Obrázky na stránke
PDF

disputatione sequenti; indigel enim longiori discussione. Nunc solum assero, non oportere, nec debere intelligi de inordinata conversione quantum nd moralem maliliam ejus, sedvel quoad habitum, vel quoad nliquem effecluin, vel debitum ex illa ortum. Quoad alteraro vero parlem, ex discursu D. Thomoe in articulo polest colligi haec probalio, quia per se non repugnat esse in homine inordinatamconversionem,et consequenter reatum pcenee temporalis, absque aversione a Deo, ut patet in veniali pcccato; ergo non etiam repugnabit, sed fieri poterit, ut ablata aversione culpae mortalis, maneat inordinata conversio, saltem quantum suificiat ad reatum pcenae temporalis. Insinuaiur etiam aliaralio, qnia poena aeteraa, ut sic,per se et quasi forroaJiterpendet abaversione; et ideo non potest manere reatus ejus, remissa culpa; poena aatem temporalis non pendet per se ab aversione, etideo non nccessariotollitur, remissa cnlpa. Quce omnia latiusexpendentur, ct examinabunlur citatoloco.

4. Gratia duplex, operans et cooperans.— In solutione ad 2 multa dicit D. Thomas quse pendent ex materia de Gratia, breviter tamen attingenda sunt, quantum necesse est ad hujus loci explicationem, quia ad intelligentiam materiae praesentis etiam sunt necessarin. Supponit ergo imprimis D. Thomas divisionem gratiae in operanlem et cooperantem; qu* juxta mentem Augustini, ut alibi trnclavide actuali gratia seu auxilio data est; et gratia operans eadem est, quoe gratin preevenicns seuexcilans; grntia vero coopernns eadem est quae gratia actualiter adjuvans. D. Thomas autem, 1. 2, q. 111 (quem alii Thcologi imitantur),extendit has voces ad habitus gratiae, seu infusionem gratioe habitualis, qum dupliciter consideratur, primo quatenusa Deosolo infunditur, et in nobis habet aliquos effectus ex vi solius infusionis Dei; et utsic dicilur gratia operans, non accipiendo in rigorc nomcn operantis, prout efficientiam significare videtur, sed gencralius, ut idem sit quod causanti3, sive formaliter, sive quolibet alio modo. Secundo considerantur habitus gratiae, ut in nobis sunt principin supernaturalium aclionum, quae dicuutur fructus juslitiae; et sub hac consideralione dicuntur tales habitus habere rationem gratiae cooperantis, quia cum voluntate nostra ad hos actus cooperanlur.

5. Objectio. Responsio D. Thomw.—Rc plica.—Germana solutio.—Hnc ergosnpposila divisionc,uitD.Thomasrcmissionem culpa? et pcenee aeiemae esse effectum gratiae operantis, quia per ipsam infusioncm gratiae confcrtur mediate, vel immcdinte; remissionem|vero lemporalis pcenae esse effectum gratiae cooperantis. quia dum homo cooperatur gratioe Dei ad satisfaciendum pro pccna, illius remissionem cousequitur. Sed statim occurrit objectio, quia ipsa remissio culpa? et pcenae aetcrnse non fit sine motu libcri arbitrii in Deum, et contrn peccatura, estque effectus ejus, ut supra dictum est; scd hic motus liberi nrbitrii non potest esse sine grntia coo; crante; ergo remissio peccati non est effeclus solius gratia? operantis, sed etiam cooperantis. Ad hanc vero objectionem respondet idem D. Thomas infra, art.6, ad 1, etiam illum motum liberi arbitrii, qui ad juslificationem concurrit, esse effectum gratiae operanlis. Sed adhuc snperest difficultas, quia licet hoc verum sit, tamen non illius graliae solius est effectus, sed etiam cooperantis graliee, quia est verus actus liumanus liber, et supernaturnlis, et qui hujusmodi est, non potest sine ginlia cooperante, scu, quod idem est, adjuvante fieri, ut constat ex Conc. Trident., sess. 6, can. 3. Respondelur ergo, sine dubio ita esse quantum ad rem spectat, tamcn quantum ad modum loquendi observandum esse, in D. Thoma et quibusdam aliis Scholnsticis hos motus hberi arbilrii, quiordine naturae nntecedunt infusionem gratiae habitualis, absolute dici csse a gratia operante; quod debet intelligi, non quia sint ab illa sola, sed quasi per nntonomnsinm, quia speciali quodam modo pendent hi aclus a gratia operante principalius, ut Intius explicui citnto loco1. Quocirca in rigore respondendo fntenduin est, remissioncm peccnti, quntenus in nobis fit formaliter, esse effectum solius gratiae opernntis, quo seusu locutus cst D. Thomns in finc hujns solutionis; quntenusvero fit dispositive, esse etinm cffectum gratiae cooperantis, quia quoad hoc non fit sine nohis libere cooperantibus.

6. Objectio conlra D. Thomam sohitur. — Tertio ex hac doctrina concludit D. Thomas priorem esse remissiouem culpoe et pcenac ajternae, qunm plcnam absolutionem a pcena temporali, quia prior est effectus gratia; operantis quam cooperantis. Atque ita tacite concludit remissionemculpoe et pcenoe oetcrnae

[merged small][ocr errors]

fieri, acsepararipossearemissione pocnre temporalis tanquam prius a posteriori.Sed statim occurrit objectio, quia, si lia:c ratio eflicax esset, probaret remissionem totius pcense temporalis nunquam fieri simul cum remissione culpoe et pcenre setcrnoe, quia semper ellectus gratios operantis proecedit effectum gratiae cooperantis. Quee objeclio facile a nobis expedietur consequenter loquendo, juxta proxime dicta. Nam remissio peccati, ex ea parle qua requirit dispositionem nostram, requirit gratiam cooperantem; et inde fit, ut juxta majorcm vel minorem cooperationem nostram, magis vel minus remittat de pcena, considerata doctrina Conc. Trident., sess. 6, c. 7. Atque ilatandem fit, ut tanta possit cssecooperatio nostra, cum gratia etiam cooperante, ut omnino remittatur reatus pcena; temporalis. Quapropter ad arguraentum in forraa respondeudum est, effectum gratiaj operantis essequidem possepriorem tempore, et scparabilemab ciTcclu gratiae cooperautis, non tamen id semper conlingere, neque esse perse necessarium, sed ad summum erit id verum in prioritate naturoe, seu in aliquo ordine causalitatis. Atque hoc salis est ad intentionem D. Thoma;, ut binc concludat rcmissionem culpee et pcena; ajternoe posse dari sine plena absolutione a pcena temporali. Et ex bis declarata raanet solutio ad 3, quae per se satis facilis est.

ARTICULUS V.

Utrum remma culpa mortali, tollantur omnes reliquiw pcccati'.

1. Ad quintumsic proceditur. Videtur quod remissa culpa mortali, tollantur omnes reli quiw peccati. Dicit enim Av.gustinus in Ub. de Pasnitentia *: Nunquam Dominus aliquem sanavit, quem omnino non liberatit; totum enim hominem sanavit in sabbatho ; quia et corpus ab infirmitale, ct animam ab omni contagione. Sed reliquiw pcccati pertincnt ad infirmitatem peccati. Ergo non videtur possibile, quod remissa culpa, remaneant reliquiw pcccati.

2. Prwterea, secundum Dionys., c.ide Divin. nom.3, bonum est efficacius quam malum; quia malum non agit nisi virtute boni. Scd ho

1 Supra, a. 4, ad 3; et 4, d. 14, q. 2, art. 1, q. 3; ct 1 Cor. 11, lect. 7, eoL 1, fin.

2 C. 9, post medium, tom. 4.

3 Part. 4, inter principium et medium.

mo peccando, simul totam infcclionem peccati incurrit. Ergo multo magis posnitendo liberatur eliam ab omnibus peccati reliquiis.

3. Prwterea, opus Dei efficacius est quam opus hominis. Scdper exercitium humanomm operum ad bonum, tolluntur rcliquiw peccali contrarii. Ergo multo magis tolluntur per remissionem culpw, quw est opus Dei.

Sed conlra est quod Marc. 8 legilur, quod ccecus illuminatus a Domino, primo rcstitv.tus est ad imperfectum visum (unde ait: Video homines, vclut arbores ambulantes), deinde restitutus est perfecte, ita ut videret clare omnia. Jlluminatio aulem cosci significat liberalioncm pcccatoris. Posl primam ergo remissionem culpw, qua pcccator restituitur ad visum spiritualcm, adhuc remanent in eo aliquw reliquiw peccatiprwteriti.

Jtespondeo dicendum, quod peccatum mortale exparte conversionis inordinatw adbonum commutabile, quamdam disposilionemcausat in anima, vcl etiam habitum, si actus frequenkr iterctur.Sicut autcm dictum estculpapcccati mortalis rcmittitur, in quantum tollitur per gratiam aversio mcntis a Deo. Sublato autem eo, quod est ex parte aversionis, nihilominus rcmanere potest id, quod est ex parle conversionis inordinalw, cum hwc contingil esse sine illa , sicut prius dictum est2. St ideo nihil prohibct, quin remissa culpa, rcmancant dispositiones ex prwccdentibus actibus causatw, quw dicuntur peccati religuitz. Remanent tamen debitilatw et diminutw, Ht quod homini non dominentur. Et hoc matjis per modum dispositionum , quam per mudum habituum, sicut etiam remanet fomes post kptismum.

Ad primum ergo dicenditm, quod Deustotum hominem pcrfecte citrat. Sed qwndoque subito , sicnt socrum Petri slatim restilitUpcrfectw sanitati, ita ut surgensminisirarct il(is> ut lcgititr Luc. 4. Quandoqiw autem successite, sicut dictitm est3 decwco illuminato, Marc. Et ita eliam spiritualiter quandoquc tanta conimotione convertit cor hominis, ul sul/itoperfrcte consequatitr sanitatcm spiritnalem, non solutn rcmissa culpa, sed sublatis omnibits ]>eccati reliqitiis, utpatet de Magdalena, Luca '■ Quandoque autem prius remiltit culpamptt gratiam operantem, etpostea per gratiam coopcrantem, successive tollitpeccati reliquiM.

1 Art. pra?ccd.
1 Art. prajced.
3 Q. 44, a. 3, ad 2.

[ocr errors]

multos actus

Ad tertium dicendum, quod vno actu hutnano non tolluntur omnes reliquiw peccati; quia utdicitur in Prwdicamentis, pravus ad meliores exercitationes deductus, ad modicum aliqnid proficiet, ut melior sit. Mnltiplicato autem exercitio, ad hoc pervenit, ut sit lonus virtvte acquisita. Hoc autem multo efficacius facil divina gratia, sive uno, sive pluribus actibus.

COMMENTARIUS.

i. Non est repugnantia formalis inter habilus infusos virtutum et acquisitos vitiorum. — Hic articulus facilem Iiabet doctrinam, nnm D. Thomas satis apcrte declarat, per rciiqnias peccatorum se intelligerc vitiosos habirus per acttis peccatorum comparatos; ct ideo merito negativc respondet, quia manifestum est, satisque experientia constat, hos habitusnon statimtolli, quoties homo justiflcatar. Et rationem reddit D. Thomas, quia ablato, quod est formale in peccato cx parte aversionis, potest manere quod est malerialc ex parte convcrsionis, quia ha?c eliam interdum essc poteslsinc illu; inquo satis insinuat D. Thomas ct confirmatexpositionem anobis datam in articulo prrecedenti. Hic vero occurrebat dispulatio, an habitus virtutum per se infusarum formaliter expellant habitusacquisitos vitiorura; hinc enim videtur petenda ratio a priori hujus assertionis; tamen hoc directe spectat ad materiam de virtutibus et de gratia, estque alienum a prcescnti disputatione. Et ideo supponendum est, non esse iiiter hos habitus repugnantiam formalem et propriam, quia sunt diversorum ordinum, insnntque subjecto secundum capacitatem diversara, et inclinant variis modis, et ad res longe diversas; nam habitus acquisitus augetfut ita dicam) naturalem facultatem; infusus vero addit facultatem alterius ordinis. Hinc ergo fit, utper jtistificationem non semper tollantur hae reliquice peecatorura, quia expulsio illorum habituum neque ex natura rei sequitur ex infusione supernaturalium, uec Deus ex speciali providentia, aut misericordia, certa lege promissa, illos semper aufert, quia neque est necessarinm, neque debitum, nec conveniens, tumquia aliasposset jasuhcatio fere experimento cognosci; tum

. —..... uijiuuii iu nis, quse commode et cum divina gratia cooperante fieri possnnt.

2. Quomodo intelligendum, remissa culpa manere habitus virtutum debilitatos el per modum dispositionis. — Addit vero D. Thomas primo in eodem corporearticuli, has reliquias seu habitus post remissionem peccali manere debilitatos ac diminutos, magisque per modum dispositionum quam habituum. Sed non est inteliigendum, semper fieri per justificationem, ut hi habitus in suo intrinseco esse minuantur, aut remittantur; sed propter adjectionem gratioe et auxiliorum, quaj illam consequuntur, dicuntur debilitari et diminui in ordine ad operationem, non quoad intrinsecam remissionem, vel diminutionem talium qualitatum, namliaec non sequitur ex natura rei, magis quam expulsio, neque est ulla ratio asserendi gratis a Deo fieri. Et similiter dicuntur illi habitus manere in ratione dispositionis propler statum subjecti, non propter intrinsecam imperfectionem. Sicut e contrario virtutes aoquisitce dicuntur amittere esse virlntis, ablata gratia et charitate. Addo pra> terea sub his reliquiis comprehendi non solum proprios habitus vitiorura, quisuntin voluntate, vel appelitu, sedetiam phantasmala, et species intelligibiles pravorum objectorum, qua3 post remissionem peccali solent occasionem pra^bere iterum peccandi, aut dilBcilera rcddcre perscverantiam ct cxercilium virtutum. In quo etiam comprehenduntur aliquoo corporis dispositiones ex usu peccandi relictce, quaj non parum difEcile postea cliam faciunt excrcitium virlutis.

3. Justificatio Magdalenw, quam perfecta. — In solulione ad 1 observandum est, quod a D. Thoma pie dicitur, Magdalenee in sua conversione non solum reraissa fuisse peccata, scd eliam omnes peccatorum rcliquias fuisse sublatas, ut patet, inquit D. Tliomas, Lucm 7. Ex quo loco aperte solum habemus rcmissa fuisse Magdalenaj omnia peccata, et magna ctiam probabilitate, ac fere certo colligitur non solum qtioad culpam, sed ctiam quoad reatum pcenae fuissc reiuissa, quia dilexit tnultum, et ex illo: Vade in pace, et ex aliis circumstantiis, quae ibi referuntur. Quod vero ablati fuerint omnes habitus pravi, et dispositiones, et prava phantasmata, non ita clare colligitur ex illo loco; pie tamen creditur,

tum ex Christi liberalitate, tum ex efHcacia ex utroque enim est unum sacramentum, utsuet mngnitudine conversionis, tum ex modo pra habitum estUnde sicut remissio culpw vivendi, quem ab eo puneto Magdalena insti- fit in baptismo, non solum virtute formw, sed tuit, et perfectissimis actionibus virtuturn, etiam virtute materiw, scilicet aquw, princiquas summa promptitudine et facilitate exer- palius tamen virtute formw, ex qua et ipsa aqua cuit. Alia argumenta non iudigent declara- virtutem recipit, ita etiam et remissio culpw tione. est effectus panitentia, principalius quidem ex

'i .1 ...•..„. „,,„inhent. ministri. ex OUO

ARTICULUS VI.

TJtrum remissioculpasite/fectuspanitentia*.

1. Ad sextum sic proceditur. Videtur quod rcmissio culpw non sit effectus pceiiitcntiw, secundumquod est virlus.Diciturenimpanitenlia virtus, sccundum quod est principium- humani actus. Scd humanus actus non operatur ad remissioncm culpw, qui est effectus gratice optrantis. Ergo remissio culpm non est effectus panilentia, secundum quod cst virtus.

2. Praterea, quwdam alia virtutes sunt excdlentiores panitcnlia. Sed remissio culpa non dicitur cffectus alicujus alteriv.s virlutis. Ergo etiam non est effectus panilentia secundum quod est virtus.

3. Praterea, rcmissio culpw non est nisi ex virtutepassionis Christi, secundum illud Hebr. 9 : Sine sanguinis effusione non fit remissio. Scd panitentia in quantum est sacramentum, operutur in virtute passionis Christi, sicut et cwtera sacramenta, ut cx st/pra dictis patet2. Ergo remissio culpw non est effectus pcenitentia in quantum est virtus, sed in quantum est sacramentum.

Sed contra, illud cstproprie causa alicujus, sine quo essc non potest; omnis enim effectus dependct a sua causa. Sed remissio culpa potesl esse a Deo sine panilentiw sacramento, non autcm sinc panitenlia sccundum quod cst virtus, ut supra dictum est3. Undeet ante sacramenla nova legis panitentibus Deus peccata remittebat. Ergo remissio culpw est prwcipue effectus panitcntia sccundum quod cst virtus.

Jtespondeo dicendum, quod panitentia est virtus, secundum quod est principium quorumdam actuumhumanorum. Actusaulemhwmani, qui sunt ex parte peccatoris, materialiter se habent in panitentia sacramcnto. Omne autcm sacramcntum producit effectum suum non solum virtute forma, sed etiam virtute materiw:

1 4, d. 14, q. 2, art.1, q. 1.
4 Q. 62, a. 2.

3 0. 84, a. 5, ad 3, ct q. 83, a. 2.

virtute clavium, quas habent ministri, ex quorum parte accipitur id, quod cst formale in hoc sacramento (ulsupra dictum est *-), secundario autem ex vi actuum panitenlis, pertinentium ad virtutem panitentia, tamen prout hi actus aliqualiter ordinantur ad claves Ecclesiw. Et sic patet, quod remissio culpw est effectus panitentia, secundum quod est virtus, principalius tamen, secundum quod est sacramentum.

Ad primum ergo dicendum, quod efectns gratiw operantis est justificatio impii, ulin -2 parte dictum est3, in qua, ut ibidem dicttim est, non solum est gratia infusio et remissio culpa, sedetiam motus liberi arbitrii inDeum, qui est actus fidei formatw, et motus liberi arbilrii in peccatum, qui est actus panitenlier. Jli tamen actus kumani sunt ibi, ut efectus gratiw operantis, simul producti cum remissione culpw. Unde remissio culpw non fit thu actu panitcntia virtutis, licet sit effectns gra

tiw opcrantis.

Ad secundum dicendum, quod injuslificatione impii non solum est actus panitentiie, sd etiam est actus fidei, ut dictum est4. Jdeo rcmissio culpw nonponitnr e/fectus solutnpanitentia virtulis, sed principalius fidei, et charitatis.

Ad terlium dicendum, quod ad passioiier.t Christi ordinatur actus panitcntiw virlutis, d per fidem, et per ordincm ad claves Ecclcsuc Et ideo ulroque modo causat retnissionem cv.lpcr virtute passionis Christi.

Ad id autem quod in contrarium objicitvr. dicendum cst quod actus panitcnliw tirMis habet, quod sine eo non possit fieri remissio culpw, in quanlum est inseparabilis efectu> gratia, per quam principaliter culpa remitiitur, qua etiam operatur in omnibus sacratneiitis. Et ideo per hoc non polest concluii, ««• quod gratia est principalior causa retnissto»" culpw, quam panitentiw sacramcntum. P<**^ fnmifn. nuodetiam in veteri lcge et i*"<!

dum tamen, quod etiam in veteri lcge

1 0. 60, art. 6, ad ?, et art. 7.

2 Q. 84, a. 3.

3 1.2, q. 113.

* In solutione pra?ccdcnti, et 1. 2, 1 art. 4.

115.

uaturee erat aliqmliter sacramentum pcenitentue, vt sv.pra dictum est.

Materia bujus articuli in superioribus tractata fuse est, quautum speclat ad virtutem pcenitentiae; quantum vero spectat ad sacramentum, dispntabitur inferius. Littera vero D. Thomse ex eisdem locis satis est clara; et solutio ad 1, quae obscurior esse potest, in commentario art. 4 est declarata.

DISPUTATIO X. De PEarecnosE Remissionis Peccati Mortalis,

QFATEXVS A POENITENTIA FIT.

Jn hoc effectu duo possunt consideiari, sciJicet infusio gratise et virtutum, et remotio mab". Hie non inquirimus perfectionem prioris effectus , quae, quod dd prsesens attinet, soium potest esse intensiva, cujus consideratio proprie spectat ad materiam de justificatione, et nunc supponimus dari majorem vel minorem pro ratione dispositionis; agimus ergo de perfectione hujus effectus quoad remotionem mali, vel culpae, vel pcenae; quae perfectio est quasi cxtensiva, quatenus ad plura vel pauciora mala tollenda remissio extenditur. Haac autem mala ad duo praedicta capila revocantur, quae breviter expediemus.

SECTIO I.

Etrum remisso uno peccato viortali per patnitentiam, necessario remittantur omnia quai in eodem subjecto sunt.

1. Qucestio proponitur. — Haec quaestio, ut in commentariis insinuavi, partim generalis est de justificalione peccatoris, quocunque modo fiat, id est, sive per solam virtutem pceniteotiae et charitatis, sive ut adjunclam aliqao sacramento, baptismi, vel poenitentiaj; partira potest esse specialis de tali remissione, quue Ct per propriam virlutem pcenitentiffi. Et priori quidem sensu potius pertineret qu&slio ad materiam de justificatione, quam ad hunc locum. Tamen , quia posterior sensns, qui proprius est hujus loci, omnino pendet ex priori, ideo quaestionem illam generalem prius expediemus, et inde facile alterius puncti resolutio constabit. Potest autem illa qu32slio tractari vel de facto seu necessitate secundum leges a Deo statutas, seu (quod idem est) de potentia ordinaria, vel de necessitate et potentia absoluta.

Be facto non posse remitti unum mortale sine alio. Assertio prima.

2. Primo ergo loquendo de facto et sccundum legem ordinariam, esl certum, et de fide, non posse remitti uuum peccatum mortale sine alio. Ita docent omues Theologi cum D. Thoma, dicta q. 86, art. 3. Ratioimprimis est connexio, quam habent omnia peccata mortalia in ordine ad veram contritionem; quia, ut supra ostensum est, non potest dari vera contritio unius peccati mortalis, quin sit omniura. Et idem est de connexiono in amore super omnia, nam cum illo non potest esse aliquod peccatum mortale. Quo sensu intelligi potest illud dictum Jacobi 2: Qui in uno offendit, factus est omnium reus, scilicet, quantum ad carentiam vcri amoris, ut tetigit Augustinus, epist. 29. Quia vero nunc potest fieri remissio per attritionem, quae potest esse unius peccati, et non omniura, ideo addendum est, haec peccala etiara esse connexa quoad remissionem in ipsa gratia sanclificante, quia sine illa nullum peccatum mortale remitlitur, ut diximus, et cum illa nullnm peccatum mortale esse potest; nihil enim damnationis est iis, qui sunt in Christo Jesu, ut dicitur ad Rom. 8. Uem, quia omne pcccatum mortale destruit amicitiam cura Deo; nullum aulem peccatum mortale remittitur, nisi quis recipialur in amicitiam Dei. Deuique, quia per pcccatum mortale excluditur homo a regno coelorum; nemini autem remittitur peccatum mortale, nisi simul acceptetur ad regnum ccelorum. Quo argumento usus est Innocent. III, in c. Majores, de Baptismo, ut inde concluderet etiam originale peccatum non posse remitti manente mortali. Tandcm veritatem hanc supponit Conc. Trident. multis iu locis, sess. 5, can. 5, dicens in justificatis per baptismum nihil manerc posse quod propriam rationcm peccati damnationcm mercntis habeat; et sess. 6, c. 7, dicens justificationem peccatoris includere remissionem peccatorum; et cap. 14-dicens similem reparalionem lapsi quoad remissionem peccatorum Oeri per pcenitentiam; ct c. 15 dicens quodlibct peccatum mortale cum gratia repugnare. Atque ex eisdem rationibus colligi potest, ordinationem hanc non esse mere extrinsecam ex sola voluntats Dei, sed habere fundamentum, et esse connaturalem ipsi gratiae et charitati; nam hae natura sua constiluunt homiuem sanctumj, et suo modo deificant illum, et ideo secura non admittunt ali

« PredošláPokračovať »