Obrázky na stránke
PDF
ePub

INDEX CAPITUM LIBRI TERTII

DE VOLUNTATE ANGELORUM IN PURO STATU NATURÆ SUÆ SPECTATA.

Cap. I. An sit in Angelis voluntas, et quid CAP. VIII. Utrum Angelus in pura na

sit objectum ejus, quæve proprietates. tura existens, venialiter peccare posCAP. II. Utrum voluntas Angeli in ac sit. tibus suis libera sit.

CAP. IX. Utrum Angelus in pura natura Cap. III. Utrum voluntas semper, ac ne possit in primo instanti creationis be

cessario aliquem actum exerceat. ne, et male diligere. Cap. IV. Utrum Angelus necessaria di- Cap. X. Utrum voluntas Angeli naturalectione seipsum diligat.

liter sit in libera electione immutabiCap. V. Utrum Angelus naturaliter, ac lis, etc. necessario Deum diligat.

Cap. XI. Occurritur objectioni, et declaCap. VI. Utrum res alias creatas amore ratur, quomodo Angelus in pura na

naturali, vel electivo Angelus diligat. tura potuerit esse beatus. Cap. VII. Utrum voluntas Angeli in statu Cap. XII. Utrum voluntas Angeli capax puræ naturæ sit libera, quoad spe

sit naturalium habituum, qui propriis ciem circa bonum, honestum, etc. actibus acquirantur.

LIBER TERTIUS.

DE VOLUNTATE ANGELORUM

IN PURO STATU NATURE SUE SPECTATA.

Voluntas non ulitur speciebus in operando. luntatem accommodari; tum etiam, quia mo- In omni intellectuali natura, ad potentiam dus operandi voluntatis simplicior est, et paucognoscendi, et intelligendi, sequitur cum pro- cioribus indiget, quia non utitur speciebus, portione potentia appetendi, seu volendi, et sicut intellectus: tum denique quia omnia fere, amandi, quæ voluntas dicitur : et ideo post quæ de voluntate angelica dici a nobis possunt, disputationem de intellectu, et scientia Angeli, sunt voluntati humanæ commu , ideo dicendum sequitur de ejus voluntate. Quæ res illa in proprium tractatum de Anima, et in multo brevius expediri poterit: tum quia, cum generalem doctrinam moralem remittemus. intellectus sit prior potentia, multa, quæ de Primum ergo ea, quæ ad voluntatem Angeli, illo dicuntur, possunt cum proportione ad vo- objectum, et actus pertinent, summatim pro

ponemus. Deinde de modo operandi angelicæ articulo secundo, docuit, quia objectum, et acvoluntatis, quoad peculiarem usum libertatis tus ejus multum ab objecto, et actibus intelejus considerabimus. Postea vero, aliqua spe- lectus differunt, ut per se clarum est, et de cialia de actibus, et habitibus hujus potentiæ Anima suo loco dicemus. Unde rationes, quas declarabimus.

D. Thomas, dict. art. 2, ad probandam hanc,

et præcedentem assertionem affert, communes CAPUT I.

sunt Angelis, et hominibus : ideoque illas nunc

prætermittimus. Quarto supponimus hanc poAN SIT IN ANGELIS VOLUNTAS, ET QUOD SIT OBJECTUM tentiam in unoquoque Angelo esse unam tanEJUS, QUÆVE PROPRIETAS.

tum, sicut est etiam in nobis, quia potentia

intellectiva una est, ergo, et una voluntas. 1. Dari voluntatem in Angelis est de fide Probatur consequentia, tum quia voluntas secertum.-Supponimus primo, ut certum, dari quitur intellectum, et ideo servat proportioin Angelis hanc facultatem, quia sunt naturæ nem ad illum, es que tam universalis potentia intellectuales, et omnis natura cognoscens ha- in sua specie, sicut intellectus in sua, ac proinde bet appetitum elicitum, qui in intellectualibus sicut non multiplicatur intellectus, ita neque dicitur voluntas. Estque hæc veritas de fide voluntas: tum etiam quia sicut intellectus Ancerta, nam in sacra Scriptura opera voluntaria geli habet unum objectum universale, sub quo Angelis tribuuntur, et ita dicuntur ministri omnia intelligibilia ab ipso comprehenduntur, Dei, qui faciunt voluntatem Dei, Psalm. 102, ita voluntas habet unum adæquatum objecquod non dicitur nisi de his, qui voluntatem tum adeo universale, ut sub illo cuncta ab Anhabent, et voluntarie serviunt. Unde Apoc. 7, gelo amabilia comprehendantur : ergo sicut unus Angelus ad alios, tanquam voluntatem intellectus est unus tantum ratione sui objecti, habentes, clamabat, nolite nocere terræ ,et mari, ita et voluntas. ete. Unde illis tribuitur desiderium, 1, Petr. 1, 3. Adæquatum objectum voluntatis angelice in quem desiderant Angeli prospicere, et pec- est bonum. - Quinto igitur ad hoc magis decatum, 2, Petr. 2, quæ sunt voluntatis opera: clarandum supponimus, objectum adæquatum ubi autem sunt actus, potentiam etiam inesse voluntatis angelicæ esse bonum in communi, necesse est. A priori probat hoc D. Thomas, seu (quod perinde est) ens sub ratione boni. 1 part., quæst. 59, art. 1, quia ad omnem for- Quia bonum cognitum est objectum appetitus mam sequitur inclinatio, et appetitus. Unde eliciti, sed intellectus non solum cognoscit, et ad formam naturalem sequitur appetitus na- proponit hoc, vel illud bonum, sed omne boturalis, ad formam apprehensam per sensum, num, et ipsam communem rationem boni, ersequitur appetitus sensitivus, ad apprehensam go voluntas totum hoc, ut adæquatum objecper intellectum, sequitur appetitus intellecti- tum respicit. Possumus ergo in hoc objecto, vus, qui est voluntas. Qua ratione utitur, tam materiale, et formale, sicut in aliis distinguein voluntate divina, quam in angelica, et hu- re. Materialiter ergo voluntas Angeli versatur mana natura. Et ideo hic illam amplius expo- circa Deum, circa seipsum, circa alios Angelos, nere non erit necessarium.

circa homines, et suo modo circa alias creatu2. Angelorum voluntas ab illorum substantia ras, quatenus in omnibus aliqua ratio boni indistincta est. - Similiter ab intellectu. · Von veniri potest. Formaliter etiam non solum atluntas unica est in singulis Angelis.-Secundo tingit universalem rationem boni, sed etiam supponimus voluntatem in Angelis esse poten- particulares sub illa contentas. Quales sunt tiam ab illorum substantia distinctam", nam ratio boni per se amabilis , ut est honestum , in hoc eadem est ratio de illa, quæ de intellec seu per se conveniens naturæ, aut delectabile. tu, pertinetque ad generalem quæstionem de Et ratio boni propter aliud, qualis est ratio distinctione potentiarum a substantiis, quam utilis. Nam in his omnibus invenitur ratio apin Metaphysicam remitto, et in tractatu tertio, petibilis : et ideo sub illis omnibus potest voaliquid de Anima dicemus : nam eadem fere luntas Angeli versari, sicut humana. Et hinc ratio est de Angelis, ut ibidem dicemus. Deni- est, ut possit in finem , et in media ferri : ac que hæc sententia aptior est ad loquendum de propterea utraque sub adæquato objecto suo variis actibus Angelorum, et ideo illam ut pro- comprehendat, quamvis inter ea finis se hababiliorem supponimus. Et simili ratione sup- beat, ut formale, medium ut materiale voliponimus tertio, esse hanc potentiam in Angelis tum, sicut in nobis, ita et in Angelis. ab intellectu distinctam, ut D. Thomas supra, 4. Quomodo malum spectat ad objectum vo

untatis.- Utrum Angelorum voluntales inter strahendo a modo materiali, et involvente cose, et similiter ab humana differant specie. operationem corporis, proprie, et formaliter Lib. 2, c. 2, n. 52. Vide disp. 12, de Anima, in voluntate Angeli inveniri. Hoc de divina vo9.2, remissive. - Nec adæquationi hujus ob- luntate, uno, vel alio actu includente imperjecti obstat, quod voluntas non tantum circa fectionem in objecto formali, excepto, vidimus bonum, sed etiam circa malum operetur, ut in superiori tomo, l. 3, de divin. Attributis, statim dicemus. Quia non operatur circa ma cap. 5. Unde multo facilius, et cum majori lum, appetendo, sed fugiendo, vel si aliquid proportione in voluntate angelica invenitur. ibi appetit, est, volendo destructionem mali, 6. Qui actus concupiscibiles sint in Angelis. quæ bona est. Et ideo D. Thomas, dicta q. 59, – Sex enim actus tribuuntur concupiscentiæ art. 2, in argument. Sed contra , absolute sensibili, scilicet, tres circa bonum, amor, dixit, voluntatem tantum esse bonorum, intel- concupiscentia, et delectatio : et tres circa lectus autem bonorum et malorum, quia intel- malum, scilicet, odium, fuga, et tristitia, seu lectus quasi per se, et directe versatur circa dolor. Ex primis autem tribus actibus, amor, utrumque, voluntas autem circa malum so et delectatio in omni proprietate inveniuntur lum quasi oblique, ejus destructionem appe- in Deo, et consequenter etiam in Angelis, et tendo, versatur. Denique de toto hoc objecto in omni voluntate. Solent autem diversis nocum proportione in voluntate angelica, sicut minibus appellari, ut amor voluntatis speciain humana loquendum est, et ideo circa illud liter vocatur dilectio, vel charitas, et delectaamplius nunc non immoramur. Solet autem tio, gaudium, voluptas, ut specialis voluntatis hic quæri, an voluntas Angeli, et animæ nos- perfectio indicetur. Communiter tamen etiam træ sit ejusdem speciei, et consequenter, an voluntati tribuuntur hi actus sub nominibus voluntates Angelorum inter se specie differant, communibus appetitui sensitivo, quia generised non est dubium, quin ita differant volun cam convenientiam inter se habent. Vide D. tates, sicut et essentiæ a quibus manant. Unde Thomam 1, 2, quæst. 26, art. 3, quæst. 31, quæ de intellectibus diximus , hic applicari art. 3 et 4. Et eadem fere ratio est de actu possunt, et sufficiunt, et in materia de Anima, concupiscentiæ, si enim nomen attendamus, aliquid addemus, nam cognito utroque extre- solet maxime tribui sensitivæ concupiscentiæ, mo melius comparatio fiet.

quæ cum passione corporis fit : imo etiam in 5. Angelis, non esse appetitum irascibilem et illa sæpe solet in malam partem accipi pro concupiscibilem. - Sexto ex dictis concludit inordinato actu, vel in objecto, vel in modo, D. Thomas, dicta q. 59, a. 4, non esse in Ange- quamvis nomen generale sit, indicans tamen lis appetitum irascibilem et concupiscibilem. modum appetendi sensibilem, et materialem. Quod tribus modis potest intelligi. Primo Et in hoc sensu dicit D. Thomas, d. art. 4, ad ut non sit in Angelis potentia eliciens affectus 1, concupiscentiam Angelis metaphorice triire, et concupiscentiæ cum passione sensibili, bui. Nihilominus illi respondet in voluntate et corporea, sicut in nobis fiunt, et in hoc desiderium, quod est appetitio spiritualis boni sensu videtur loqui D. Thomas ibi, respon- non habiti, quod generaliori modo concupisdendo ad argumentum secundum, et tertium. centia proprie dici potest, abstrahens a modo Estque res per se nota, supposita veritate in concupiscendi cum passione corporis, vel sine libro primo demonstrata, Angelos neque sen- corporis motione. Vide D. Thomam 1, 2. q. tientes esse, nec corporeos. Et ideo merito Ca- 30, art. 1. Idemque dicendum est de aliis trijetanus dixit in hoc sensu non esse quæstionibus actibus, qui versantur circa malum, quia locum. Secundus sensus esse potest, in Angelis contrariorum eadem est ratio, quantum est non esse appetitum, qui proprios, et formales ex parte ipsorum. Nam ex parte subjecti poactus iræ, vel concupiscentiæ eliciat. Quem test interdum esse incapacitas alicujus ex his sensum videtur D. Thomas insinuare in solu- actibus, propter imperfectionem quam suptione ad primum, dum ait, furorem, et con- ponit. Et sic diximus in superiori tomo, in cupiscentiam metaphorice dæmonibus tribui loco allegato, in Deo non posse esse tristitiam, a Dionysio, cap. 4, de divin. Nomin., p. 4. Si- quia supponit penitentiam alicujus mali invocut ira inquit, interdum Deo tribuitur propter luntarii. At vero in Angelis ex natura sua similitudinem effectus. Verumtamen dicendum spectatis etiam hic actus inveniri potest, quia est, omnes actus harum potentiarum formali- sunt mali capaces, et ita in malis angelis inveter sumptos, id est, secundum præcisam ra- nitur, sicut et in nostra voluntate, quæ tristitionem actuum elicitorum ab appetitu, ab- tia solet etiam dolor appellari, quamvis no

TRIUM.

men doloris generalius sit, ut videre licet in plures potentias elicientes hos actus, sed ab D. Thoma, 1, 2, q. 35, art. 2. In voluntate una omnes fieri. Et ita est etiam assertio certa, autem sanctorum Angelorum hic actus locum nec de re superest difficultas. Nam omnes isti non habet, propter beatitudinis statum. actus ab eadem potentia in Angelis fiunt, et

7. Qui item actus irascibilis in eisdem repe- ita non sunt in eis irascibiles, et concupiscibiriantur. - Simili modo discurrendum est in les tanquam duæ potentia distinctæ, secundum actibus irascibilis , qui numerantur quinque, rationem autem, et inadæquatum conceptum scilicet, spes, desperatio, audacia, timor, et nihil vetat, quominus ita concipi possint. Quod ira; nam de quatuor primis clarum est de se voluit Scotus 3, dist. 26, æquiparans in hoc abstrahere ab actibus appetitus sensibilis, et voluntatem cum appetitu sentiente, quia etiam rationalis, et cum omni proprietate, imo for- in appetitu non ponit inter illa duo majorem tasse cum majori in sola voluntate, etiam an- distinctionem, de quo suo loco dicemus. Et gelica locum habere. Nam licet in Deo esse ita obiter exposuimus in voluntate Angeli acnon possint, propter imperfectionem impoten- tus illos, qui secundum generalem rationem tiæ et ignorantiæ, seu nescientiæ, quam sup- in appetitu sensitivo inveniuntur : de quorum ponunt, ut in citato loco dixi ; in Angelis distinctione inter se, et uniuscujusque proutraque imperfectio inveniri potest, quia et li- prietate, in tractatu tertio, hujus libri dictumitatæ potentiæ sunt, et futuros eventus sæpe ri sumus. De aliis vero actibus propriis nosignorant, et ideo ex natura sua sperare pos- træ voluntatis, ut sunt intentio, electio, et sunt, et timere, etc. De ira videtur D. Thomas, similes, quomodo in voluntate Angeli invein dicta solutione ad 1, docere, Angelis tribui niantur, in sequentibus capitulis aliquid disolum metaphorice, et expressius id docet, cemus. q, 63, art. 2, ad secundum. Aliis vero in locis

CAPUT II. iram definit esse appetitum vindictæ, quæ ad justitiam pertinet : ita habet in 1, 2, q. 46,

UTRUM VOLUNTAS ANGELI IN ACTIBUS SUIS LIBERA art. 2, in argumento Sed contra, ex Augustino,

SIT, SEU AN IN ANGELIS SIT LIBERUM ARBI14, de Civit., cap. 15, et lib. 2 Confess., cap. 6, et idem repetit in eadem q., art. 4 et 6, in corp., et ad 2, et art. 7, ubi concludit ad 1. Quoniam libertas arbitrii fundamentum eosdem pertinere iram, ad quos pertinet jus. est totius boni, et mali, meriti, et demeriti, titia. Et ideo in q. 47, art. 1, ad 1, addit, in salutis, ac gratiæ, vel perditionis, ideo priusDeo esse iram secundum judicium justitiæ, ut quam de gratia, et de lapsu Angelorum dicalatius dixi in disp. de justitia Dei, sess. 5, n. 2, mus, de ipsorum libertate aliquid in præsenti ubi adverti, quæstionem esse posse de nomine, præmittendum est. Nam libertas propria est tamen utendo illa voce ad significandum spe- formalis proprietas voluntatis. Et ita de illa cialem actum appetendi vindictam pro injuria disputavit D. Thomas, dicta quæst. 59, art. 3, illata, non est dubium, quin Angeli sint capa- et 2, contra Gent., cap. 48, et Alensis, 2 part., ces iræ, sicut et injuriæ, et vindictæ. Unde sic quæst. 29, per totam, et quæst. 72, membr. 3, generatim sumpta imperfectionem non invol- art. 3. Et alii cum Magistro, in 2, dist. 7 et 25. vit, et Deo tribuitur proprie, in illa significa- In hoc vero capite, quæ sunt communia Antione sistendo. Alio vero modo duas imperfec- gelo cum homine, breviter præmittemus, postiones potest includere. Una ex parte subjecti, tea nonnulla Angelorum propria expediemus. quia fit cum passione corporis , excitat enim 2. Prima assertio affirmans de fide.-Primo sanguinem, et bilem, et sic clarum est non in- igitur certum est, voluntatem Angeli esse liveniri in Angelis. Alia est quod supponit dolo- beram, seu, quod perinde est, in Angelo esse rem, seu tristitiam velut causam excitantem liberum arbitrium. Hoc de fide certum est : iram, vel ut objectum, quia irrascitur quis de nam sumitur ex Scripturis docentibus Angelos dolore sibi illato : et quoad hoc etiam potest esse capaces præcepti, et peccati, seu culpæ in Angelis reperiri, quatenus doloris capaces moralis, propter quam ponam merentur, essunt : et hoc modo in dæmonibus proprie in- seque capaces sanctitatis, justitiæ, et meriti venitur. Dionysius autem illam sub nomine apud Deum, ut in libro quinto et sequentibus furoris eis attribuit, quæ vox magis solet pas- videbimus. Fundamentum autem omnium ilsioni vehementi iræ attribui : et ideo dixit D. lorum est liberum arbitrium, ut in principio Thomas metaphorice de Angelis dici.

doctrinæ de gratia ostendimus, et agendo de 8. Tertius sensus est, non esse in Angelo Anima aliquid addemus, nostræ animæ liber

tatem ostendendo. Propter quod Patres com- lectio laudem haberet voluntatis, eis tribuit limuniter etiam de Angelis in speciali hanc ve- bertatem. Et infra dicit æque Angelis, et homiritatem tradiderunt.

nibus datam esse libertatem. Unde Gregorius, 3. Probatur etiam ex Patribus.-Leo papa, hom. 7, in Ezechiel., versus fin. : Natura anepist. 93, ad Torib., cap. 6, et Gelasius papa, gelica, inquit, quando creata est, liberum ardisput. contra Pelagium, ante medium, quæ bitrium accepit, utrum rellet in humilitate perhabetur 1 tom., epist. Decretal., post ejus sistere, etc. Et in eodem sensu Isidorus, lib. de epist. 5, Basilius, lib. de Sancio Spiritu, cap. 16: summo Bono, cap. 10, dicit : Angelos esse naHabentes (inquit de Angelis sanctis) in eligendo tura mutabiles, utiqne per libertatem, ut exliberum arbitrium, nunquam ab eo, qui vere ponit. Et late Anselmus, lib. de Casu Diab., bonus est, consortio excidentes. Et de malis ait: cap. 3, et seq. Et Prosper, lib. 1, de Vita conQuorum defectio comprobat, quod dicimus, vir- templat., cap. 3. Et Rupertus, lib. ult. de opetutes invisibiles esse sui arbitrii. Et ex eodem rib. Spiritus sancti, qui est de timore Dei,cap. 7: effectu colligit Nazianzenus, Orat. 38, in Christi Omnes Angeli, ait, cum libero arbitrio conditi Nativitatem, Angelos non esse omnino immo- sunt, et sic bene constituti, ut in melius profibiles, sed ægre mobiles ad malum. Damasce cere haberent. Idem Laurentius Justinius, serm. nus, vero, lib. 2 cap. 3, Angelum definit, di- de sancto Michaele, Hugo de sancto Victore, cens: Est Angelus natura sua intelligens, ar in summa eruditio, Theodoretus, tr. 2, cap. 2, bilrii libertate preeditus, voluntatis, at sententiæ D. Thomas, art. 3. Et reliqui theologi id supratione mutabilis, etc., hoc est , liberam in ponunt in 2, dist. 7, 22 e 23, quos postea reutramque partem voluntatem habens. Et ratio- feremus. nem subdit, id omne quod rationc utitur, liber 5. Ratio a priori. Ratio a priori jam a tate quoque præditum est. Quod late prosequi- Patribus tacta est, quia libertas arbitrii sequitur, et similia repetit, cap. 27, dicens, ex tur intelligentiam, seu rationem, sed Angeli virtute consultandi in intellectu sequi potesta- habent perfectam rationem , seu intelligentem eligendi in voluntate, et ideo communem tiam, ergo et libertatem. Major constat impriesse Angelo, et homini, eo ipso, quod in in- mis inductione, quia suprema intellectualis tellectu, seu ratione conveniunt. Et fere idem natura, quæ est divina, eo ipso quod intellecprius docuerat Gregorius Nyssenus, lib. de tualis est, libera est, infima etiam rationalis Orat. Domini, part. 4, loquens enim de ange- natura, quæ est humana, libertatem habet,

lica et humana natura, inquit : Boni, et ho- cujus radix est ratio, ergo idem dicendum est · nesti studium æqualiter utriusque naturæ es- de omni natura media intellectuali. Probatur

sentiæ simul insitum, et attributum est : Ple- consequentia, tum quia eamdem habet radinamque item, ac summam in sese potestatem, cem libertatis, tum etiam, quia vel libertas et ab omni necessitate liberam voluntatein in pertinet ad perfectionem naturæ intellectualis, utriusque parem rerum universarum præses vel non, si non pertineret, in Deo non esset, si effecit, ut animi libero quodam arbitrio, atque vero pertinet, quo natura intellectualis fuerit proposito regatur, quidquid ratione pariter, ac perfectior, eo magis libera erit. mente honoratum est.

6. Objectio contra proximam rationem.-Di4. Præterea D. Augustinus, lib. 22, de Civit., ces, hoc argumento probaretur non posse Deum cap. 1, dicit Deum in mundo nihil melius facere naturam intellectualem, quæ libera non creasse, quam spiritus. Quibus, ait, intelli- sit, quia si fieri potest, ponamus esse factam. gentiam dedit, et infra : Qui liberum arbitrium Tunc ergo in illa creatura ratio facta deficeret, eidem intellectuali naturae tribuit tale, ut si ac subinde nec nunc erit efficax, quia sub vellet deserere Deum , continuo miseria esset eadem forma non concludet, et ratione solius secutura. Et ita, lib. 11, cap. 32, et lib. 12, a materiæ, non potest efficaciam habere : tum principio, dicit Angelos bonos, ei malos non quia medium in quo illatio fundatur, ponitur natura, sed actibus a libero arbitrio prodeun- ut adæquata radix libertatis, aliter frivola est tibus fuisse divisos. Quod etiam ex ejus doctri- collectio, tum etiam quia si aliud est possibile, na liabetur in libris de Ecclesiasticis dogmati- nemo scire potest, an natura angelica talis sit. bus, cap. 59, et seq. Et Fulgentius, de Fide Ergo ratio necessario supponit, non posse fieri ad Petrum, cap. 3 : Angelorum, ait, natura- creaturam intellectualem non liberam. Conselis mutabilitas (utique per libertatem) in eo quens autem videtur falsum, quia sicut Deus cognoscitur, quod pars ejus est in deterius com- creavit voluntatem determinatam ad bonum mutata. Et de sanctis Angelis ait, ut eorum di- in communi, ita posset creare voluntatem ali

« PredošláPokračovať »