Obrázky na stránke
PDF

nuntiir, nec talia sunt, ut ex speciali obligatione charitatis propriae teneatur homo illa presvidere etvilare; nam et potest semper sperare locum poenitentiee ex misericordia Dei, et alias non tenetur procurare augmentum gloriaj, proprioet speciali preecepto.

18. Dilectionis Dei prceceplum nonreservare obligationem suam al articulum mortis. —At vero ex tertio capitehujusobligatiouis excharitate ad Deum, mclius probatur hasc obligatio. Quia verisimilc non est charitatem Dei nunquam obligare ad diligendum ipsum nisi in extremo vito periculo. Et ideo seraper mihi placuit senlentia Soti et aliorum dicentium, prnsceptum dilectionis Dei non reservare obligationem suam ad articulumniortis, quia tanta dilalio aperle est contraria fini hujus praecepti, quod est dirigere et convenienter conjungere hominem cum suo fine, ut possit recte vitam instituere, cui plane repugnat, dilectionem hanc reservari usque ad finem vilae.Quod maxime perspicilur, quando illa dilalio directo proposiio et voluntate eligitur; est enim illa voluntas valde contraria rectffi institutioni humana? vitoe. Si ergo dicimus forriicationem esse contrariam legi naturae, quia est contra bonam educationem prolis humanae, majori ratione dicendumest, illam voluntatem esse contrariam legi naturee, utpote contrnriam reclte instilntioni vitffi liominis; illa aulem lex non potest esse nisi charilatis ad Deum ut ullimum flnem, quia per debitum ordinem ad illum recte instituilur humana vita. Item ob similem causam prseceptum fidei (et idem estde spe) non obligat solnm in arliculo mortis, quia non mandntur solum ut in fide moriamur, sed ut per fidem ambulemus, et nt per illam Deum colamus. De quo etiam cullu potest novum nrgumenlnm fieri, quia non tenemur tantum colere Deum semel in fine viUe, sed saepius congruis temporibus. Unde, licet tertium praeceptum Decalogi, ut determinatur nd dies festivos, non sit pure morale et naturale, sed aliquid habeat positivum et caremoninle, quatenus vero generntim pra>cipit, ut aliquibus tcmporibus cultui divino vacemus, morale est, et naturalo; ergo diilerre cultum Dei usque ad tempus mortis, contra rationcm naluralem est; multo ergo magis difTerre amorem Dei, nam et magis necessnrius est, et magis Deo debitus; et aliunde ferc eadem difficultas est in assignando tempore,pro quo obligat prajceplum cultus Dei ex nalura rei, et praeceptum diloctionis.

\d. Praceplum pcenilentitv ex dilecliont Dei ante articulum mortis obligat. Corollarinm primum. Corollarium sccundnm. — Supposito ergo, quod dilectio Dei super omnia aJiquando polesl csse in ipraeceplo antc raortis articulum , idem dicendum est de contritione, saltem ex necessilate ipsius dilectionis Dei, quia non potest is qui est in peccato mortali, cum oecurrat tempus diligendi Deum super omnia, servarc illud, per se loquendo, nisi eliam habeat contritionem pcccatorum, ut constat ex supra dictis de necessitate medii contritionis. Hinc tamen rccte infertur, si aliquis in eo casu contritionem omitlat et dilcctionem, non committereduo peccata,sed unum contra charitatem, quia unum tantum violal praeceptum; et, licet duos actns omittat, lamen necessitas unius solum est propter alium; ubi autem unum est propter aliud, ibi moraliter est unum tantura. Deinde infertur, si ex accidenti contingat, aliquem, immeinorem peccatorum , diligere Deum super oninia in illo obligationis articulo sine fonnali actu coutritiouis, at.jue ila juslifieari, postea non obligari statim, vel quamprimum potcsl, ad babendum formalem actum contritionis, sed solum eo tempore , quo alias praccptum contritionis obligaret. Ratio est, quia necessitas contritionis in illo tcmpore solum erat propter actum dilectionis; ergo quacunque ralione contingat actum dilccctionis haberi sine actu contrilionis, satisfactum in re ipsa est pi-aecepto contritionis; ergo jam ex vi illius praecepli non tcnetur quis ad eliciendum actum conlrilionis statim , neque etiam quia justificulus est in voto contritionis; quia ad illud implendum satis est contrilionem babere eo tempore, quo ratio jnslitiae seu poenitentiaj obligat. Sicui nunc qui juslificalur pcr coufessioncm iu voto, satisfacil postea, si tempore, quo praiceptum confessionis secundum se obligat, confiteatur.

20. Quod sit ilhtd tempus pro quo hoc prtrcepium olligat. Respondetur fundamtnto prioris sententiw. — Scd quau-es tandeni, quodnam sit tempus illud, pro quo divina charitas obligat ante mortem ad habciiJnm Dei dilectionem, ct ratione illius contrilioncm peccatorum; hoc est enim, quod oppositum sentientes maxime movet, et nos eliani plurimum torquet, quia non possumus tempus hoc in particulari certo ac detinile designarc. Non tnmen propterea putamus negandam csse hanc obligationem, quam ideo mngis explicamus per modum praecepti ncgativi non differendi conversionem ad Deum usque ad mortem, vel diuturno tempore, quod perindeest; quia hoc est, quod clarius suadetur ralionilius factis. Ex hac autem obligatioue negativa necessario infertur affirmativa , aliquando exercendi hanc contritionem ante mortem. Illnd vero tempus, si non sit positiva lege praescriptum.prudenli arbitrio ipsiushominis, vel alterins, qui (ejus conscientia cognita) possit auxilium praestare, committendum est, ut pensatiscircumstantiisomnibus judicet, an incipiat nimia esse dilatio. Neque aliquara regulam certiorem, aut magis particularem assignare possum, tam in boc praecepto, quam iu aliis affirmativis , prajsertim circa actus, qui ad Deum ordinantur, solu ac nuda ratione naturali perspectis. Ad rationem autem illam, quod praeceptum ailirmativum non obligat nisi in articulo necessitatis, diceudum est, hoe non debere intelligi de sola necessitate arliculi morlis, aut alterius extrinseci 110cumenti seu damni, sed de quacunquc necessitate morali, quae ad recte et honeste vitam instituendam instare judicetur, secundura reclam ct prudentem rationem. Et hactenus de obligatione ad internam pcenitentiam.

SECTIO VU.

itmm tcneatur Itomo in hac vita ad satis[aciendum Dco pro pwna temporali, atque adeo ad actus externos pccnitenlix obiujelur.

1. Rcmissa culpa, poiesl manerc pcena temporalis, pro gua homo potest in hac tita satisfaare.—Quoniam in superioribus diximus, virlutem hanc non solum habere actusintcrnos, sed etiam externos, explicare neccsse esl, an hi etiam cadant sub praxeptum ex natura rei. Quae dubitatio conjuncta est cum aliade prceeepto sntUfaciendi pro pcena dcbita peccatis; ct idco utramquc simul breviter expedire possuinus. Snj.ponitiir autem hic primo id, quod sup., di^p. 5, ostensum est, remissa culpaper contritionem, manere posse reatum pcenae temporaJis. Supponitur secundo, posse nos in hac vita satisfacere Deo pro hac pcena, vindicando in nobis ipsis pecrata commissa. Quamvis cnim potuisset Deus hanc vindictam reservarc in ignem purgalorii, et nullam hujns vilae poenamadmittere incompensationcm illius, quia revera nulla secundum se sumpla est illi ajqualis, certum est tameu non ita fccisse, sed statuisse polius, ut homines justi possinl pr>r satisfactiones, seu pocnas hujus

vitoe solvere quidquidpccno?. debitum est peccatis, et consequi remissionem pcenee purgatorii; quod late ostendendum est infra, cum agemus de satisfactione, utest tertia pars materiae sacramenti pcenitentiae. Hoc ergo supposito, quasstio est, an teneatur homo hanc ipsam satisfactionem pro pceua temporali exhibere in hac vita, cum possit.

2. Prima opinio.Probatur ex Scriptura.— Aliquibus Theologis ita visum est, ut Paludano, 4, d. 17, q. 1, art. \, in 5 detinitione contritionis; Cano, dict. relect., p. 3, concl. 2, et in 4 p. dicit esse sententiam certissimam. Etfnndari potest inTridentino, sess. 6, c. 14, dicente, pocnilentiam Christiani hominis inter aliaincludere satisfactionem per jejunia, eleemosynas, clc. Et hanc pcenitentiam dicitcsse necessariam: et de illa explicat nonnulla Scriplurae testimonia, ut illud2adCorinth. 7: Tristia, guce secundum Deum est, pcenitenliam in salutem stabilem operatur; et Apoc. 1: Mtmor esto unde excideris, et age pcenitentiam; et Matth. 3, et Luc. 3: Facilefructus dignos pcenilentue, quem locum ita etiam exponit Gregor., hom. 20 in Evang.; et Chrysostomus, hom. lOin Mallh.,ubipostquammultadixerat de hac salisfactione, subditcircatinem: Negue enim mlnerato snfficit ad salutem tantummodo spicula e corpore evellere, sedetiam rcmedia adhibere*vulncribus. Ergo in his locis omnibus videtur indicare prrcceptum. Et ita Magister, d. 16, dicit Joanncm Baptistam illis verbis, Facite fruclus dignos pwnitenticc, praecepisse satisfaclioncm ; Joannes autem non potuit novuin prooceptum imponcre; non enim erat lcgislator: cxplicuit crgo naturale praeccptum. Quod etiam indicari videtur Joel. 2 : Convertimini ad me in jejunio, et fletu, et planctu; ubi codcm modo exigitur conversio cordis ct extcrior satisfactio.

3. Suadetur ex Patribus.—Unde Patres codem fere modo loquuntur de necessitate satisfactionis et conversionis cordis; et veram contritionem dicunt includere propositum satisfaciendi; et quo peccata sunt plura et majora, eo satisfaclionem hanc debere esse majorem. Dc quo late et optime Ioquitur Ambrosius, ad Virginem lapsam c. 8: Gfrande scelus grandem necessariam habet satisfactionem, etc. Idem fcre Augu-Uinus, de Ver. et fals. pcenit., c. 14; Cyprianus, lib. de Lapsis, a n. 7, et in 13indicat non possc esse veram contritionem ex tolo cordc, qurc non se extendat ad opcra satibfaclionis. Citat ctiam Cano Chrysost., hom. 9 ad Ilebr., ubi iu principio partis moralis describensmedicamentum pocnitenliee, primns partes tribuit externae pcenitentiae. Et homil. 5 de Pcenitentia, et alia homil. dc Confess. peccati, tom. 5 : Pejus est (inquit) Dei o/fensam non satisfactione placare, guam Dei bonitatem peccando offendere; sed hoc loco de satisfactione pro culpa loqui videtur. Hom. tamen 3 Imperfecti in Malth.: Multa, inquit, diligentia necessaria est homini post confessionem tt baptismum, ut vulnus peccatorum ejus et apertura sanetur. Ambrosius etiam, in id 2 ad Cor. 7: Tristitia, qucc secundum Deum est, etc, inquit : Qnicunque inde trislis est, quia hoc ei in seipso displicet, quod Deo displicet, elahorat illud pcenitendo delere, et Deo satisfacere, ut possit ad salutem, quam amiserat, pervenire. Similia habet Origenes , hom. 8 in Levit., et Tertullianus in fine lib. de Pcenitentia. Sed difficilius quam caeteri loquitur Cassianus, Collat. 23, c. 15; dicit enim, eum qui post baptismum mortaliter peccavit, aut diuturna afflictione et poenali dolore purgandum, aut aeterni ignis suppliciis addicendum; significat ergo peccare denuo mortaliter, qui eam purgationem in hac vita negligit, quia propter solam temporalem pcenam, non seterni, sed temporalis ignis pcenis addiceretur peccalor.

4. Ratione probatur.—Ratione argumentaturCano,quiapeccatumcorporeetanimocommissumest;ergo ratio juslitiajpostulatut pcena nonsolum anima?,sed etiam corpori respondeat; atvero si tota pccna lemporalis peccato debitainaliamvitamreservatur, solaanima et non corpus puniretur ; tenetur ergo homo, dum vivit in corpore, hanc pcenam subire, ut corpus etiam illius sit particeps. Et ha?c ratio probare videtur etiam esse obligationem ad agendam externam et corporalem pcenitentiam.

5. Non teneri hominem in hac tita satisfaccre pro poena.Vera sententia.—Contraria nihilominus senlentia est communis Theologorum. Sed in ea advertendum est, aliud esse loqui de obligatione satisfaciendi ex vi solius preecepti naturalis poenitenliae , aliud vero ex vi specialis prsecepti positivi, impositi in lege nova a confessore in sacramento pccnitentiae. Multi ergo Theologi utramque obligationem negant, ut Scolus, Gabriel, Medina, Cajetanus ct Navarrus, quos infra latius referam, cum de sacramentali satisfactione disputabo: hoc enim loco non de posteriori obligatione, sed tantum de priori agimus. Et quoad eam partem tenent eam sententiam Soto, d. 20,

q. 2, art. 2, ad 5, quamvis d. 19, *q. 1, art. 3, ad 1, et lib. 2 de Nat. et grat., cap. 4, ad finem, aliter loqui videatur. Eamdem sententiam tenet Vega, lib. 13 in Tridentinum, cap. 22, ubi negat esse do necessitate contritionis propositum satisfaciendi ; et Ruardus,arl. 6, ubi in lianc sententiam referl D. Thom., Bonaventuram et Adrianum.Idem Cordub., lib. 5 de Indulgentiis, q. 5, circa finera, et quaest. 8 et 10, in fine.

6. Probatur assertio.—Fundamentum cst, quia tale prseceptum naturale nulla ratione aut auctoritate suflicientercolligitur. Primum constat, quia, si consideretur ratio justitiae. ad Deum, haec non obligat reum, ut ipseraet inse puniat delictum, sed solum ut sustineat patienter pcenam a judice inflictam; cum ergo Deus sit judcx et vindex peccatorum, et inpurgatorio eapuniatadrequalitatem, quando in hac vita satisfactum non est, potest peccator sine ulla injustitia differre castigationem, seu salisfactionem peccati sui usque ad purgatorium. Deinde neque hoc est contra legem charilatis propriae, vel divina?.; quia, licet homo ita differat satisfactionem, nec perdit beatitudinem, ueque divinum amorem; et quamvis beatitudinis executio aliquantulum differatur, illud non est irreparabile damnum, neque adeo gravc,ut teneatur homo sub mortali illud vitare; alias etiam teneretur sub mortali pro venialibns peccatis quoad culpam et poenam in hac vita satisfacere.

7. Fundamento contrariw sententiw satisfit.—Praeterea ratio, qua utitur Cano, nihil urget ; alias illo argumento probaretur, non posse solam animam sufficienter satisfacerc pro hac pcena in purgatorio; probaretur ctiam non posse hominem in hac vila satisfacere pro hac pcena per solos actus interiores animae, aut per inlensissimam contritionem; vel e contrario non posse hominem satisfacere pcr acliones corporis pro peccatis mere internis, et in sola anima commissis. Quod si dicatur, in hac vita nullum esse peccatum ita internum, cui non cooperetur corpus aliqno modo,neque esse contritionem, vel salisfactionem ita internara, cnjus non sitparticepscorpusipsum, quia' appetilus semper cooperatur aliquo modo voluntati. Pari ratione diccmus, quandocunque homo dolct de peccato, ibi esse aliquam satisfactionem propoena temporali, cujus etiam corpus particeps est, et hoc satis esse. Proesertira quia, cum animus sit qui principaliler delinquit, et corpus sit tantum organum, aut instrumentum, potest in anima suflicienter puniri quidquid in corporc peccatum est; maxime cum ipsa mors corporis et quidquid homo in hac vita patitur, possit esse pcena peccati.

8. Probatur asserlio ex Tridentino. — Altera vero pars de auctoritate , sumi imprimis potest ex Concilio Trident., sess. 4, cap. 1, ubi primum dicit, poenitentiam fuisse omni tempore necessariam. Deinde vero hanc necessariam pcenitentiam explicans, solum dicit: TJt perversitate abjecta et emendata, tantam Dei offtnsiontm cum peccati odio et pio animi dolore detestentur. Et infra, cap. 8, de hac satisfactione loquens , nunquam dicit esse in praecepto extra satisfactionem sacramcntalem, sed tantum esse securiorem viam et necessariam, non simpliciter, sed ad perfecfam animae liberationem, seu puritatem. Et hic posterior est sensus fere omnium Sanctornm, quos supra citavi. Quapropter hsec sententia mihi videtur verissima, si loquumur de satisfactione omnino condistincta a contritione, et ordinata tantum ad tollendum reatum pcense temporalis, ut convincit fundamentum adductum, etmagis in sequenti illatione cxplicabitur.

'.>. Qua ratione aclus externi patnitentiw cadant sub preeceptum. — Ex dictis enim infertur decisio alterius partis qusestionis propositae, an externi actus pcenitentiae cadant sub preceptum. Dicendum est enim, quatenus conducunt, vel ordinantur praecise ad tollendum reatura pcenae temporalis, ex natura rei non cadere sub preeceptum, ut ex dictis patet; aliis vero duobns modis posse interdum esse in praecepto. Primo, ut rcmedia moraliter necessaria ad praeservandum ab aliqua culpa; quo modo jejunium, vel abstinentia

polest inlcrdum esse in praecepto ad servandam conlinentiam, et sic de aliis.' Semper tamen hujusmodi obligatio potest referri ad aliquam specialem virtutem, cui repugnat illud peccatum, propter quod vitandum necessaria est talis mediciua; ut in exeraplo posifo virtus castitatis potest ad tale jejunium vel abstinentiam obligare; sed singulae virtutes hoc faciunt sub propriis rationibus et honestatibus , pcenitentia vero sub generali ratione vitandi offensionem divinam; sicut enim est officium pcenitentiae detestari commissum peccatum, ut otfensa Dei est, ita cavere futurum. Secundo, potcst obligatio esse alicujus actus externi, si ita conjunctus sit cum contritione, ut moraliter jndicetur necessnrius ad illam habendam ; et hoc raodo potest interdum esse necessarium pcccatori indurato, audire verbi gratia concionem , vel certe restituere alienum, et a se abjicere pecunias, aut tollere aliam similem occasionem externam, quee impedit animum, ne a peccato avertatur, aut facero aliqua pietatis, vel afflictionis opera, quibus, ct a Deo impetret auxilium, et seipsum ad veram pcenitentiam emolliat. Et juxta hunc posteriorcm modum dicunt etiam interdum Patres, ut supra visum est, lacrymas, vel alia similia externa signa doloris esse necessaria peccatoribus ad placandum Deum, non quia per se preecepta sint, sedquia ex natura rei sunt quodammodo connexa cum contritione, quse per se praecepta est. Et eodem modo dixitD. Thom. supra, q. 84, art.7, ad 1, non solum internam , sed etiam exlernam pcenitentiam esse de lege naturali. Reliqua, quae ad satisfactionem pertinent, citato loco traclnbuntur. Et idco ha?c dicla sufficiant de virtute pcenitentise.

tms nvrus Priile Tartis De Pcenitenti.£ Virtcte.

SECUNDA PARS HUJUS MATERLE

QUJE EST DE P(EMTE1NTIA UT EST SACRAMENTUM.

In explicationc hujus partis non habemus textum D. Thomae cui adhaereamus, nam , felici moi te preeventus, tractatum de hoc et de caeteris sacramentis impcrfectum reliquit. Et hcet in 4 Sentent. eamdem fere doctrinam nobis tradiderit, tamen, cum ibi munus expositoris subiret, non potuit tam exactam methodum tenere quam in Summa habuit; cumque junior illa scripserit, non habent ilJud auctoritatis pondus quod in Summa obtinuit. Et ideo necessarium nobis visum est, relicto textu, propria methodo hujus sacramenti doctrinam tradere; quod etiam, Deo adjuvante, in sequentibus tomis observabimus.

DISPUTATIO XVI.

DE POTESTATE QUAM CHRISTES Ecclesije C0NCESSIT AD REMITTENDA FIDELIUM PECCATA , Qcje NOMINE CLAVIUM SIGNIFICARI SOLET.

Hcec potcstas fundamentum esthujus sacramcnti, et ideo exordium disputationum cjus ab illa duximus sumendum, quanquara de illa tractaverit Magister Sententiarum in 4, dist. 18, post plures alias de hoc sacramento. Solet autem hoee potestas nomine clavium significari, ut ibidem ex Magistro et Doctoribus constat; ne igitur necesse sit aliam postea de clavibus disputationem texerc, cum inutili earumdem rerum sub verbis diversis repelitione, ideo hanc etiam metaphoram hic declarabimus, solum subgenerali ratione sua, et quatenus dicit potestatem judiciariam in foro pcenitentiae; sic enim ipsummet pcenitentia; sacraraentum, quoad praecipuam et formalem partem ejus, actus est hujus potestatis, seu clavium. Alii enim acius ligandi et solvendi spiritualiter in foro ecclesiasticocoutenlioso, licet vocari etiam soleant actus clavium, tamen per se non pertinent ad hanc potcstatem rcmittendi pcccata, ne

que ad formalem constitulionem hujus sacramenti; et ideo in hoc libro nibil de illis dicemus, prwsertim cnm dilfusam nimiuradispulationem requirant. Tamen, qiiia illi actus valde conjuncti suntcum administrnliouchujus sacrameuti, eorumque cognitio maxime necessaria est ad usum ejus, ideo huic operi adjungemus aliud, in quo de Censuris ucclcsiasticis et Irregularitate disseremus. De polestate igitur remittendi peccata inquiremus imprimis , an sit, et quoluplex ; deinde quid sit, ubi et objectum et actus ejus dcclarabimus; unde etiam constabit quas causas vel effeclus habeat.

SECTIO I.

Vtrum Ckristus dcderit Sime Ecclesix ministrit potestalcm specialem ad remiltenda peccata post baptismum commissa.

i. Novatianorum error. — Addo in hoc titulo particulam illam , post baplismum commissa, quia hic jam non agimus dc remissione peccati originalis, nec eorum actualium, quflecumillo conjungunturaliquando, et cum eo remitti debent perb.iptismum ; nam deliac re satis a nobis dictum est in superiori libro. Tola igitur pnesens disputatio est de remcdio peccatorum quaa post baptismi susceptionem committuntur, et consequeuter de poteslate Ecclesioe ad illa remiltenda. In qua re fuit antiquus crror Novalianorum, qui hanc polestatem Ecclesiaa negarunt, ut late tractat Cyprianus, lib. deLapsis, a principio, ubi auclorem hujua erroris indicat fuisse Novatianum. Idem in ep. 52; et Ambrosius, lib. 1 de rcenit.,a principio; Augustinus vero,ba3resi 38 dicit fuisse Novatum. Hos vero duos fuisse diversos, et alterum, scilicet Novaturo, fuisse presbyterum Africanum ; alterum vcro fuisse Pseudoepiscopum Roman., qui contra Cornclium schisma excitavit, ut sumiturcx

« PredošláPokračovať »