Obrázky na stránke
PDF
ePub

rior semel habita est; quia illa sufficiens fuit se, nullam requirit mensuram, nisi per acciad delendam culpam; est tamen valde utilis dens aliquid aliud impediat, aut corpori nopropter rationes præcedente disputatione tac- cumentum afferat. At vero exterior corporis tas, quas hic attigit D. Thomas in sol. ad 1. afflictio, quam nomine poenitentiæ exterioris

2. Duratio exterioris pænitentiæ, quanta.- intelligimus, si formaliter sumatur, ut est poSed tunc difficile est ad explicandum,quod D. nitentia prioris delicti commissi, solum esse Thomas dicit de poenitentia exteriori; negat debet juxta mensuram delicti. Quod si quis enim durandum esse in illa usque ad finem velit illam mensuram excedere, ut id honeste vitæ ; et in hoc differentiam constituit inter faciat, necesse est ut ex alio fine utilitatem poenitentiam interiorem et exteriorem, cum et honestatem quærat in illo opere, nimirum tamen nulla esse videatur. Quia, si peccata quod sit medicina præservans a peccatis futuiterentur (de mortalibus loquimur) toties po- ris, vel quod pro alienis peccatis satisfactoria nitentia exterior iteranda est , maxime in esse possit, vel quod animum provocet ad hulege gratiæ, ut D. Thomas loquitur: Si vero militatem, devotionem, charitatem, aut alipeccata non iterentur, et respectu eorumdem quid simile. Et ideo licetin statu perfectorum, peccatorum loquamur, sicut non est neces- et multo magis proficientium, utraque ponisarium iterare exteriorem pænitentiam, ita tentia sit utilis, et moraliter necessaria, taetiam neque interiorem, ut dixi. Et e converso, men interior per se, et propter se. Accedit sicut est utile, iterare interiorem poenitentiam, etiam, quod, quia exterior ex se magis nocet etiam ultra mensuram delicti, vel etiam si corpori, majorem etiam mensuram requirat; credatur plene remissum, ita etiam est utile et ideo quando jam cessat necessitas ejus, iterare penitentiam exteriorem, præsertim vel in ratione satisfactionis, vel in ratione mequoad corporis afflictiones ; imo etiam quoad dicinæ præservantis, censetur minus perticonfessionem potest esse utile, licet nulla alia nere ad talem hominis statum; nunquam tanova materia occurrat. Et auget difficultatem, men omnino excludenda est, sed quandiu quod D. Thomas in sol. ad 2, agens de statu oportuerit, juxta uniuscujusque conditionem incipientium, proficientium et perfectorum, et exigentiam adhibenda. Neque D. Thomas in primo dicit habere locum pænitentiam in- hoc loco aliud intendit. Et hæc sufficiunt etiam teriorem et exteriorem ; in secundo vero, et pro sequenti articulo, qui fere eamdem docin tertio interiorem ; quasi vero non sit etiam trinam continet. utilis, et moraliter necessaria viris etiam perfectis exterior pænitentia.

ARTICULUS IX. 3. Respondeo primo, D. Thom. potissime loqui de pænitentia exteriori sacramentali, et Utrum pænitentia possit esse continua". per confessionem. Et de hac, moraliter ac regulariter loquendo, verum est, neque esse 1. Ad nonum sic proceditur. Videtur quod necessarium, neque utile in ea durare usque pænitentia non possit esse continua. Dicitur ad finem vitæ, nisi quatenus peccata, saltem enim Hier. 31 : Quiescat vox tua a ploratu, et levia, usque ad finem vitæ iterantur, vel qua- oculi tui a lacrymis. Sed hoc esse non posset, tenus præteritorum peccatorum confessio non si poenitentia continuaretur, quæ consistit in satis perfecta existimatur, quod in interiori ploratu et lacrymis. Ergo pænitentia non popænitentia secus est, ut dixi. Et simili modo test continuari. hujusmodi pænitentia exterior per se non 2. Præterea, de quolibet bono opere debet habet locum in statu proficientium et perfec- homo gaudere, secundum illud Ps. 99 : Servite torum, nimirum circa peccata præteritæ vitæ; Domino in lætitia. Sed agere pænitentiam est nam de ratione illorum statuum est, ut illa bonum opus; ergo de hoc ipso debet homo gaupeccata sint perfecte purgata ; secus vero est dere. Sed non potest homo simul gaudere et trisde peccatis, quæ in illis statibus committun- tari, ut patet per Philos., in 9 Eth., c.4. Ergo tur, ut per se constat. At vero, si loquamur non potest esse, quod pænitens continue tristeabsolute de pænitentia exteriori, parva qui- tur de peccatis præteritis, quod pertinet ad radem est differentia inter illam et interiorem, tionem pænitentice. Ergo pænitentia non pout ratio tacta declarat. Nihilominus tamen est test esse continua. nonnulla, nam interior pænitentia, supposita 3. Præterea, 2 ad Cor. 2 Apostolus dicit : ejus materia, est per sese honesta, et pertinens ad divinum cultum, et quantum est ex 14, dist. 14, q. 1, art. 4, q. 1.

Consolamini, scilicet pænitentem, ne forte sunt simul esse gaudium et tristitia , quia non abundantiori tristitia absorbeatur, qui hujus- potest simul idem secundum idem placere et modi est. Sed consolatio depellit tristitiam, displicere. Si vero gaudium et tristitia sic acque pertinet ad rationem pænitentiæ. Ergo cepta non sint de eodem secundum idem, sed pænitentia non debet esse continua.

vel de diversis, vel de eodem secundum diversa, Sed contra est quod Augustinus dicit in lib. sic non est contrarietas gaudii et tristitiæ. Unde Penit. ?: Dolor in pænitentia continue cus- de nihil prohibet, hominem simul gaudere et lodiatur.

tristari; puta, si videamus, justum affligi, siRespondeo dicendum, quod poenitere dicitur mul placet nobis ejus justitia, et displicet ejus dupliciter, secundum actum, et secundum habi- afflictio.Et hoc modo simul potest alicui displitum. Actu quidem impossibile est, quod homo cere quod peccavit, et placere quod hoc ei displicet coatinue pæniteat; quia necesse est, quod actus cum spe veniæ, ita quod ipsa tristitia sit mapenitentis, side interior, side exterior, inter- teria gaudii. Unde et Augustinus dicit in lib. poletur ad minus somno, et aliis, quce ad ne- de Pænitentia' : Semper doleat poenitens, et cessitatem corporis pertinent. Alio modo dici- de dolore gaudeat. Si tamen tristitia nullo tur pænitere secundum habitum. Et sic opor- modo compateretur sibi gaudium , per hoc non tet, quod homo pæniteat, et quantum ad hoc, tolleretur habitualis continuitas poenitentiæ, quod continue homo nunquam aliquid contra- sed actualis. rium pænitentiæ faciat, per quod habitualis Ad tertium dicendum, quod, secundum Phidispositio pænitentis tollatur; et quantum ad los. in 2 Ethic. ? ad virtutem pertinet tenere hoc, quod debet homo in proposito gerere, quod medium in passionibus. Tristitia autem, quæ semper sibi præterita peccata displiceant. in appetitu sensitivo poenitentis consequitur ex

Ad primum ergo dicendum, quod ploratus, displicentia voluntatis, passio quædam est. et lacrymæ ad actum exterioris pænitentiæ Unde moderanda est secundum virtutem, et pertinent, qui non solum non debet esse conti- ejus superfluitas est vitiosa, quia inducit in 244, sed nec etiam oportet, quod duret usque desperationem. Quod significat Apostolus ibiad finem vitæ, ut dictum est ?. Unde et signan- dem, dicens : Ne inajori tristitia absorbeatur, ter ili subditur : Quia est merces operi tuo.Est qui ejusmodi est. Et sic consolatio, de qua ibi cutere merces operis pænitentis plena remissio Apostolus loquitur, est moderativa tristitiæ, peccati, et quantum ad culpam, et quantum ad non autem totaliter ablativa. ponam, post cujus consecutionem non est necesse, quod homo ulterius exteriorem pæniten- Huic articulo non oportet addere commentiam agat. Per hoc tamen non excluditur con- tarium, ut dixi in fine præcedentis. Notanda linuitas panitentiæ, qualis dicta est:.

vero est solutio ad 2 de contrarietate gaudii Ad secundum dicendum, quod de dolore et et tristitiæ, et quomodo possint esse simul. De gardio dupliciter loqui possumus. Uno modo, qua re videri possunt, quæ scripsimus in 1 secundum quod sunt passiones appetitus sensi- tom. hujus 3 partis, disput. 38, sect. 3. tiri. Et sic nullo modo possunt esse simul, eo quod sunt omnino contrariæ, vel ex parte ob

ARTICULUS X. jecti ( puta cum sunt de eodem), vel saltem ex parte motus cordis; nam gaudium est cum di. Utrum sacramentum pænitentive debeat latatione cordis, tristitia vero cum constric

iterari 3. tione. Et hoc modo loquitur Philos. in 9 Eth.". Alio modo possumus loqui de gaudio et tristi- 1. Ad decimum sic proceditur. Videtur tia, secundum quod consistunt in simplici actu quod sacramentum pænitentiæ non debeat itecoluntatis, cui aliquid placet, vel displicet. rari. Dicit enim Apostol., Hebr. 6: ImpossiEl secundum hoc non possunt habere contra- bile est, cos qui semel sunt illuminati, et gustarietatem, nisi ex parte objecti, puta, cum sunt verunt cæleste donum, et participes sunt facti de eodem, et secundum idem. Et sic non pos

1 In lib. de Vera et falsa pænit., c. 13, in + In lib. de Vera et falsa pænit., c. 13, fine, tom. 4. circa finem, tom. 4.

? Ex cap. 3, 6, 7 el 9, haberi potest, to? Art. præced.

mo 5. 3 Art. præc,

3 4, dist. 14, q. 1, art. 4, q. 3, et art. 5, C. citato in arg. 2.

q. 2, et Heb. 6.

Spiritus Sancti , et prolapsi sunt , renova- nus hanc misericordiam discipulis suis imponit, ri rursus ad pænitentiam. Sed quicunque ut sæpius remittant fratribus contra se pecpænituerunt , sunt illuminati, et acceperunt cantibus ; unde, sicut dicitur Matt. 18, Petro donum Spiritus Sancti. Ergo quicunque pec- quærenti: Quoties peccabit in me frater meus, cat post pænitentiam, non potest iterato pani- et dimittam ei? usque septies? respondit Jetere.

sus : Non dico tibi usque septies, sed usque ad 2. Præterea, Ambrosius dicit in lib. de Pe- septuagies septies. Ergo etiam Deus per pceninitentia ': Reperiuntur qui sæpius agendam tentiam, veniam peccantibus præbet, præsertim pænitentiam putant, qui luxuriantur in Chri- cum doceat nos petere : Dimitte nobis debita sto, nam si vere pænitentium agerent, iteran- nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nosdam postea non putarent; quia sicut unum est tris. baptisma, ita una est pænitentia. Sed baptis- Respondeo dicendum, quod circa pænitenNius non iteratur; ergo nec pænitentia. tiam quidam erraverunt , dicentes, non posse

3. Præterea, miracula, quibus Dominus in- hominem per pænitentiam secundo consequi vefirmitates corporales sanavit, significant sana- niam peccatorum ; quorum quidam, scilicet tiones spiritualium infirmitatum, quibus scili- Novatiani, hoc in tantum extenderunt, ut dicet homines liberantur a peccatis. Sed non le- cerent, post primam pænitentiam, quæ agitur gitur, quod Dominus aliquem cæcum bis illu- in baplismo, peccantem non posse per pænitenminaverit, vel quod aliquem leprosum bis mun- tiam iterato restitui. Alii vero fuerunt hæredaverit, aut aliquem mortuum bis suscitaverit. tici (ut Augustinus dicit in lib. de PoenitenErgo videtur, quod nec alicui peccatori bis per tia ') qui post baptismum, dicebant quidem pænitentiam veniam largiatur.

esse utilem pænitentiam, non tamen pluries, 4. Præterea, Gregorius dicit in hom. Qua- sed scmel tantum. dragesimae 2: Pænitentia est, anteacta pec- Videntur autem hujusmodi errores ex duocata deflere, et flenda iterum non committere. bus processisse. Primo quidem ex eo, quod erEt Isidorus dicit in lib. de Summo bono 3: Ir- rabant circa rationem verde pænitentiæ. Cum risor est, et non pænitens, qui adhuc agit quod enim ad veram pænitentiam charitas requirapænitet. Si ergo aliquis vere pæniteat, non ile- tur (sine qua non delentur peccata) credebant, rum peccabit. Ergo non potest esse quod pæni- quod charitas semel habita non possit amitli, tentia iteretur.

et per consequens pænitentia, si sit vera, nun5. Præterea, sicut baptismus habet effica- quam per peccatum tollatur, ut sic sit necesse ciam ex passione Christi, ita et pænitentia. eam iterari. Sed hoc improbatum est in sem Sed baptismus non iteratur propter unitatem cunda parte ?, ubi ostensum est, quod charitas passivnis, et mortis Christi. Ergo pari ratione semel habita propter libertatem arbitrii potest nec ponitentia iteratur.

amilti, et per consequens post veram pæniten6. Præterea, Ambrosius dicit, quod faci- tiam potest aliquis peccare mortaliter. Secundo litas veniæ incentivum præbet delinquendi. ex eo, quod errabant circa æstimationem graSi ergo Deus veniam frequenter præbet per po- vitatis peccati; putabant enim adeo grave esse nitentiam, videtur, quod ipse hominibus præ- peccatum, quod aliquis commitlit post veniam beat incentivum dclinquendi. Et sic videretur impetratam, quod non sit possibile ipsum redelectari in peccatis, quod ejus bonitati non mitti. In quo quidem errabant , et ex parte congruit. Non ergo potest pænitentia ile- peccati (quod etiam post remissionem consecurari.

tam, potest esse et gravius et levius, quam fueSed contra est quod homo inducitur ad mi- rit primum peccatum remissum), et multo masericordiam exemplo divin? misericordiæ, se- gis contra infinitatem divinæ misericordiæ, cundum illud Luc. 6: Estote misericordes, si quæ superat omnem numerum et magnitudicut et Pater vester misericors est. Sed Domi- nem peccatorum, secundum illud Psal. 50 :

Miserere mei, Deus, secundum magnam mise+ In lib. 2, c. 1, post medium, tom. 1. ricordiam tuam, et secundum mulli ? Hoin. 34 in Evang., post med. illius. miserationum tuarum dele iniquitatem meam.

3 Lib. 2, c. 16, in princ., et habetur de Pe. Unde reprobatur verbum Cain, dicentis, Gen. nit., d. 3, c. Irrisor.

* Hoc habet Amb. ser. 8, in Ps. 118, ante " In lib. de Vera et falsa pænit., cap. 5, med., t. 4; refertur 23, q. 4, c. Est injusta, tom. 4. et dicitur esse Amb.

? 2. 2, q. 24, art. 11.

2

4: Major est iniquitas mea, quam ut veniam ris actus excluditur per actum contrarium submrrar. Et ideo misericordia Dei peccantibus sequentem. Sicut enim vere currit, qui postea por pænitentiam veniam præbet absque ullo sedet, ita vere pænituit, qui postea peccat. teraino ; unde dicitur 2 Par. ult. : Immen- Ad quintum dicendum, quod baptismus hasa et investigabilis misericordia promissionis bel virtutem en passione Christi, sicut quædam tuæ super malitiam hominum. Unde mani- spiritualis generatio cum spirituali morte præ. festum est, quod poenitentia pluries est itera- cedentis vitae. Statutum autem est hominibus bilis.

semel mori, et semel nasci. Et ideo semel tanAd primum ergo dicendum, quod quia apud tuia debet homo baptizari. Sed pænitentia haJadros erant secundum legem quædam lava- bet virtutem es passione Christi, sicut spiricra instituta, in quibus pluries se ad immundi- tualis medicatio, que frequenter iterari potäis purgabant , credebant aliqui Judæorum, test. quod etiam per lavacrum baptismi aliquis plu- Ad sextum dicendum, quod secundum Auries purificari posset. Ad quod excludendum gustinum in lib. de Pænitentia', constat Deo Apostolus scribit Hebræis, quod impossibile multum displicere peccata, qui semper præsto est, eos, qui semel sunt illuminati, scilicet per est ea destruere, ne soloatur quod creavit, nec baptismum, rursum renovari ad pænitentiam, corrumpatur quod amavit, scilicet, per despescilicet per baplismum, qui est lavacrum rege- rationem. urationis, et renovationis Spiritus Sancti, ut

COMMENTARIUS. dicitur ad Tit. 3. Et rationem assignat ex hoc, quod per baptismum homo Christo commoritur, 1. Quamvis D. Thomas quæstionem hanc unde subdit : Rursus crucifigentes sibimet ipsis moveat de sacramento, communis tamen Pilium Dei.

etiam est virtuti poenitentiæ, et locum habuit Ad secundum dicendum, quod Ambrosius lo- in statu legis veteris, et naturæ. Potest autem quitur de pænitentia solemni, quæ in Ecclesia intelligi, ut supra dixi, de iteratione pænitenPa iteratur, ut infra dicetur.

tiæ circa idem peccatum, vel circa diversa Ad tertium dicendum, quod sicut Augusti- peccata, ut quando homo iterum incidit in zus dicit in lib. de Pænitentia ·, mullos cæcos, peccatum, postquam alterius pænitentiam e ia diterso tempore Dominus illuminavit, et egit. D. Thomas igitur hunc tantum postemullos debiles confirmavit, ostendens in diver- riorem sensum intendit; et ita definit contra sis illis eidem sape peccata, dimitti, ut quem hæreticos Novatianos et alios, poenitentiam toprius sanarit leprosum, alio tempore illuminet ties posse utiliter et debere iterari, quoties CHCEM. Ideo enim tot sanavit cæcos, claudos peccatum iterum commissum fuerit, sive in et aridos, ne desperet de se peccator. Ideo non eadem , sive in quavis alia specie peccati, scribitur, aliquem nisi semel sanasse, ut qui- etiam gravissima. Quam fidei veritatem optime libet timeat jungi peccato ; medicum se vocat, D. Thomas confirmat ex Scripturæ testimoniis, e non sanis, sed male habentibus opportunum. et ex infinita Dei misericordia. Et in solutioSed qualis hic medicus, qui malum iteratum nibus argumentorum clarissime dissolvit omnesciret curare? medicorum est, centies in fir- nia, quæ in contrarium objici possunt. Inter mun centies curare ; qui cæteris minor esset, quæ solum habet difficultatem locus ad Hebr. si aliis possibilia ignoraret.

6, quem infra in disputatione de hac re ex Ad quartum dicendum, quod pænitere est professo tractabimus, cum aliis similibus, qui enteacta peccata deflere, et flenda non com- ad eamdem quæstionem pertinent. mittere, scilicet, simul dum flet, vel actu, oel 2. De alio vero sensu quæstionis merito hic

proposito. Ille enim est irrisor, et non pæni- D. Thomas nihil dicit, quia ex præcedentibus lens, qui simul dum penitet, agit quod pæni- articulis definitus est. Distinguendum enim tet, tel proponit iterum se facturum quod ges- est verbum illud, debeat, in titulo articuli posit, tel etiam actualiter peccat codem vel alio situm. Nam potest dicere aut solam potestagenere peccati.

tem, aut etiam necessitatem et obligationem: Quod autem aliquis postea peccat, vel actu, priori modo certum est ex dictis pænitentiam tel proposito, non excludit, quin prima pæni- posse iterari circa eadem peccata, et infra ostenlia vera fuerit ; nunquam enim veritas prio- tendemus, peccatum semel rite confessum

posse esse materiam iterata confessionis et In lib. de Vera et falsa pænit., c. 5, lom, 4.

| Loco citato.

sacramenti. Posteriori autem sensu clarum sio habens corporalem immutationem, scilicet est etiam, post semel actam pænitentiam per- ploratum (sicut Gregorius dicit, quod pcenifectam alicujus peccati non esse necessarium, tere est peccata præterita plangere); est etiim seu præceptum, illam iterare, neque in sa- de turpibus factis, scilicet, de peccatis, quæ cramento, neque extra illud. Quæ omnia in- non habent locum in homine virtuoso. Ergo fra suis locis ex professo probabimus. poenitentia non est virtus.

3. Observandum tandem est circa litteram 3. Præterea, secundum Philosoph., 4 Ethic.?, hujus articuli in fine, D. Th, referre quædam nullus est stultus eorum qui sunt secundum verba ex cap. ult., lib. 2 Paral., quæ ibi non virtutem. Sed stultum videtur dolere de comreperiuntur, neque in aliquo libro canonico. misso præterito, quod non potest non esse, quod Sumpta vero sunt ex Oratione Manassæ, quæ tamen pertinet ad pænitentiam. Ergo poniextra canonem librorum sacrorum ponitur. tentia non est virtus. Solebat autem poni ad finem librorum Paral., Sed contra est quod præcepta legis dantur et ideo D. Thomas illo modo ipsam allegat, de actibus virtutum , quia legislator intendit et quamvis canonica non sit, est sine dubio cives facere virtuosos, ut dicitur 2 Ethic. 3. optima, et verba, quæ D. Thomas ex ea sum- Sed præceptum divinie legis est poenitentia , psit, sunt ad rem præsentem valde accommo- secundum illud Matt. 4: Pænitentiam agite, data.

etc. Ergo poenitentia est virtus. QUÆSTIO LXXXV.

Respondeo dicendum, quod sicut ex dictis pa

tet, pænitere est de aliquo prius a se facto doDE SACRAMENTO POENITENTIÆ, SECUNDUM QUOD lere. Dictum est autem supra', quod dolor, vel EST VIRTUS, IN SEX ARTICULOS DIVISA. tristitia dupliciter dicitur. Uno modo secun

dum quod est passio qucedam appetitus sensiDeinde considerandum est de poenitentia se- tivi, et quantum ad hoc pænitentia non est vircundum quod est virtus.

tus, sed passio. Alio modo secundum quod con

sistit in voluntate; et hoc modo est cum quaEt circa hoc quæruntur sex. dam electione. Quce quidem si sit rectă, ne1. Utrum pænitentia sit virtus.

cesse est quod sit actus virtutis ; dicitur enim 2 2. Utrum sit virtus specialis.

Ethic. 6, quod virtus est habitus electious se3. Sub qua specie virtutis contineatur.

cundum rationem rectam. Pertinet autem ad 4. De subjecto ejus.

rationem rectam, ut aliquis doleat, de quo 5. De causa ipsius.

dolendum est, et eo modo et fine, quo dolendum 6. De ordine ejus ad alias virtutes.

est. Quod quidem observatur in pænitentia, de

qua nunc loquimur ; nam pænitens assumit ARTICULUS I.

moderatum dolorem de peccatis præteritis cum

intentione removendi ea. Unde manifestum est, Utrum pænitentia sit virtus '. quod pænitentia, de qua nunc loquimur, vel

est virtus, vel actus virtutis. 1. Ad primum sic proceditur. Videtur quod Ad primum ergo dicendum, quod (sicut dicpænitentia non sit virtus. Pænitentia enim est tum est ?) in sacramento pænitentiæ materialiquoddam sacramentum aliis sacramentis con- ter se habent actus humani; quod non continnumeratum, ut ex supra dictis patet? Sed nul- git in baptismo vel confirmatione. Et ideo cum lum aliud sacramentorum est virtus. Ergo ne- virtus sit principium alicujus actus, potius pezque pænitentia est virtus.

nitentia est virtus, vel cum virtute, quam bap2. Præterea , secundum Philosoph., 4 Ethic.", tismus, seu confirmatio. verecundia non est virtus , tum quia est passio Ad secundum dicendum, quod pænitentia sehabens corporalem immutationem, tum etiam, quia non est dispositio perfecti, cum sit de turpi 'Hom. 34 in Evang., post med. Et in Reg., facto, quod non habet locum in homine virtuo- lib. 9, c. 39, non longe a fine. so. Sed similiter pænitentia est quædam pas- 2 C. 3.

SC. 1, a med., t. 5. 14, d. 24, q. 1, art. 1, q. 2, et art. 3, 4 In isto art. ex arg. 2, et q. præc., ad 4. q. 1, corp. et ad 2, et q. 2, et 4.

5 Q. præc., a. 9. ? Q. præc., art. 1, et q. 65, artic. 1. 6 C. 2 et 6, t. 5. 3 C. ult., tom. 5.

? Q. præc., art. 1, 2, 3.

« PredošláPokračovať »