Obrázky na stránke
PDF
ePub

m est de pitu, ac dem autem di nobis

cundum quod est passio, non est virtus, ut dic- actibus, speciem sumit, ideo ad explicandam tam est', sic autem habet corporalem transmuta- naturam et essentiam hujus virtutis, primo tionem adjunctam. Est tamen virtus secundum tractandum est de objecto, deinde de actibus quod habet ex parte voluntatis electionem rec- ejus, postea de habitu, ac denique de causis tam. Quod tamen magis potest dici de pæniten- et effectibus illius. In objcam autem distintia, quam de derecundia; nam verecundia respi- gui solet materiale et førnhardie ; quæ a nobis cit turpe factum, ut præsens, pro quotimet con- sigillatim explicanda sunt. fundi; pænitentia cero, ut præteritum. Est autem contra perfectionem virtutis, quod ali

SECTIO I. quis in præsenti habeat turpe factum, de quo Quod sit materiale objectum virtutis pænitentiæ. oporteat eum verecundari; non est autem conira perfectionem virtutis, quod aliquis prius 1. Duplex acceptio pænitentiæ rirtutis. commiserit turpis facta, de quibus oporteat Poenitentia virtus duobus modis accipi potest : eum penitere, cum ex vitioso fiat aliquis vir- primo generatim, ut dicit principium eliciens THOSES.

quamcunque honestam detestationem peccati Ad tertium dicendum, quod dolere de eo, per modum habitus inclinantis ad illam; quo quod prius factum est, cum intentione conandi modo, ut inferius videbimus, pænitentia non ad hoc, quod factum non fuerit, esset stultum. dicit unam solam virtutem, sed varias comHocautem non intendit pænitens, sed dolor ejus plectitur, juxta multiplicem rationem detesest displicentia, seu reprobatio facti præteriti, tandi peccatum. Alio modo pænitentia virtus cum intentione removendi sequelam ipsius , sci- quasi per antonomasiam appellatur specialis licet offensam Dei, et reatum pænæ. Et hoc quædam virtus, quæ sub propria rationé deHon est stultum.

testatur peccatum, ut Deo injuriosum. Et hoc

posteriori modo hic præcipue agimus de hac COMMENTARIUS.

virtute; attingemus vero semper ea, quæ ne

cessaria fuerint ad priorem significationem Respondet D. Thomas pænitentiam aut esse explicandam. virtutem, aut actum virtutis; virtus enim sim- 2. Alia nominis divisio notanda. — Rursus pliciter dicta habitum significat, et ideo ha- ipsamet virtus pænitentiæ duobus modis specbitualis poenitentia virtus erit, exercitium au- tari potest. Primo quatenus exercet hoc mutem ejus erit actus virtutis. Adhibet vero D. nus detestandi peccatum commissum, et doThomas limitationem, dicens : Pænitentia de lendi de illo ac destruendi illud, præcise in qua nunc loquimur, etc., quia potest etiam esse his actibus sistendo. Secundo modo tractare aliqua poenitentia, quæ non sit virtus; tamen possumus de hac virtute adæquate secundum bunc loquimur de poenitentia, quæ fit secun- completam rationem suam, et secundum omdum rectam rationem, et illam dicimus esse nes actus, quos exercere valet; nam, ut suvirtutem. Unde duo in præsenti resolutione pra dixi, hæc vox, Pænitentia, solum significontinentur : unum est, posse dari aliquam cat in rigore retractationem præteriti facti. penitentiam, in objecto et circumstantiis con- Unde, si hæc virtus sumatur, ut præcise subformem rectæ rationi ; secundum est ad hoc stat huic voci, et conceptui ejus, solum extenconsequens, talem poenitentiam esse virtu- ditur ad eos actus, qui respiciunt præteritum, tem. Cætera in sequentibus disputationibus seu peccatum commissum ; fieri tamen potest, esponentur.

ut eadem virtus, secundum integram et adre

quatam rationem suam, alia habeat officia, et DISPUTATIO II.

ita universaliorem habeat materiam, quod a DE OBJECTO VIRTUTIS PCENITENTIÆ.

nobis videndum est. Ultimo vero observari

oportet, duplicem materiam posse assignari Quamvis in disputatione præcedente locuti virtuti. Alteram, ut fugiendam vel vitandam, fuerimus de virtute pænitentiæ, ut indifferens quo modo illicita delectatio potest dici materia est ad actum, vel habitum , hic jam agimus castitatis; alteram, ut amplectendam et amande propria virtute, seu de habitu ipso, cui dam, quomodo corporis puritas dicitur manomen virtutis simpliciter attribuitur. Quia teria castitatis. vero habitus et potentia ab objecto, mediis 3. Prima assertio.- Dico ergo primo: ma

lum culpa seu peccatum est materiale objecIn corp. art.

tum poenitentiæ, ut destruendum, seu vitan

dum. Hæc est certa et communis veritas. Su

Silne culpa tenia!is materia penilenti. mitur ex D. Thoma, in hoc art et in serada et ex quæst. præced., art. 2. Ubi dicit, actus 5. De hac vero materia seu culpa, qualis peccatoris (utique quatenus pænitens est) esse esse debeat, nonnulla breviter expediri posproximam materiam sacramenti pænitentiæ; sunt. Primum, an sub hoc materiali objecto materiam autem illorum actuum esse ipsa comprehendatur peccatum veniale. Et ratio peccata ; at vero tales actus sunt penitentiæ dubii est, quia hujusmodi peccatum non est actus. Idem in 4, dist. 17, quæst. 2, art. 1 et vera offensio Dei, sed solum quoddam ma3; Sot., quæst. 1, art. 2, et alii Doctores cum lum morale. Dicendum vero est, penitentiam Magistro tum ibi, tum dist. 14. Et loquendo late sumptam, prout comprehendit omnem in communi, et maxime de peccato mortali, habitum, qui honeste et secundum rectam est res clara ex dictis supra de significatione rationem detestatur prius factum, extendi ad pænitentiæ; nam virtus pænitentiæ est prin- venialia; nam hæc merito displicent, vel procipium retractationis prioris facti, ita ut re- pter turpitudinem, quam in propria specie tractatio ex objecto honesta sit; hujusmodi habent, quomodo mendacium leve displicet autem retractatio versatur circa culpam com- ex virtute veritatis; vel quia impediunt fermissam; ergo illa est materiale objectum ejus. vorem charitatis, quomodo ad 'charitatem Et ideo cum Scriptura de poenitentia in hac spectat dolere de omni peccato veniali. Addo proprietate loquitur, peccatoribus illam attri- præterea , hoc peccatum comprehendi sub buit, ut Matth. 9: Non veni vocari justos, sed objecto adæquato propriæ et specialis virtupeccatores ad pænitentiam. Et in Oratione Ma- tis pænitentiæ, quia licet non sit tam propria nasses (licet in canone non recipiatur) dicitur: offensio Dei, sicut mortale, re tamen vera est Non posuisli pænitentiam justis, qui tibi non aliqualis injuria, tum quia aliquo modo pupeccaverunt. Unde fit, hujusmodi peccatum gnat cum voluntate et lege Dei; tum etiam esse propriissimam et proximam materiam, quia neque ordinatur, neque ordinari potest circa quam versatur pænitentia rigorose sum- in Deum ut in ultimum finem, cum tamen pta, per ordinem ad actum, per eam vocem debitum sit Deo, ut omnia referantur in ippropriissime indicatum, qui est retractatio et sum, et ideo tale peccatum etiam retardat displicentia mali commissi ; nam, ut ex ipsis hominem ab ingressu beatitudinis. Compreterminis constat, hujusmodi actus proxime henditur ergo sub objecto materiali hujns versatur circa ipsum malum prius commissum, virtutis. quod est peccatum.

Quid de actu exteriori. 4. Objectio solvitur: - Dices, non proxime versari circa illud , sed circa destructionem 6. Secundo inquiri potest, an actus exteejus, quam intendit. Respondetur primo, li- rior peccati comprehendatur sub hoc objeccet hoc demus respectu illius intentionis, non to. Et ratio dubii est, quia in exteriori actu tamen id procedere respectu displicentiæ vel non est intrinsece aliqua formalis malitia, et tristitia de tali peccato, qui etiam sunt actus ideo dicitur non addere malitiam actui inteeliciti ab hac virtute. Ut autem aliquod ob- riori, 1.2, quæst. 20. Respondetur etiam hunc jectum dicatur esse proxima materia alicujus actum esse suo modo detestabilem per virvirtutis, satis est, quod per aliquem actum tutem pænitentiæ, atque ita comprehendi suum circa illud immediate versetur. Deinde sub ejus adæquato objecto, quia simpliciter dicitur, etiam respectu ipsius intentionis, pec- est actus moralis et peccaminosus, non quicatum ut destruendum esse proximum objec- dem omnino distinctus ab interiori sub motum illius actus, sicut e converso bonum utrali consideratione, sed unum cum illo conobtinendum dicitur esse proximum objectum stituens, sicut corpus cum anima constituit intentionis, seu spei, aut desiderii. Neque ibi unum hominem. Ex quo quidem fit, ut actus sunt proprie duo objecta, sed unum cum res- exterior non sit detestabilis per pænitentiam pectu ad subjectum, cui obtinendum est, vel nisi ratione interioris ; tamen ut illi conjunca quo est expellendum. Dico autem, non esse tus, ea ratione detestabilis est ; quod sufficit, duo, respectu ipsiusmet formalis inhæsionis, ut sub objecto materiali pænitentiæ comprevel expulsionis, de qua objectio procedebat, hendatur, sicut corpus comprehenditur sub nam respectu subjecti, vel mediorum, alia ra- objecto charitatis proximi, vel potius sicut tio et consideratio esse potest, quæ ad præ imago comprehenditur sub objecto religionis, sens non spectat,

vel duliæ. Et potest declarari a simili, nam

etiam in ipso interiori actu possumus duo

Quid de peccato nondum commisso. distinguere, scilicet materialem entitatem actiis, et malitiam ejus; ex quibus illa prior se- 8. Tertio inquiri potest, an solum peccacundum se bona est; ut tamen informatur tum jam commissum possit esse objectum posteriori, est detestabilis. Et hoc satis est, hujus virtutis, vel etiam peccatum, quod at non solum malitia, sed etiam ipsa entitas committi potest et vitandum est. Ratio dubii actus sit proxima materia pænitentiæ ; imo oritur ex dictis de significatione vocis, Peinientitas ipsa videtur esse proprium objectum tentia ; proprie enim significat retractationem materiale; malitia vero quasi formale, modo voluntatis, quæ solum versari potest circa voinfra explicando. Quamvis sola etiam malitia, luntatem, vel opus jam commissum. Atque quatenus abstracte sumpta potest propter ita definire videntur Theologi, cum de consese odio haberi, vel displicere, possit simul tritione tractant in 4, dist. 17. Nihilominus esse materiale objectum ; quia in his poten- distinctione utendum est : nam si loquamur tüs, præsertim spiritualibus, quando perve- de virtute pænitentiæ solum juxta rigorosam nitur ad simplicissima objecta, ac per sese vocis significationem, et secundum actum talia, non repugnat idem esse simul quo et proximum, et conceptum qui illi respondet, quod, licet in eis dentur etiam alia objecta sic versatur solum circa mala jam commissa ; materialia, quæ per se non sufficiunt, nisi ut quo sensu locuti sunt Theologi de contritione. conjuncta formalibus. Ad hunc ergo modum At si loquamur de pænitentiæ virtute secunactus exterior, licet per sese, et absque inte- dum totam adæquatam rationem ejus, sic diriori non habeat unde per pænitentiam displi- cendum est, non solum peccatum jam comteat, tamen ut informatus moraliter per actum missum, sed peccatum quod cavendum est, interiorem, est vera materia penitentiæ vir- comprehendi sub objecto hujus virtutis. Quod tutis, sicut etiam esse potest, et debet mate- ostenditur ex officiis ejusdem virtutis. Ad ilria sacramenti penitentiæ, ut suo loco dice- lam enim spectat, non solum dolere de comtur.

missa offensa Dei, sed etiam odio habere il7. Solum ergo est differentia inter actum lam, et proponere nunquam iterum commitinteriorem et exteriorem, quod interior, eo tere. Hæc autem duo non respiciunt peccaquod per se, et sine informatione alterius ac- tum, ut commissum, sed vel simpliciter, vel tus humanus est, potest per se esse integra in ordine ad tempus futurum ; igitur. Majomateria penitentiæ ; actus vero exterior, so- rem, quoad priorem partem, sumo ex D. Tholum ut interiori conjunctus, potest esse quasi ma circa illa verba Paul., 2 ad Cor. 7: Tristipartialis materia pænitentiæ. Et quod de ac- lia, que, secundum Deum est, poenitentiam in tibus dicimus, proportionaliter semper est de salutem stabilem operatur. Dubitat enim quoomissionibus moralibus intelligendum. Dices: modo tristitia poenitentiam operetur, cum pæinterdum displicet actus exterior ex objecto nitentia nihil aliud sit, quam tristitia quæpravus, etiamsi prave factus non sit, id est, dam ; et respondet, penitentiam non solum licet non fuerit conjunctus interiori actui ma- includere actum tristitiæ, sed etiam alios aclo, neque ab illo prodierit ; verbi gratia, me- tus, nimirum odium peccati, et secundum rito quis dolet, quod comederit carnes die unum actum posse alium operari. Hinc Triprohibito, etiamsi ex ignorantia invincibili dentinum sæpe declarat pænitentiam per hoc fecerit, et eodem modo honeste quis do- odium peccati. Ratio denique est, quia trislet de nocturna pollutione. Respondetur, hu- titia, seu dolor de presenti malo, oritur ex jusinodi displicentiam de tali facto seu pas- odio ipsius mali secundum se; et ideo ejussione non esse propriam pænitentiam, quia dem virtutis est, detestari illud malum, si sit non est de actu humano, ut humanus est ; præsens, et odio habere illud. penitentia vero in propria significatione res- 9. Atque simili modo facile probari potest picit actum humanum, ut sic. Tamen sicut de altera pars illius majoris, quam etiam dispualiis rebus, quæ non sunt humanæ actiones, tatione sequenti ex professo tractaturi sumus; potest esse aliquando tædium vel displicen- eamque docet Trident., sess. 14, c. 4, dum tia, etiam ex amore alicujus boni honesti, ait, veram pænitentiam includere propositum quod tædium, late loquendo, aliquando etiam non peccandi de cætero ; nam ejusdem ravocatur pænitentia, ut supra notavi, ita di- tionis et honestatis est vitare malum priuscendum est de illa displicentia.

quam insit, et abjicere illud, si jam adest. Minor autem propositio constat ex generalibus principiis doctrinæ moralis. Nam hoc pænitentia odio habet turpitudinem peccati, differt inter tristitiam, odium et fugam, quod ubicunque illi proponatur, non quidem per tristitia est de malo presenti, vel quod ut ta- modum retractationis, nam hic affectus imbile apprehenditur, cujusmodi existimatur ma- bit respectum ad proprium actum commislum commissum ; ideo pænitentia prout exer- sum, sed per modum simplicis odii et abomicet hoc munus, circa hujusmodi peccatum nationis. Illa enim turpitudo, quæ displicet versatur. Odium vero respicit malum secun- pænitenti, ut sic, in proprio actu, displicet dum se, abstrahendo a præsentia et absentia. etiam in alieno ex inclinatione ejusdem virDesiderium autem, quod in malis potius est tutis ; quia illa ratio, quæcunque illa sit, pofuga, vel propositum cavendi illa, respicit test esse adæquata alicui virtuti, quia in illo malum absens, quod futurum timetur. Ergo motivo eadem formalis honestas reperitur; poenitentia, quatenus hæc duo munera exer- non est autem alia virtus magis accommocet, habet pro objecto materiali peccatum vel data ad quam pertineat. Adde etiam inter absolute sumptum, vel ut futurum, seu im- illos actus simplicis odii vel merito censeanminens.

tur ab eadem inclinatione habituali procedeQuid de peccatis alienis.

re, ut infra latius declarabimus. Objectio au

tem, quæ insinuabatur de anima Christi Do10. Atque hinc expeditur quartum dubium, mini, infra iterum occurret, cum agemus de an sola peccata propria, vel etiam aliena sub subjecto hujus virtutis. Nunc breviter dicitur, hoc objecto comprehendantur. Communiter pænitentiam in proprietate sumptam, qua sienim dici solet poenitentiam solum esse de gnificat virtutem, quæ retractat peccatum peccatis propriis, ut patet ex D. Thoma et aliis commissum, et quæ, quantum est in se, inin 4, d. 17, q. 2, art. 2. Quia alias virtus po- tendit destructionem ejus, et ad illam disponitentiæ in Christo esse potuisset; ille enim nit operantem, non fuisse in Christo Domino. aliena peccata perfectissime detestabatur: Ni- An vero eadem virtus secundum substantiam hilominus utendum est distinctione. Nam il- in illo fuerit, postea dicemus. lud vulgare dictum intelligendum est de penitentia stricte sumpta, secundum rigorosam Quid de habituali et originali peccato. vocis significationem, atque de contritione 1 2. Quinto : hinc etiam facile constat, quid proprie dicta. At vero virtus hæc, quam pe- dicendum sit de peccato habituali ; nam hæc nitentiam nominamus, ut est justitia quædam virtus, non solum fugit committere actu pecad Deum, etiam potest aliquo modo versari catum, sed etiam statum peccati, atque adeo circa peccata aliena, saltem per odium illo- habituale peccatum. Unde D. Thomas hac rum, quia malum peccati, ubicunque sit, est quæst., art. 2, ad 4, dicit, proprium munus odio dignum secundum rectam rationem, et hujus virtutis esse, intendere destructionem ideo eadem virtus, quæ illud odio habet in peccati, utique etiam habitualis, quod maproprio subjecto, etiam odit illud ubicunque nere dicitur quantum ad reatum et maculam; sit. Et declaratur a simili ex justitia humana: nam actuale peccatum statim transit; et ideo nam homo ex inclinatione justitiæ non solum necesse non est amplius illud destruere. Raodio habet injuriam, ut a se committendam, tio vero est, quia sicut actus, et habitus virsed simpliciter ubicunque illam intuetur , tutis conveniunt in eadem honestate virtutis, quia illa honestas in se eadem est. Itaque sub et ideo eodem actu, et operamur actum virhac consideratione etiam hujusmodi pecca- tutis, et diligimus ipsam virtutem, ita protum sub hoc objecto comprehenditur. portionali modo peccatum actuale et habi

11. Et ratio a priori est, quia honestas tuale conveniunt in eodem genere deformiuniuscujusque virtutis, objective sumpta, per tatis, et ideo ejusdem virtutis est utrumque ipsammet virtutem amabilis est, sive nude vitare. consideretur, sive in proprio, sive in alieno 13. Dices : ergo etiam peccatum originale subjecto. Et sic charitas amat honestatem et comprehenditur sub hoc objecto pænitentiæ, dignitatem divini amoris ubicunque illi pro- quia nihil aliud est, quam quoddam peccatum ponatur. Ergo pari ratione unaquæque virtus habituale. Consequens autem repugnat comdetestatur malum suæ honestati contrarium, muni doctrinæ Theologorum, ut D. Thomæ, ubicunque illud proponatur ; nam, ut statim q. 84, art. 2, ad 3, et in 4, d. 17, q. 2, art. 2, dicam, ejusdem virtutis est odisse malum et q. 2; D. Bonav., d. 16, art. 1, q. 1 ; Richard. diligere bonum. Ergo proportionali ratione ibi, art. 4, q. 1, ad 2; Ledes., in 4, p. 1,9: 25, art. 2, dub. 3; Soto, d. 44, 9. 1, art. 2, et d. seu objectum alicujus odii vel displicentiæ 17, q. 2, art. 2, qui in hoc æquiparat pecca- pertinentis ad virtutem pænitentiæ, qui actus tum originale et malum pænæ; de quo sta- utilis esse potest ad perficiendum affectum tim dicemus. Et ratio hujus communis sen- erga Deum, seu circa innocentiam, et justitentiæ est, quia peccatum originale neque est tiam coram Deo, nihilominus, non esse maactio nostra, neque in nobis ex peccato Adæ, teriam, necessariam, neque, practice loquenet ita sub neutro respectu videtur esse apta do, moraliter utilem ad corrigendos et emenmateria virtutis penitentiæ. Quapropter res, dandos mores, qui sunt proprii fines virtutis ponderi posset, negando paritatem rationis, pænitentiæ. quia peccatum originale non respicit proprium actum per quem sit voluntarium; pec

Assertio secunda de malo pæna. catum autem habituale est homini volunta- 15. Dico secundo : non solum malum culrium per proprium actum; et ideo magis po- pæ, sed etiam malum pænæ comprehenditur test pertinere ad pænitentiam. Quæ quidem sub objecto materiali hujus virtutis, quamvis responsio optime procedit de pænitentia præ- diverso modo. Duobus modis explico, et concise considerata, ut exercet actum contritio- firmo hanc conclusionem. Prior est, quia virnis, vel retractationis prioris facti. De qua vi- tutes morales voluntatis respiciunt, ut matedentur loqui Theologi citati. Et multo magis riam proximam, actus exteriores humanos in loquuntur de sacramento penitentiæ; nam quibus versantur, ut hic etiam notavit D. Thopeccatum originale nullo modo pertinet ad mas, q. 85, art. 3, ad 1, loquens de justitia, materiam illius sacramenti.

cui æquiparat poenitentiam : justitia enim, 14. At vero si hanc virtutem considere- cum sit in voluntate, immediate elicit volimus secundum simplicem affectum justitiæ tionem operandi juste ; operatur autem juste ad Deum, etiam potest habere odio omnem per actus exteriores, qui sunt proximum mastatim injustitiæ, quacunque ratione contrac- teriale objectum interioris actus. Ita ergo se tum sit. Et hoc modo non est inconveniens, gerit penitentia virtus, dum vult interiores objectum ejus ampliari etiam ad originale afflictiones et dolores, ut Deo pro peccatis sapeccatum. Et confirmatur, quia charitas ex tisfaciat. Ergo hujusmodi afflictiones et doloproprio motivo divino potest detestari pecca- res comprehenduntur sub objecto adæquato tum originale et statum illius ; ergo pari mo- pænitentiæ; hæc autem sunt quædam mala do justitia ad Deum potest detestari talem pænæ. Secunda ratio est, quia ejusdem virstatum injustitiæ, et hac ratione odio habere tutis est, intendere finem, et eligere media tale peccatum. Eo vel maxime quod illa vo- apta ad finem illum, ut talis est; sed virtus lantas Adæ, a qua nostra culpa originem tra- pænitentiæ intendit destruere peccatum , et hit, quodammodo nostra reputatur, quatenus resarcire divinam injuriam, et ad hoc consein illo eramus, et in illo peccavimus. Ergo quendum utitur aliquo malo pænæ, quod aspossumus dolere, eo quod humanum genus sumit in vindictam delicti commissi ; ergo ilin primo parente Deum offenderit. Ergo sub lud malum spectat etiam ad objectum talis ea ratione potest etiam peccatum originale virtutis. per pænitentiam displicere. Atque ita sentit 16. Discrimen inter malum culpæ et pænæ. aperte D. Thomas in 4, loco proxime citato. -Ex quo intelligitur, quanta sit diversitas inImo significat, potuisse Deum illum dolorem ter malum culpæ et pænæ, prout in illis hæc exigere, ut satisfactionem , vel dispositionem virtus versatur ; nam malum culpæ respicitur necessariam ad remissionem peccati origi- ab hac virtute, ut destruendum ; malum vero nalis ; quod etiam sentit Soto ibi, supponens pænæ potius ut amplectendum, quia est simillum actum esse possibilem, negans vero pliciter bonum, et potens ad destruendum esse necessarium. Ac merito, quia nullum malum culpæ. Unde etiam intelligitur, non latum est de eo præceptum, nec dari opor- quodcunque malum pænæ, sed id quod hotait, quia sicut unius Adæ voluntate commis- nestum est, accommodatumque ad illum finem sum est, ita unius Christi voluntate pro illo esse materiam hujus virtutis. Rursus etiam satisfactum est; et sicut generatione naturali intelligitur, non solum malum pænæ, quod contrahitur, ita etiam per regenerationem in consistit in actione humana, sed etiam quod Christo deletur. Quapropter addi etiam po- consistit in passione, et quod provenit etiam test, originale peccatum, etiamsi (rem spe- ab extrinseca causa, esse accommodatam maculative considerando) possit esse materia teriam, et comprehendi sub hoc objecto; nam

« PredošláPokračovať »