, quæ spectat carnem, est al- deat humor. Non fluat atramentum bida; et pars exterior in qua appa: e calamo , et quasi pendulum rent capilli, id est, pili, est modo hæreat , ob nimiam crassitiem. nigricans, modo flavescens. F. D.

C. et P.

V. 9. Findor.... Ut , etc. Ita vet. schol. edit. Aldina, 1535, omnes codd. antiquiores, et cod. noster. At tres codd. posterioris sæculi, et nonnullæ editt. priscæ XV sæculi legunt, finditur Archadice, etc.; ut sint verba magistri irridentis. Hoc sensu , verba finditur Arcad. jungenda sunt superioribus, turgescit vitrea bilis; et est sensus : Juvenis : Ocius adsit huc aliquis!.... Nemon'? Magister: Turgescit vitrea bilis : fin ditur : Arcadiæ pecuaria rudere credas. Non male fluit ista lectio. Credas. Ita vet. schol. cod. n° 8050, et tres alit. Cæteri, et cod. noster, dicas.

V. 12 et 14. Queritur. Vet. schol. et Colbertini duo, I et II , habent querimur : ita et tres alii; quam lectionem recepit. Casaubonus. Cæteri omnes queritur. Utrumque beue se habet. Cod. poster, queritur.

« PredošláPokračovať »