Obrázky na stránke
PDF

partet pcenitentiw. Pars enim hominis ponitur non solum corpus, quod est ejus materia, sed eliam anima, quw est ejus forma. Sed tria prwdicta1, cum sint actus pcenitentis, se habent sicjit materia; absolutio autem sacerdutis se habet per modum formw. Ergo absolutio sacerdotis debet poni quarta pars pwnitentiw.

Respondeo dicendum quod duplex est pars, ut dicitur in 5 Metaph.2, scilicet pars essentiw, et pars quantitatis. JPartes essentiw sunt naturaliter quidem forma et materia, logice autem est genus et differentia. Hoc autem rnodo quodlibet sacramentum distinguitur in materiam et formam, sicut in partes essentiw. Unde et supra dictum est3, quod sacramenta consistunt in rebus et verbis. Sed quia quantitas se tenet ex parte materiw, partes quantitatis sunt partes materiw. Et hoc modo sacramento pcenitentiw specialiter assignantur partes (ut dictum est*) quantum ad actus pcenitentis, qui sunt maieria hujus sacramenti. Dictum est autem supra 5, quod alio modo fit recompensatio offensw in pcetiiteittia, et in vindicatioa justitia. Nam in vindicatica justitia fit recompensatio secundum arbilrium judicis, non secundum voluntatem offendentis, vel offensi. Sed panitentia fit recompensatio offensw secundum voluntatem peccantis, et secundum arbitrium Dei, in quem peccatur; quia hic non quwritur sola redintegratio wqualitutis justitiw [sicut injustitia vindicativa) , sed magis reconciliatio amicitiw; quod fit dum offendens recompensat secundum voluntalem ejus, quem offendit. Sic igitur requiritur ex parle pcenitentis, primo quidem voluntas recompensandi, quod fit per contritioncm; secundo, quod se subjiciat arbitrio sacerdotis loco Dei, quod fit in confessione; tertio, quod recompenset secundum arbitrium ministri Dei, quod fit in satisfactione. Et ideo contritio, confessio et satisfactio ponuntur partes pwnilentiw.

Ad primum ergo dicendum, quod contrilio secundum essentiam quidem est in corde, et perlinet ad interiorem pcenitentiam. Virtuali ter aute.n pertinet ad exteriorem pcenitentiam, in quantum scilicet implicat propositum confitendi et satisfaciendi.

Ad secundum dicendum, quod satisfactio confert gratiam, prout est in proposito; et au

1 Posita in argumento primo.

2 Text. 1, tom. 3.

3 0- 60, a. 5 et 6.

4 Art. prtcceJ.

5 Q. 83, art. 3, ad. 3.

get eam, prout est in executione, sicut etiam baptismus in adultis, ut supra dictum est{.

Ad tertium dicendum, quod satisfactio est pars pcenitentiw sacramenti, fructus autem panitentiw virtutis.

Ad quartum dicendum, quod plura reguiruntur ad bonum, quod procedit ex integra causa, quam ad malum, quod procedxt ex singularibus defectU-us, secundum Dionys., A c. deDiv. nom.2. Et ideo, licet peccatum perficiatur in consensu cordis, ad perfeclionem tamen pcenitenliw requiritur et contritio cordis,et confessio oris, et satisfactio operis.

Ad contrarium vero patet solutio per ea quw dicla sunls.

COMMENTARIUS.

1. D. Thomw conclusio. — Duo, ut argumentis constat, interrogautur in hoc titulo. Primum, an omues hae sint partes hujus materiae. Aliud, aii hoe partes sufficienter coinplectantur, seu constituaut hanc matciiara. Et utrique unica et simplici responsionc ac ratione D.Thomas satisfacit, dicens optimam esse illam divisionem, et ideo neque continere aliquid quod materia non sit, ncque etiam desiderari aliquid quod materia sit. Assumptum vero declaratur, quia ad finera pcenitentice illaj tres partes sufficiunt, et necessariae sunl, ut fial Deo voluntaria recompcnsatio pro peccato secundura arbitrium ejus; liic cnim est pcenitentire finis, ad quem comparandum perfecte illa tria concurrunt, et sunt necessaria secundum divinam institulionem. Adverterc enim oportct circa hanc Utteram D. Thomoe, ipsum snppouere recompensationem haucex parte quidem hominis voluntariara esse debere, quia est (ut ita dicam) amicabilis, seu ad restituendam divinam amicitiam ordinata; tamen nou essc in arbitrio hominis modum seu rationem exhibeudi Deo hanc recompensationem, imo neque esse ex sola rerum uatura dcterminatain, sed pendere ex arbitrio diviuo, ut ssepc dictum est supra, et hic D. Thomas aperte docet. Unde ratio a priori, cur illa tria, el non plura, sint necessaria in Iege nova, est, quia Deus ita iustituit. Congruentia autem est, quam hic affert D. Thomas.

2. Prima difficultas circa doctrinam D.

'Q. 68, a. 2. et q. 69, art. 8.

2 Part. 4, inter finem et medium.

3 In corpore art.

Thomce. — Circa quam oportet ulterius advertere, D. Thomam solum tribuere contritioni voluntatem recompensandi; confessioni vero subjectionem, quse lit homini loco Dei, ut derecompensatione judicet seu arbitretur; satisfactioni vero a ministro Dei imposita; tribuere ipsamrecompensationem. Quae quidem nonnullas habent difficultates, quia ad contritionem non solum spectat voluntas recompensandi, sed multo magis recompensatio ipsa pro culpa, quatenus ab homine exhiberi potest per detestationem peccati. Atque ita non recte videtur tribni satisfactioni (quoe est tertia pars pcenitentiee) tota recompensatio pio peccato, sed solum illa quse est pro poena temporali. Unde etiam confessio non principaliter ordinatur ad hanc recompensationem pro poena, quee quasi secundaria est, sed ad ipsius culpa; remissionem. Quee quidem omnia partim constant ex supra tractalis de virtute, partim constabunt ex dicendis de sacramento pcenitentia?. Quo fit, ut contritio eadem ratione in lege nova exigatur, qua ex se, et in quacunque lege necessaria est, seilicet, ut avertat hominem a peccato, et convertat ad Deum, atque ita disponatillum adveniam obtinendam. Et praaterea, quia sine illa non potnisset confessio veram rationem accusationis habere, ut suo loco dicemus. Confessio antem exterior et sacramentalis, de qua hic cst sermo, specialiter postulata est in lege nova, ut posset ab hominibus loco Dei judicium de pcccatis ferri, quod factum est, ut medicina peccatorum et facilior esset, et utilior. Unde etiam talis actus, licet exterior sit, tamen, ut ab interiori procedit, et totum hoininem Deo subjicit in suo ministro, quodammodo concurrit ad ipsam recompensationem etiam pro offensa, qualis ab homine exhiberi potest; et ideo interdum etiam suo modo complet dispositionem ad veniam obtine-.idam, et reconciliandam amicitiam, saltem per sacramentum, ut quando contritio impcrfecta est, scu sola attritio. Tandem vero adjuncta est satisfactio propter vindictam peccatorum et recompensationem pcenae temporalis, quoad reatum eis relictum.

3. Respondeo, heec vera esse, nec a D. Thoma in prspsenti negari, licet non omnia explicuerit, sed per eflectum clariorem, et in quo magis cernitnr ratio juslitiae punitivre, usum et necessitalem preedictarum partium declaraverit. Quanquam primum membrum, stilicet, ad contritionem pertinere volunlalem recompensnndi, intelligi posset non tantum

de recompensatione pro pcena, sed etiam pro culpa, qualis ab homine exhiberi potest, et consequen ter intelligitur de voluntate eflicaci, quaj operaiur etiam quod potest; sic enim pcenileutia vult recompensare, ut statim exhibeat quod potest ad recompensationem, scilicet, detestationem etcontritionem ; et ideo totumhoc includitD. Thomas sub illo primo membro. Et consequenter in secundo verissime dicit pcenitentem per confessionem subjici homini loco Dei, non tantura ad poenalem satisfactionem suscipiendam, sed maxime ut de culpa ipsa judicelur, et consequenter de dispositione ad veniam obtinendam necessaria. Postquod judicium satisfactio, quee superest, solum esl pro pcena. Ex his ergo satis conslat preedicta divisio, quee et communis est apud Theologos anliquos, et approbatur a Conciliis Florenlino, et Tridentino, sess. 14, c. 3.

4. Dubium.Ejusdem solulio. — In solutione ad \ explical D. Thomas quomodo contritio, cum sit actus intcrior, possil esse pars sensibilis sacramcnti, et in summa dicit rationem esse, quia licet secundum essentiam sit interior, virtualiter tamen pertinet ad exleriorem pceuitenliam, in quantum implicat propositum confitendi cl satisfaciendi. Circa quam responsionem dubium propouit Cajetanus, supponens D. Thomam dicere contritionem secnndum essentiam noa esse parlem sacramenti, sed ut virtualiter pertinet ad exteriorem pcenitentiam. Ex quo videtur sequi, contritionem, nt est distincta a confessione et satisfactione, nou esse partem pcenitentiee. Et respondet in contritione plura inveniri , inter quee unum est velle recompensare ad arbitrium sacerdotis, et ut sic, csse primam partem sacramenti poenitentiee, distinguique a confessionc et satisfnctione tanquam initium pcenitentiee exterioris et satisfactionis reconciliativee. Kt hanc voluntatem nit intellexisseD. Thomam, cum dixit, contritionem, ut implicat propositum contitendi et satisfaciendi, virtualiter portinere ad pcenitentiam exteriorem.

5. Refellilur dubium.—Mihi tamen nec dubitatio heec videtur habere fundainentum in vcrbis D. Thomce, nec placet doctrina, quee occasione illins datur. Primum declaro, qnia D. Thomas non habet illnm propositionem negativam : Contritio secundum essentiam non est pars sacramenti pasnitcn/ue; neque cst vera in sensu, in quo illa particula,secundum, in prmsrnti accipi debet. Potest enim accipi reduplicative, seu causaliler, id est, non includi in essentia contrilionis, quod sit pars sacramenti, seu contritionem praecise ex vi Buce essentiae non habere quod sit pars sacramenti. Et sic quidem propositio est vera, tamen impertinens ud propositum , quia non refert ad rem de qua agitur, et est res per se nota, quia essentia contritionis antiquior est sacramento, et non pendet ex institutione, sicut sacramentum ; unde esse partem sacramenti accidentarium illi est, et extrinsecum, sicut est extra essentiam aquae, quod sit materia sacramenti. Alio ergo modo sumitur illa particula specificative, seu ad designandum id, quod substantialiter, ut sic dicam, est materia seu pars materise, ac si diceremus, panem secundum substantiam et essentiam suam esse partem materiaeEucbaristiffi, el in hoc sensu falsum esse censeo negare contritionem secundum essentiam suam esse partem sacramenti ; nam essentia contritionis in detestatione peccati commissicum proposito cavendi de ceetero consistit, et sub ea ratione dicitur esse pars hujus sacramenti in Concilio Florentino, et Tridentino, et infra suo loco latius ostendemus. Nec D. Thomas hoc negat, sed affinnat solum coulritionem secundum essentiam suam esse in corde, et esse actum interiorem, quod longe diversum est, neque ex bac affirmatione sequitur altera negatio. Neque etiam ex eo quod D. Thomas subdit, contritionem virtualiter pertinere ad exteriorem posnitentiam in quantum implicat proposilum, etc.; narr. potius his verbis voluit explicare rationem ob quam, licet contritio secundum essentiam sit actus inlerior, nihilominus secundum illam sit pars sacramenti, quia secundum illam est radix ipsius confessionis ct satisfactionis, ut statim declarabo, et latius infra in disputationibu3.

6. Doctrina a Cajetatio adducta in dubii solutione rejicitur. — Unde etiam non probo quod Cnjetanus ait, cum in contritione plura inveniantur, quorum unum est velle satisfacere ad arbitrium sacerdotis, solum ratione hujus poni primam partem pcenitentiae; nam Concilia alias citata non sic loquuntur , sed potius supponunlillam esse primam partem ratione detestatiouis peccati commissi, et propositi non peccandi de ceetero, seu servandi mandata. Iino ha-c sola proprie suut de ratione contritionis; nam illud velle satisfacere ad arbitrium sacerdotis, iu tanlum polest esse necessarium ad contritionem , in quanlum sic satisfacere cadit sub obligalionepoeni

tentis. Unde si vera esset senlcntia corum qui dicunt, pcenitentem non teneri ad acceptandam vel implendam pcenitentiam a confessore injunctara, illa voluntas satisfaciendi ad arbitrium confessoris nullo modo pertineret ad rationem contritionis, neque ex necessitate includeretur in illa; et sic sine tali voluntate posset contritio esse pars sacramenti. Et quamvis illa opinio generaliter vera non sit, fortasse in confessione de solis venialibus verum habet, et tamen etiam in confessione illorum contritio est pars sacramenti. Igitur contritio nec solum, nec prsecipue ralione illius voluntatis est pars sacramenti, sed secundum se, et ratione totius substantiaj suffi; et illa voluntas in tantum potest esse pars, in quantum spectat ad substantiam contritionis. Nec D. Thomas cum ait contritionem, ut implicat propositum confitendi et satisfaciendi, esse virtualiter pcenitentiam exteriorem, significat solam illam voluntatem esse parlem sacramenti; nullam enim connexionem, aut consecutionem habent haj propositiones, ut per se conslat; sed significat contrilionem ex virtute sua, esse radicem, et quasi moralem formam confessionis et satisfactionis, et ideo esse aptam, ut sit pars materia? hujus sacramenti. Cui addendum est, fieri aclu partem, quatenus actu conjungilur confessioni, et per illam exterius significatur, ut iterum in disputationibus dicemus.

7. In solulione ad 2 ait D. Thomas satisfactionem conferre gratiam, prout est in proposito, et augere eam, prout est in executione; non dicit autem expresse hsec facere ex opere operato. Cajetanus autem ita intelligit fieri illud augmentum, et conjungendo solutionem cum argumento videtur esse mens D. Thomee. An tamen vera sententia sit, videbiraus infra disputando de satisfactione. Reliquffi solutiones non habent difflcultatem.

ARTICULUS III.

Utrum pradicta tria sint partes integraks pasnitentim1.

1. Ad lertium sic proceditur. Videlur guod prcedicta tria non sintpartes integrales panitentiw. Pcenitentia enim, ut dictum est2, contra peccatum ordinatur. Sed peccatum cordt, oris et operis, sunt partes subjectiv/e peccati,

1 4, d. 16, q. i, arl. 1, q. 3.
1 Q. 84, art. 3.

etnm pirtes iniegrales; qui% peccatum de quolibet horumprwdicatur.Ergo etiaminpaniteniia contritio cordis, confessio oris et satisfactio operis non sunt partes integrales.

2. Prwterea, nulla pars integralis in se continet aliam ibi condivisam. Sed contritio coniinet in se confessionem et satisfactionem in proposito. Ergo non sunt partes integrales.

3. Prwlerea, ex parlibus integralibus simul et wqualiter constituitur totum, simul linea ex suispartibus. Sed hoc non contingit hic. Ergo prwdicla non sunt partes integrales pcenitentiw.

Sed contra, Ulm dicuntnr partes integrales, ex quilus perfectio totius integratur. Sed ex tribus prwdictis ' integratur perfectio ipsius

pwnitentiw. Ergo sunt partes intcgrales pceni

tentiw.

Respondeo dicendum, quod quidam dixerunt Tiwc tria esse partes subjectivas pcenitentiw: Sed hoc nonpotest esse , quia singulis parti lus subjectivis adest tota virtus totius, et sitnul et wqualiter, sicut tota virtus animalis, in qmntum tst animal, salvatur in qualilet spccie animalis, qum simul et cequaliter dividunt animal. Sed hoc non est in proposilo. Et ideo alii dixerunt, quod sunt parles potentiales. Sed nec hoc verum esse potest, quia singulis partibus potentialibus adest totum secundum totam essentiam, sicut tota essentia animw adest cuilibet ejus potenticc. Sed lioc non est in proposito. Unde relinquilur, quod prcedicla iria sintpartes inlegralespanitentiw.Adquarum rationem exigitur, ut totum non adsit singulis partibus, neque secundum totam virlutem ejus, neque secundum totam ejus essentiam, sed omnibus simul.

Adprimum ergo dicendum, quod peccatum, quia rationem mali habet, potest in uno tantumperfici, ut dictum est2. Etideo peccatum, qvod in solo corde perficitur, est una species peccati. Alia vero species est peccatum, quod perficitur in corde et ore. Tertia verospecicsest peccatum quod perficitur in corde et opere. Et hujusmodipeccatipartes quasi integrales sunt, quod est in corde, et qtiod est in ore, et quod est in opere. Et ideo panitentiw, quoe in his tribus perficiiur, hosc tria sunt partes integrales.

Ad secundum dicendum , quod una pars integralis potesl coniinere totum, licet non se

1 Art. praeced. positis in argum. \. 1 Ait. pr*ced., ad 4.

cundum essentiam; fundamentum enim quodammodo virtute continet totum cedificium. Et lioc modo contritio coniinet virlute totam posnitentiam.

Ad tertium dicendum, quod omnes partes integrales habent ordinem quemdam ad invicem. Sed quwdam Mbent ordinem tantnm in situ, sive consequenter se habeant, sicutpartes exercitus; sive se tangant, sicut partes acervi; sive etiam colligentur, sicut partcs domus; sive etiam continuentur. sicut partes linew. Quwdam vero habent insuper ordinem virtutis, sicut partes animalis, quarum prima virtute est cor, et aliw quodam ordine virtutis dependent ab invicem. Tertio modo ordinantur ordine temporis; sicut partes temporis et motus. Partes igitur pwnitentiw habent ad invicem ordinem virtutis et temporis, quia sunt aclus; non autem ordinem situs, quia non habent positionem.

COMMENTARIUS.

Respondet D. Thomas affirmando csse partcs integrales. Quam assertionem probat ostendendo non esse partes subjectivas, nec potentinles; quia non tota essentia sacramenti pcenitentia? adest singulis harum partium, neque essentialiler, nec secundum virtutem. Nullam taraen mentionem facit partium essentialium , cum tamen dc boc membro posset esse preecipua queeslio. Sed D. Tliomas supponit, quatenus hocsacramentum constat ex materia ct forma, in bis partibus includi aliquid, quod est de essentia sacramenti. Quid autem illud sit, hoc loco non declaravit, declaraturus postea fortasse in singulis partibus. Comparando autem partes ilJas ad totam materiam hujus sacramenti, sic recte concludit esse partes integrales illius. Manifestum enim est non posse dicipotentiales eo sensu, quo D. Thomas hac voce utitur. Non solum propter rationem ejus, sed etiam quia non sunt polentiac ipsius essenliae seu substantiae, sed componentes aliquo modo ipsam substantiam. Et eadem ratione non possuut dici partes subjectivse , quia hse non componunt substantiam ejus, cujus dicuntur esse partes; quod intelligitur, ut diximus, in ordine ad sacramentum; nam in rationc actus virtutis poenitentiee recte possent hse dici partes subjcctiva;, quia in omnibus illis vera ratio actus pcenitentiae invcnitur, ut constat ex superius dictis, disp. 6.

AHTICULUS IV.

TJtrvm convenienter dividatur pccnitcutia in pcenitentiam ante baptismum, pcenitentiam mortalium, et pceniientiam venialium '.

1. Ad quartum sic proceditur. Vidclur quod inconvenienler dividatur pcenitentia in pcenitentiam antc baptismum, pcenitentiam mortalium, et pcenitentiam vcnialium. Pcenitentia enim est sccunda tabula post naufragium (ut supra dictum estl) ; baptismus autem prima. IUud ergo, quod cst ante baptismum, non debet poni species pcenilenliw.

2. Prwterea, quod potest dcstruere majus, potest etiam destrucre minus. Sed mortale est majus peccatum, quam vcniale. Illa vero pcenitentia, quce cst de mortalibus, eademctiam est de venialibus. Non crgo debent poni diversce species poenitentice.

3. Prwlerea, sicut post baptismum peccatur venialiter et mortaliter, ita etiam ante baptismum. Si ergo post baptismum distinguitur pcenitentia venialium et mortalium, pari ratione debet distingui ante baptismum. Non ergs convenienter dividitur pcenitentia perhas species.

Sed contra est quod Augustinus, in libro de Paenil. 3,ponit prcedictas tres pcenitenlice species.

Respondeo dicendum, quod hccc divisio cst pcenitentiw, secundum quod est virtus. Est autem considerandum, quod quwlibet virtus opcratur secundum congruentiam temporis, sicut et secundum alias debitas circumstantias. Unde el virtus pcenitentiw actum suum habet in hoc tempore, sccundum quod concenit novce legi. Pertinet autem ad pcenitentiam, ut detestetur peccata prwterila cum proposito immutandi vitam in melius, quod est quasi pcenitenticc finis.Et quia moralia rccipiunl speciem secundum finem (ut in secunda parte habitum est*), convenie/is est quod diversce species pcenitentiw accipiantur secundum diversas mutationcs, quas paenitens intcndit. Esl antcm triplcx immu atio a pcenitente intenta. Prima quidemper regensrationem in novam vitam, et hccc pertinet ad pasnitentiam, quce esl ante

'4, d. 16, q. I, a. 2, q. 1 et 5, corp.; et Mattli. 3. 1 Q. 84, a. 6.

3 In lib. de Util. pcen., el de Medicina pceliit., cap. 2, tom. 9.

4 1. 2, q. 1, art. 3, et q. 18, art. 4 cl 6.

laplismum. Secunda autcm immutatio cst per reformationcm zitce prutcritct jarn corrupta>, et hcrcpertinet adpanitentiam mortaliumpost baptismum. Tertia autem immutatio est in pcrfectiorem operationrm zitcc, ct hcec pertinet ad pccnitentiam venialium, quce remiltv.ntur per aliquem ferventem actum charitatis, ut supra dictum est '.

Adprimum ergo dicendum, quod pcenitmtia, quce csl antc baptismum , non cst sacramcntum, scd est actus virtutis, disponcns ad sacramcntum baplismi.

Ad sccunduui diccnclum, quod pcenitentia, quw deletpcccata n.ortalia, dclet etiam venialia; sed non convcrtitur. Et idco hw duw pcenitcntice se habent, sicut perfcctum et imperfcctum.

Ad tcrtium diccndum. quod ante baptismum non sunt peccita venialia sine mortalibus. Et quia icnialc sine mortali dimilti non potest (itt supra dictum csl"-), ideo ante baptismuin non distinguitur panitentia mortalium el veniaUum.

COMMENTARIUS.

1. Quodsit ditisum in hacdivisione.Objectio.Solvitnr. — Hic articulus per occasioncm insertus est a D. Thoraa hoc loco ad cxplicandumdictum D. Aug., lib. de Poen. mcdic, c. 2, etlib. 50 Hom., hom. ult., c.2, ethabetur in c. Tressunt, de Pcen., d. 1. Ut igitur D. Thomas hanc divisionem explicet, supponit eara dari de pcenitentia, ut est virtus, non ut est sacramenlum. Quod quidem manifostum est, loquendo de diviso ; quia ante baptismum non habet locum pcenitentia, quaiest sacramentum; ergo, ut hoc membrum sub illo diviso comprehendatur. non potest hic dividi pcenitentia sacramentalis. Scd dicet aliquis, ob rationem proportionalem non posse pcenitentiffi virtutem esse divisum Jitijus divisionis; quia post baplismum nonsolaha-c peenitentia, sed sacramentnlis agenda cst. Vidctur crgo necessaiium, ut divisum abslrahat a pcenitentia, ut est virtus et sacratnentum. Dicendum vero cst, pcenitentia; sacramentum, quatenus ex parte pcenitentis exercendum est, ex actibus virtutis pcenitenli» constare, ita ut ipsamet confessio ab interna pomitentia? virtute imperanda sit, ut recte fiat. Et ideo, licet poenitentia post baptismum sacramentalis esse dcbeat, hoc non cx

1 Q. 87, a. 2 et 3.

2 Q. 87, nrt. 4.

« PredošláPokračovať »