Obrázky na stránke
PDF
ePub

præmium illud accidentale; hoc tamen pos- to loco late ostendi. Fateor ergo me nou saterius insinuat D. Thomas, quia de hoc solo tis intelligere quid D. Thomas in hac solumentionem facit, et quia soli charitati, quæ tione sibi voluerit. Et libentius dicerem non contritioni respondet, præmium essentiale satis accurate hic respondisse, quam propter attribuit. Aliunde vero incredibile videtur hoc unum verbum, quod excidere solet in solusensisse D. Thomam, quia directe repugnat tione unius argumenti, sententiam aliquam cum conclusione et ratione corporis articuli, improbabilem, et aliis principiis ejus repuin quo dicit merita mortificata ita vivificari per gnantem, illi imponere. pænitentiam, ut recuperent efficaciam perducendi hominem ad vitam æternam. Neque

ARTICULUS VI. etiam verisimile est, per vitam æternam solum præmium accidentale intellexisse; ne. Utrum per pænitentiam subsequentem, etiam que efficacia meritorum alia est, quam con

opera mortua vivificentur 1. secutio præmii illis debiti. Præterquam quod illa doctrina in se valde falsa est, ut in dicta 1. Ad sextuin sic proceditur. Videtur quod relectione late ostendi, et parum consentanea per poenitentiam subsequentem etiam opera doctrinæ ejusdem D. Thomæ in aliis locis. mortua (quæ scilicet non sunt in charitate Et præsertim notandus est locus in Quodlib. facta) vivificentur. Difficilius enim videtur, 5, q. 12, art. 1; nam magna ex parte confir- quod ad vitam perveniat illud quod fuit mortimat doctrinam a nobis datam in illa relectio- ficatum (quod nunquam fit secundum naturam) ne; dicit enim,aureolam semper præsuppone- quam illud, quod nunquam fuit vivum, vivifire auream, et ideo qui non meretur auream, cetur ; quia ex non vivis secundum naturam id est, præmium essentiale, non mereri au- aliqua vida generantur. Sed opera mortificata reolam, id est, accidentale; quod intelligit per pænitentiam ridificantur, ut dictum est?. non tantum respectu ejusdem subjecti, sed Ergo multo magis opera mortua vivificantur. etiam respectu ejusdem operis ; nam hinc 2. Præterea, remota causa, removetur effecconcludit, eum, qui docet propter vanam glo- tus. Sed causa, quare opera de genere bono. riam, quia non meretur auream, neque au- rum, sine charitate facta, non fuerunt viva, reolam mereri. Ex quo ulterius infert, quam- fuit defectus charitatis et gratiæ. Sed iste devis postea illius peccati pænitentiam agat, fectus tollitur per pænitentiam. Ergo per poenon recuperare aureolam ; quia pænitentia nitentiam opera mortua vivificantur. (inquit) restituit homini præmia prius habita, 3. Præterea , Hier. dicit 3: Si quando oinon tamen ea, quæ non habuit, nisi in quantum deris inter multa mala opera , facere peccatoipse motus contritionis est meritorius. Pæni- rem quemquam aliqua , quæ justa sunt, non tentia ergo ex mente D. Thomæ restituit non est tam injustus Deus , ut propter multa mala tantum præmium accidentale, sed etiam es- obliviscatur paucorum bonorum. Sed hoc masentiale, et si hoc non restitueret, neque il aime videtur , quando mala præterita per polud conferret; quia sicut a principio non po- nilentium tolluntur. Ergo videtur quod post tuit quis mereri aureolam sine aurea, ita nec pænitentiam Deus remuneret priora bona opera postea potest vivificare meritum ad aureolam, in statu peccati facta, quod est ea vivificari. si non potest ad auream; est enim eadem Sed contra est quod Apostolus dicit 1 utriusque ratio, scilicet, quia aureola præ- Cor. 13 : Si distribuero in cibos pauper um sopponit auream, sicut comparativus posi- omnes facultates meas, et si tradidero corpus tivum.

meum ita ut ardeam, charitatem autem non 7. Propter hoc ergo fatentur Thomistæ, habuero, nihil miki prodest. Hoc autem non præmium illud essentiale, quod respondet esset , si saltem per poenitentiam subsequencharitati etiam minori, dari (ex mente D. Tho- tem vidificarentur. Non ergo pænitentia vidi. mæ ) propter priora merita jam vivificata. ficat opera prius mortua. Propter alias vero difficultates addiderunt Respondeo dicendum , quod opus aliquod dinonnulli, hoc præmium neque aliud, neque majus esse, quam responderet præsenti con- 14, d. 14, q.2, art. 3, q. 1, et d. 15, 9. 1, tritioni, sed idem dari pluribus titulis; quod art. 3, q. 4 et 5. etiam Cajetanus hic insinuavit. Verumtamen ? Art. præced. neque boc D. Thomas unquam explicuit, ne- 3 In illud Aggæi 1 : Seminasti multum, que in se verum est, aut probabile, ut in dic- tom. 6.

citur mortuum dupliciter. Uno modo effective, tientia 1 : Non possumus dicere : Schismatico quia, scilicet, est causa mortis. Et secundum melius fuisset , ut Christum negando nihil eohoc opere peccati dicuntur opera mortua, se- rum pateretur, quæ passus est confitendo ; sed cundum illud Hebr. 9 : Sanguis Christi mun- existimandum est, tolerabilius ei futurum judi. dabit conscientias nostras ab operibus mortuis. cium, quam si Christum negando, nihil eorum Hæc igitur opera mortua non vivificantur per pateretur , ut illud quod ait Apostolus : Si pænitentiam, sed magis abolentur, secundum tradidero corpus meum, ita ut ardeam, chariHebr. 6: Non rursus jacientes fundamentum tatem autem non habuero, nihil mihi prodest, pænitentiæ ab operibus mortuis. Alio modo di- intelligatur ad regnum cælorum obtinendum, cuntur opera mortua privative, scilicet, quia non ad extremi supplicii judicium tolerabilius carent vita spirituali, quæ est ex charitate, subeundum. per quam anima Deo conjungitur, ex quo rivit, sicut corpus per animam. Et per hunc modum

COMMENTARIUS. etiam fides, que est sine charitate, dicitur mortua, secundum illud Jac. 2 : Fides sine 1. Regula notanda. — Primo declarat D. operibus mortua est. Et per hunc etiam mo- Thomas quid opus mortuum sit, quod satis dum omnia opera, quæ sunt bona ex genere, si clarum est. Deinde respondet talia opera non sine charitate fiant, dicuntur mortua, in quan- vivificari; quod etiam per se satis evidens tum, scilicet, non procedunt ex principio vitæ, est, quia nunquam habuerunt vitam neque sicut si dicamus sonum cytharæ vocem mor- valorem. Atque ita hæc resolutio non solum tuam. Sic igitur differentia mortis et vitæ in est vera de operibus malis, et de bonis extra operibus est secundum comparationem ad prin- charitatem factis, sed etiam de aliquibus bocipium, a quo procedunt. Opera autem non nis factis in charitate, si aliqua fortasse sunt, possunt iterum a principio procedere (quia quæ, dum fiunt, merito carent. Unde hic optitranseunt), et iterum eadem numero resumi non me applicatur doctrina , quam ex eodem possunt. Unde impossibile est, quod opera mor- D. Thoma, in Quodlib. 5, in superiori articulo tua iterum fiant vida per pænitentiam. referebamus, scilicet, pænitentiam non con

Ad primum ergo dicendum, quod in rebus ferre homini nova præmia propter priora openaturalibus, tam mortua quam mortificata, ra, si per illa non meruit, sed solum tollere carent principio vitæ. Sed opera dicuntur mor obstaculum his, quæ meruit. Ideoque genetificata non ex parte principii ex quo processe- ralis regula sit, pænitentiam non vivificare gunt , sed ex parte impedimenti extrinseci. aliquod opus, quod a principio, quando fuit Mortua autem dicuntur ex parte principii. Et factum, non fuit meritorium. ideo non est similis ratio.

2. Ex hoc autem principio colligi posse viAd secundum dicendum, quod opera de ge- detur, si aliquod opus est meritorium præmii nere bonorum, sine charitate facta, dicuntur accidentalis tantum , quoad illud vivificari mortua propter defectum charitatis et gratiæ, posse per pænitentiam, si mortificatum fuit sicut principii. Hoc autem non præstatur eis per peccatum, quod tangit D. Thomas in soper pænitentiam sequentem, ut ex tali princi- lutione ad 3 (nam aliæ duæ solutiones diffipio procedant. Unde ratio non sequitur. cultatem non habent), tamen quia nullus

Ad tertium dicendum, quod Deus recordatur meretur per aliquod opus præmium accidenbonorum , quæ quis facit in statu peccati, non tale, si non mereatur essentiale, ut ex D. ut remuneret ea in rita æterna ; quod debetur Thoma, in Quodlib. 5, adduxi, art. præced., et solis operibus rivis, id est, ex charitate factis. latius ostendi in dict. relect., ideo conseqnenSed remunerat ea temporali remuneratione, ter dicitur, opus meritorinm de condigno nec sicut Gregor. dicit in homilia de Dioite et mortificari, nec vivificari ad unum præmium Lazaro', quod nisi dives ille aliquod bonuin absque altero. Addo præterea, in ordine ad egisset, et in præsenti sæculo remunerationem præmia futuræ vitæ nullum esse præmium accepisset , nequaquam ei Abrabam diceret : tantum de congruo, quod tacite sensit divus Recepisti bona in vita tua. Del etiam hoc po- Thomas in hac solutione ad 3, dicens opera test referri ad hoc, quod patietur tolerabilius mortua, quatenus bona sunt, habere aliquam judicium. Unde dicit August. in lib. de Pa- remunerationem in hac vita , non vero in fu•

tura, quia scilicet illa tantum de congruo aliHom. 40 in Evang., circa medium il

Cap. 26, in medio, tom. 4.

aquam

[ocr errors]

test pisti bona

lius.

quid merentur; idemque opinor de operibus bonis justorum, si que sunt non meritoria

QUÆSTIO XC. præmii essentialis; illa enim non sunt proprie meritoria præmii accidentalis gratuiti DE PARTIBUS POENITENTIÆ IN GENERALI, IN QUAetiam de congruo. Nam accidentale gaudium,

TUOR ARTICULOS DIVISA. quod de illis habebunt beati, non tam est præmium, quam proprietas necessario con- Deinde considerandum est de partibus pænisejuens, suppositis talibus operibus, et me- tentia. moria eorum; unde illud etiam esse poterit El primo in generali. Secundo in speciali de operibus bonis in statu peccati factis, qua- de singulis. tenus bona fuere. Præter hoc autem nullum aliud speciale præmium promissum est his

Circa primum quæruntur quatuor. operibus in vita æterna; neque est ulla con- 1. Utrum pænitentia habeat partes. gruitas, aut specialis ratio ob quam detur. 2. De numero partium.

3. Ex quibus tandem concludo, nunquam 3. Quales paries sint. talia opera vivificari per pænitentiam ad præ 4. De divisione ejus in partes subjectivas. mium accidentale; quod etiam sensit D. Thomas in illa solutione ad 3. Et patet, quia vi- In hac quæstione incipiebat D. Thomas vificatio meritorum solum est in ordine ad tractare tertium membrum totius materia de præmium vitæ futuræ, et ad gratiam, in qua pænitentia, ex iis quæ supra in initio quæst. illud fundatur (nam si quæ sunt præmia, quæ 84 proposuerat ; et propinquius accedebat in hac vita propter hæc opera dentur, illa da- ad tractandum de sacramento penitentiae ; ri possunt et solent hominibus etiam in pec- nam quæ hactenus dixit, fere communia sunt cato mortali permanentibus); ergo talia opera virtuti poenitentiæ, ut ex iis quæ circa illa non mortificantur per peccatum ; ergo nec disseruimus constat. Et quoniam de forma huvivificantur per pænitentiam. Antecedens pa- jus sacramenti sufficienter dictum esse in tei primum , quia hæc præmia maxime sunt quæst. 84, D. Thomas existimaverat, hic intemporalia bona, ut D. Thomas ait in hac cipiebat agere de materia ejus. Et in hac solutione, quæ Deus peccatoribus facile con- quæstione communem illius divisionem præfert. Si vero aliqua sunt spiritualia, ad sum- misit, dicturus postea de singulis membris mum sunt quædam auxilia, quibus homo pau- seu partibus ejus. Deinde de subjecto, minislatim promovetur, ut tandem perfecte se ad tro, et accidentibus hujus sacramenti. Quia justitiam disponat, quæ auxilia etiam dantur vero in hac quæstione aliqua dicit communia peccatoribus. Imo si daremus (quod aliqui vo- virtuti pænitentiæ, visum est eam prius exlunt) posse peccatorem mereri de congruo vo- plicare, ut absoluto prius tractatu de virtute, cationem congruam ad justificationem, adhuc ad disserendum de sacramento pænitentiæ illa opera non reviviscerent per pænitentiam, transeamus. sed potius præmiarentur per vocationem ad poenitentiam, quæ saltem ordine naturæ il

ARTICULUS I. lam antecedit; sed de merito istorum operum latius in materia de Gratia dicendum est. Et Utrum pænitentiæ debeant partes assignari ". interim videri possunt Soto, lib. 2 de Nat. et grat., c. 4; et Vega, q. 7 de Justificatione; et 1. Ad primam sic proceditur. Videtur quod Nasarrus, in Summa, prælud. 7, n. 3, c. 3, n. pænitentiæ non debeant partes assignari ; sa8, et c. 27, n. 267, et de Poenit., d. 6, c. 1, cramenta enim sunt , in quibus divina virtus num. 45; et infra in materia de Satisfactione secretius operatur salutem. Sed virtus divina aliquid dicemus.

est una et simplex. Non ergo pænitentiæ, cum

sit sacramentum, debent partes assignari. DISPUTATIO XIV.

2. Præterea, pænitentia et est virtus, et est DE ULTIMO EFFECTU POENITENTIÆ, QUI EST RE

TRE- sacramentum. Sed ei, in quantum est virtus, PARATIO MERITORUM MORTIFICATORUM.

non assignantur partes , cum virtus sit habi

tus quidam, qui est simples qualitas mentis; Hanc disputationem tractavi late in tom. similiter etiam et poenitentiæ, in quantum est Opuscul., relect. 2, ad quam propterea lectorem remitto.

14, d. 16, q. 1, art. 1, q. 2 et 4.

sacramentum , non ridetur quod sint partes actuum, qui sunt propria materia poenitentiæ, assignandæ; quia baptismo et aliis sacramen- prout est sacramentum. tis non assignantur partes. Ergo poenitentive nullo modo debent partes assignari.

COMMENTARIUS. 3. Præterea, pænitentiæ materia est peccatum, ut supra dictum est'. Sed peccato non as- 1. Quanquam D. Thomas in titulo non exsignantur partes. Ergo etiam nec pænitentiæ plicet de quibus partibus loquatur, ut tamen sunt partes assignandæ.

ex corpore articuli, et expressius ac distincSed contra est quod partes sunt, ex quibus tius ex articulo sequenti constat, non loquitur perfectio alicujus integratur. Sed pænitentiæ de partibus essentialibus, quæ sunt materia perfectio integratur ex pluribus , scilicet es et forma, has enim jam declaraverat in quest. contritione, confessione et satisfactione. Ergo 84, sed de partibus materiæ, quæ in rebus pænitentia habet partes.

materialibus integrales appellari solent. AtRespondeo dicendum quod partes rei sunt, in que sic intellecto titulo, facilis est resolutio, quas materialiter totum dividitur. Habent et ratio articuli, merito scilicet in hoc sacraenim se partes ad totum, sicut materia ad for- mento distingui partes materiales, quia plumam. Unde in secundo Phys. ? partes ponun- res actus poenitentis ad constitutionem et intur in genere cause materialis, totum autem tegritatem hujus sacramenti necessarii sunt. in genere cause formalis. Ubicunque igitur Actus autem poenitentis sunt materia hujus ex parte materiæ invenitur aliqua pluralitas, sacramenti, ut in quæst. etiam 84 ostensum ibi est invenire partium rationem. Dictum est fuit; habet ergo hoc sacramentum plures parautem supra 3, quod in sacramento pænitentiæ, tes materiales; ergo illas distinguere necesactus humani se habent per modum materiæ. sarium fuit, ad distinctam et exactam notitiam El ideo, cum plures actus humani requirantur hujus sacramenti tradendam. ad pænitentive per fectionem, scilicet contritio, 2. Quomodo partes materice sacramenti peeconfessio, et satisfactio (ut infra putebit 4) nitentiæ habeant locum in virtute. — Ex arconsequens est quod sacramentum poenitentice gumentis, primum difficultatem non habet. habeat partes.

Secundum vero duo media seu argumenta Ad primum ergo dicendum, quod quodlibet continet ex duobus diversis exemplis sumpta. sacramentum habet simplicitatem ratione vir. Unum est, quia in virtute pænitentiæ non tutis divinie, quæ in eo operatur. Sed virtus distinguuntur hæ partes ; et ideo videtur nec divina propter sui magnitudinem operari po- in sacramento debere distingui. Et respondet test et per unum, et per multa, ratione quorum D. Thomas negando consequentiam, quia acalicui sacramento possunt partes assignari. tus pænitentiæ non sunt partes virtutis pæni

Ad secundum dicendum quod poenitentiæ , tentiæ, sed effectus; sunt autem partes sacrasecundum quod est virtus, non assignantur menti. Atque ita supponere videtur D. Thopartes ; actus enim humani, qui multiplicantur mas divisionem illam partium pænitentiæ in in pænitentia , non comparantur ad habitum contritionem, confessionem et satisfactionem, virtutis, sicut partes , sed sicut effectus. Unde quam statim articulo sequenti declarat, non relinquitur , quod partes assignentur pæniten- habere locum in virtute pænitentiæ, quod est tiæ, in quantum est sacramentum, ad quod ac- verum, loquendo de illis membris formaliter tus humani comparantur, ut materia. In aliis in ratione partium integrantium unum totum autem sacramentis materia non sunt actus hu- quasi artificiale. At vero si solum considemani, sed aliqua res exterior, una, sive sim- rentur in ratione specialium actuum pænitenplex, ut aqua , vel oleum, sive composita, ut tiæ, sic posset etiam virtus pænitentiæ non chrisma. Et ideo aliis sacramentis non assi- habitualis, sed actualis in illa tria membra gnantur partes.

tanquam in actus diversarum rationum disAd tertium dicendum quod peccata sunt tingui. Quomodo divisionem illam explicuimateria remota poenitentiæ, in quantum , sci- mus, et ad virtutem pænitentiæ accommodalicet, sunt materia del objectum humanorum vimus supra, disp. 6, sect. 2. Frequentius ta

men traditur in ordine ad sacramentum, quod Quæst. 84, a. 2.

hic D. Thomas intendit. Et sic eam declarat ? Text. 31, tom. 2.

articulo sequenti, ubi id videbimus. 3 Quæst. 84, a. 2 et 3.

3. Differentia inter materiam pænitentiæ 4 Art. seq.

et aliorum sacramentorum.- Aliud exemplum

[ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors]

erat de baptismo, in cujus materia non dis- omnibus necessario conveniat. Cur autem tinguuntur partes, et ideo neque in poni- tanta varietas in materiis sacramentorum intentia distinguendæ videntur. Respondet au- veniatur, ex voluntate instituentis pendet. tem D. Thomas negando consequentiam, quia Generalis vero ratio esse potest, quia pro efmateria baptismi non est actus humanus, sed fectuum varietate est etiam illa varietas nequædam res exterior. Et in responsione ex- cessaria. Et in singulis sacramentis invenitendit D. Thomas sermonem ad alia sacra- tur propria congruitas, ob quam talis simplimenta, dicens, propter hanc causam in aliis citas, vel compositio fuerit illis accommosacramentis non distingui partes materiæ, si- data. cut in pænitentia. Sed hoc permissive intel- 5. In solutione ad 3 ait D. Thomas pecligendum puto, non distributive. Oportet ergo cata esse materiam remotam; actus vero pe(quod D. Thomas statim in solutione ad 3 fe- nitentis circa peccata esse materiam proximam cit) in hoc sacramento distinguere sacramenti pænitentiæ; quod, quantum ad virtutem materiam remotam et proximam; licet ergo spectat, explicatum reliquimus in disput. 2. materia remota baptismi , vel aliorum quo- Quantum vero pertinet ad sacramentum, derumdam sacramentorum non sit actus huma- clarabitur statim disput. 17, quæ erit secunda nus, sed aliqua res exterior, tamen materia de Sacramento. proxima sæpe est actus humanus, ut in baptismo ablutio; in confirmatione, extrema

ARTICULUS II. unctione, unctio; in matrimonio traditio corporum; in Ordine tactus, vel quid simile; un- Utrum convenienter assignentur partes poenide sola Eucharistia est, in qua res exterior tentiæ, contritio, confessio et satisfactio', ita est materia, ut nullus actus humanus ex parte materiæ necessarius sit. Estque ratio 1. Ad secundum sic proceditur. Videtur quod specialis, quia solum id sacramentum non inconvenienter assignentur partes poenitentiæ, consistit in usu, et ideo sumptio illius jam non contritio , confessio et satisfactio. Contritio ad constitutionem sacramenti, sed ad usum enim est in corde (et sic pertinet ad interiorem spectat.

poenitentiam); confessio autem est in ore, et 4. Rursus pro sacramentorum varietate ita satisfactio in opere, et sic duo ultima pertinent se habet hæc materia , ut in quibusdam sit ad exteriorem pænitentiam. Pænitentia autem simplex, seu una tantum sine propria partium interior non est sacramentum , sed sola panidistinctione, tam ex parte rei exterioris, quam tentia exterior, quæ sensui subjacet. Non ergo ex parte actus hominis qui ibi intervenit. convenienter assignantur partes sacramento Quod videre licet in baptismo et confirmatio- pænitentiæ. ne, quæ sunt exempla D. Thomæ, quamvis 2. Præterea, in sacramento novæ legis conbaptismus excedat, quia simpliciorem habet fertur gratia , ut supra habitum est. Sed in materiam, tam proximam, quam remotam. satisfactione non confertur aliqua gratia. ErAliquando vero sacramentum non habet par go satisfactio non est pars sacramenti. tes ex parte rei exterioris, habet tamen illas 3. Præterea , non est idem fructus rei , et ex parte humani actus; ut in extrema unctio- pars. Sed sotisfactio est fructus pænitentiæ, ne oleum benedictum est unica et simplex secundum illud Luc. 3 : Facite fructus dignos materia; unctiones tamen debent esse plures, pænitentiæ. Ergo non est pars poenitentiæ. quæ revera sunt plures partes integrantes 4. Præterea , poenitentia ordinatur contra seu materiales. Aliquando vero ex utroque peccatum. Sed peccatum potest perfici solum capite possunt distingui parles materiales; ut in corde, per consensum, ut in secunda parte in matrimonio corpora utriusque conjugis habitum est. Ergo et pænitentia. Non ergo sunt partes materiæ remotæ; duplex vero pænitentive debent partes poni confessio oris et traditio est quasi duplex partialis materia satisfactio operis. prosima talis sacramenti; et in sacramento Sed contra videtur quod debeant poni plures Ordinis possunt esse plura exempla, ut suo loco videbimus. Denique in Eucharistia, ubi ? 4, d. 16, q. 1, a. 1, q. 2 et 4, et d. 17, sola res exterior est materia, duæ sunt illius q. 3, a. 3, q. 4, et d. 22, q. 2, art. 1, q. 2, ad 3. partes, panis et vinum. Habere igitur partes Et 2 Cor. 7, lect. 3, col. 2. materiales non est ita proprium hujus sacra- 2 Q. 62, art. 1 et 3. menti, ut aliis non conveniat, sed ita ut non 31. 2, q. 72, art. 7.

« PredošláPokračovať »