Obrázky na stránke
PDF
ePub

servandum , esse primarium objectum hujus temperantiæ, justitiæ, et similium, quia nec virtutis.

potest esse ejusdem speciei cum omnibus SECTIO IV.

illis, cum illi inter se specie distinguantur; Quæ virtus detestetur peccata ut rationi contraria. neque etiam potest esse ejusdem speciei cum

aliquo illorum tantum, cum non sit major 1. Prima opinio. — Jam vero superest, ut, ratio de uno quam de alio, sed æqualis sit quod supra promisimus, explicemus, videli- distinctio in objectis. Est ergo ille actus in cet, cujusnam virtutis sit detestari peccata quadam propria et determinata specie ultima omnia sub illa præcisa ac generali ratione, actus honesti voluntatis, cujus objectum forquod contra rationem sunt. Et ratio difficul- male est ratio honestatis, ut sic, quatenus sutatis est, nam objectum illud formale non est mitur ut proprium et particulare motivum, specificum, sed genericum, et ideo non vide- sub qua consideratione induit rationem spetur posse constituere definitam speciem vir- cifici objecti formalis. Et idem est de alio actutis. Nam si illam constituat, aut erit tem- tu, qui buic correspondet circa malum, seu perantia, aut justitia, aut alia similis; nulla peccatum, detestando illud sub hac præcisa autem hujusmodi esse potest. Unde dici pos- ratione, quia turpe est, et contrarium rationi; set, illum actum ad nullam determinatam vir- sunt enim, ut dixi, hi actus inter se connexi, tutem pertinere, sed ab omnibus, et a quali- eademque est utriusque ratio. Unde obiter bet seorsim elici posse, quia omnes versantur constat, non esse simile exemplum quod sucirea aliquod honestum bonum, in quo com- pra adducebatur de specie intelligibili, etiamsi munis ratio hones boni includitur, et ideo gratis demus id quod assumitur; nam species quælibet potest propter illam rationem, etiam intelligibilis cum sit quasi semen objecti, cupræcise sumptam, operari. Sicut species in- jus vicem gerit, illi secundum se commensutelligibilis repræsentans specificam naturam, ratur, et ideo potest esse principium ad copotest esse principium sufficiens ad cogno- gnoscendum illud, vel adæquate, vel sescendam naturam genericam, ut sic, suppo- cundum rationem aliquam communem, et sita virtute, et efficacia potentiæ ad præscin- quasi partialem; habitus autem commensudendum.

ratur actibus, a quibus generatur, et non ten2. Verumtamen hæc responsio sustineri dit in objectum, nisi sub formali ratione obnon potest, quia constat ex metaphysica, ra- jectiva illorum. tiones formales objectorum, quæ in esse rei 3. Dicta peccati detestatio ad particulares genericæ sunt, respectu actuum mentis posse virtutes non spectat. — Si ergo hic actus aliassumi ut specificas in ratione objectorum quem habitum in voluntate producit, talis haformalium ; ut contemplatio hominis, ut sic, bitus non poterit esse aliqua virtus particuindividua est et singularis , etiamsi objectum laris, seu quæ versetur circa particularem ejus sit natura universalis; et conceptus ani- rationem boni honesti, ut temperantia, justimalis, prout est formaliter in mente, specifi- tia, etc. Sed erit specialis quidam habitus bocus est, et diversus in specie a formali con- nus distinctus ab his omnibus. Quod facile ceptu hominis ut sic, quamvis ratio objectiva patet, tum quia actus generat habitum sibi ejus generica sit in re; idemque proportio- commensuratum ; tum etiam quia ratio facta naliter invenitur etiam in rationibus univer- de actu applicari potest ad habitum, scilicet, salioribus, vel etiam in transcendentalibus. quod nec potest esse ejusdem speciei cum Idem ergo sine ulla dubitatione invenitur in omnibus virtutibus simul, cum illæ inter se actibus voluntatis; nam illa etiam est univer- distinguantur, nec potest esse ejusdem spesalis potentia, quæ communes rationes præ- ciei cum una potius, quam cum aliis. Denieisas et absiractas attingit; unde illæ objec. que quia ille actus non tendit in objecta aliative sumpiæ comparantur ad actus voluntatis rum virtutum secundum proprias rationes at specificæ, etiamsi in esse rei sint vel ge- earum. Ergo non potest inducere habitus pronericæ, vel communiores. Sic igitur actus, prios talium virtutum. Unde ulterius e conquo voluntas amat bonum absolute, vel bo- verso concluditur, hujusmodi actum non elici nam honestum, ut sic, est quidam actus spe- ab habitibus aliarum virtutum, sed si ab alieificus, quia non potest esse in rerum natura, quo habitu elicitur, solum est a proprio et quin in aliqua ultima specie constitutus sit. specifico habitu sibi commensurato. Primum, Ille autem actus distinctus est in specie ab quia talis actus ab illo tantum habitu elicitur, omnibus actibus virtutum particularium, ut qui per similes actus introduci potest. Secundum, quia talis actus nec potest elici ab om- universales, quatenus versari possunt circa nibus virtutibus simul, cum illæ solum ope- quascunque materias virtutum, aut vitiorum. rentur sub propriis rationibus et motivis, quæ Nam hæ virtutes in his materiis respiciunt sunt varia et distinctissima ; neque etiam elici propria et specialia motiva contenta sub gepotest ab aliqua determinata virtute ex om- nerali ratione boni honesti , ut particularia nibus illis, tum quia non est major ratio de sub universali, qualia sunt subdi superiori, una quam de alia, tum etiam quia motivum et præcepto ejus, quod est formale motivum operandi longe diversum est in illo habitu et obedientiæ, et servare communia jura seu actu, quam sit in cæteris virtutibus particula- commune bonum reipublicæ, quod est forribus. Unde propriam etiam habet difficulta- male motivum justitiæ legalis, si recte intellitem, quam nulla particularis virtus habet, eo gatur. Et ideo æque distinguuntur hæ virtuquod confuse saltem, et implicite, omnia com- tes ab habitu operante ex sola ratione boni plectatur.

honesti , ut sic, ac aliæ virtutes particulares, 4. Secunda opinio.- Non est hæc detestatio quamvis in quadam universalitate habeant actus charitatis. — Hinc vero sumpserunt ali- majorem convenientiam, quæ solum materiaqui occasionem dicendi , illum actum elici a lis est, quatenus in eisdem fere materiis vervirtute charitatis, quia illa est virtus univer- sari possunt, licet sub diversa ratione forsalis, virtute complectens omne bonum, unde mali. proprius illius actus est, velle placere Deo in 6. Quarta opinio negans dictum actum elici omnibus, qui actus ejusdem rationis est cum ab habitu. – Posset vero aliquis dicere, his eo, de quo agimus. Cui sententiæ favere vi- rationibus potius concludi illos actus ad nuldetur D. Thom., art. seq., ad 1, dum ait, dili- lum omnino habitum pertinere, neque illum gere bonum, et gaudere de illo, et tristari de in voluntate generare, quia sicut voluntas per opposito malo, esse actus elicitos a charitate. sese, et natura sua, est satis propensa ad Sed contra hanc sententiam æque procedunt amandum bonum in communi, et fugiendum rationes facte , quia charitas, licet virtute et malum, ut sic, ita etiam est propensa ad bocausalitate sit aliquo modo universalis, ta- num honestum in communi, et ad detestanmen in ratione objectiva respicit determina- dum contrarium ; neque in his objectis vel tam rationem boni divini, ut sic; unde actus actibus, ut sic, invenitur difficultas, ob quam proprius charitatis non minus distinguitur ab vincendam habitus necessarius sit. Omnis actu , qui versatur circa bonum honestum in enim difficultas provenit ex particularibus obcommuni, quam actus justitiæ, temperantiæ, jectis, seu materiis, quæ per proprios habitus et similium virtutum. Ergo non potest chari- virtutum particularium tollitur; unde, si quis tas elicere talem actum. Et confirmatur pri- habeat justitiam, temperantiam, et similes mo, nam charitas essentialiter est amicitia ; virtutes, nullam certe difficultatem sentiet in unde, quidquid per se proxime operatur, est amando bono honesto quatenus tale est, et sub ratione amicitiæ, et consequenter cum contrario malo detestando. Tribuiturque hæc habitudine ad Deum, quem respicit, ut su- sententia D. Thomæ, q. 16 de Verit., art. 1, premum bonum et amicum ; ille autem actus, ad 7. Sed ibi nihil dicit , potiusque favet opde quo agimus, nullo modo pertinet ad ami- positæ sententiæ, quatenus ponit in intellectu citiam, sed solum ad rationem boni honesti, habitum syndæresis a potentia distinctum , quatenus honestum est. Ergo non potest bic quamvis illum ponat naturalem, de quo alias. actus a charitate elici. Alioqui (quæ est se- Citatur etiam in 3, d. 27, q. 2, art. 3, ad 5, cunda confirmatio) talis actus amandi bonum, ubi ait, philosophos non posuisse in volunut sic, et detestatio peccati, quia repugnat rec- tate virtutem moralem in ordine ad ultimum titudini rationis, aut fidei , esset sufficiens ad finem, quorum sententiam probare videtur. charitatem obtinendam, sine proprio et pecu- Tamen, ut vera sit, intelligenda est de ultimo liari respectu ad Deum, quod est plane fal- fine formali, seu de bono in communi , nam sum.

respectu particularis finis ultimi, veri, et effi5. Non est actus obedientiæ, aut justitice caciter prosequendi, revera est aliquis habitus legalis, contra opinionem tertiam. – Atque necessarius, etiam infra terminos finis natuhis et similibus rationibus convinci potest, hu- ralis, ut alibi latius ostendendum est. Aliis jusmodi actum non pertinere ad virtutem vero locis docet generatim D. Thom., in voobedientiæ, vel justitiæ legalis, ut alicui vi- luntate non esse virtutes, nisi vel ad supernaderi posset, eo quod illæ virtutes sint etiam turale bonum, vel ad illud , quod est ad alterum, ut patet in 1.2, q. 56, art. 6, et q. 1 de majori abstractione aut universalitate propoVirtut., art. 5. Verumtamen hæc sententia siti. Atque ita bonum honestum, ut sic, difD. Thomæ quoad hanc partem magnam habet ficile concipitur, non ex solis rationibus pardifficultatem alibi tractandam. Et præterea ticularibus, sed ex hac communi, quod redici potest, bonum honestum, ut sic, extendi pugnat aliquo modo sensui, et inferiori natuetiam ad illud, quod est ad alterum, et ex hac ræ. Loquimur autem de bono honesto comparte postulare habitum. Itaque D. Thomas paratione actus voluntatis efficacis, et propoin hac parte nihil expresse locutus est. Ille siti absoluti exequendi illud, et vitandi, ac autem modus dicendi , quantum spectat ad detestandi oppositum, solum quia turpe est. presentem quæstionem de objecto formali Nam respectu alicujus simplicis affectus et poenitentiæ, non multum refert, quia sive complacentiæ, nulla apparet in illo objecto principium talium actuum, ex parte volunta- difficultas, et propter hunc actum non esset tis, semper sit sola potentia, quatenus per se forte necessarius habitus ; at vero respectu est satis propensa ad illos, sive sit habitus ac- absoluti propositi arduum est et difficile obquisitus per tales actus, semper verum est, Jectum, ut experimento etiam intelligi potest. objectum formale talium actuum, esse ipsum Sicut amor simplicis complacentiæ ad Deum generale motivum honestatis, secundum se, difficilis non est; amor autem obedientialis, ac præcise sumptæ.

cum absoluto proposito placendi illi in omni7. Refellitur.- Difficile tamen creditu est, bus, satis difficilis est; idemque fere est de per hujusmodi actus nullum habitum gene- aliis actibus universalibus. rari. Primo, quia videtur hoc experientiæ re- 8. Nihil autem refert quod hæc difficultas pagnare, nam ex ipso usu et exercitio inte- possit minui per alias particulares virtutes, riorum actuum virtutis constat, hos actus uni- tum quia respectu horum actuum universaversales multum conferre ad facilitatem ac- lium unaquæque ad summum potest modequirendam in operatione virtutis; signum est rari difficultatem, quæ ex propria materia naergo, relinquere habitum, nam hoc indicio scitur, non vero illam, quæ est quasi adæprobamus per alios actus acquiri habitus. quata his actibus ; tum etiam quia, licet Deinde objectum horum actuum per sese con- omnes illæ virtutes simul sumptæ videantur sideratum, est difficile, nam respectu illius ad hoc concurrere, tamen id est quasi per est quædam repugnantia inclinationum et pro- accidens, seu per aliud, non vero immediate, pensionum voluntatis. Ergo hoc satis est, ut et ex vi talium actuum, neque unquam ita acquiratur habitus. Antecedens declaratur, omnino tollunt illam difficultatem, quin mulnam licet in voluntate sit magna propensio tum juvari possint per proprium habitum naturalis ad honestum, ut sic, tamen etiam commensuratum his actibus universalibus. est naturalis inclinatio ad bonum commo- Sicut e converso quamvis voluntas sit naturadum et delectabile ipsi naturæ, et ipsi corpo- liter propensa ad delectabilia, potest hæc inri. Nam cum anima rationalis, ut sic, sit for- clinatio magis ac magis augeri per habitus ma corporis, ad ipsius commodum est pro- vitiorum, quibus propensio ad virtutem quopensa, etiam per voluntatem, quæ est pro- dammodo minuatur. Unde si homo vitiosus prius appetitus animæ rationalis quatenus ta- exercet universales actus sequendi suum aplis est. Ex hac autem inclinationum diversi- petitum in omnibus, quamvis ad particulare tate oriri solet difficultas in operando, et inde objectum non descendat, acquiret sine dubio etiam oritur necessitas aliarum virtutum mo- aliquem habitum, quasi universalem, quo et naliom. Unde probatur etiam prima conse- propensior ad vitia, et ad virtutem difficilior quentia, quia habitus bonus, et virtutis, circa reddatur. Denique si consideremus hos actus in objectum bonum, et difficile, necessarius est. ordine supernaturali,non videtur dubium,quin Nec refert, quod hæc difficultas ex materiis, etiam sub illis rationibus universalibus possint seu objectis particularibus oriatur; hoc enim actus honesti et supernaturales fieri, quorum verum est in exercitio particularium actio- principium proportionatum et intrinsecum rum ; provenitque ex eo, quod rationes uni- non invenitur in sola voluntatis natura. Ergo versales non existunt, neque exercentur nisi necesse est, ut in illo ordine talibus actibus in particolari ; nihilominus tamen, sicut ex aliquis habitus respondeat, quia voluntas per objectis particularibus colligimus difficulla- se ac nuda non est intrinsece proportionata tem objecti specifici, ita etiam colligere pos- aliquibus actibus supernaturalibus. Ille ausamus difficultatem objecti in genere, seu in tem habitus non erit charitas, neque alia vir

tus, quæ versetur circa aliquam particularem rationem boni honesti; ergo in ordine habi

DISPUTATIO III. tuum infusorum datur specialis habitus attingens hujusmodi rationes universales. Ergo DE ACTIBUS VIRTUTIS POENITENTIÆ IN COMMUNI. siinilis dari poterit in ordine habituum acquisitorum.

De his actibus sub hac ratione pauca scri9. Vera sententia. -- Est ergo valde proba- bunt Theologi, sed fere solum de contritione, bilis sententia, quæ affirinat hos actus gene- et attritione in particulari; mihi tamen res rare habitum proprium et particularem , ha- necessaria visa est, tum ad melius cognoscenbentem propriam speciem sumptam ex habi- das rationes particulares dictorum actuum, tudine ad tales actus, et tale objectum, sub tum ad comprehendendam naturam hujus præcisa ac generali ratione sumptum, quod virtutis. Dicam igitur, cujus facultatis sit hic in ratione objecti induit specialem rationem actus, quotuplex, qualis, et quam efficax, et distinctam a particularibus bonis et objectis quam universalis sit. aliarum virtutum; sicut in scientiis contingit, aliam esse circa transcendentalem rationem,

SECTIO I. et aliam circa genericam, et aliam circa speci

Utrum actus pænitentiæ sit actus voluntatis et ficam. Atque hanc sententiam de illo habitu

quotuplex. indicavit Medina, Cod. de Pænitent., tract. 1, q. 1, ad 4. Neque obstat, quod Aristoteles, 1. Varice sententiæ .- Vulgi opinio esse viD. Thom. et alii Philosophi morales tractando detur, actum pænitentiæ esse appetitus senside virtutibus nullam mentionem de hoc habi- . tivi; nam si dolorem sensibilem non sentiant, tu fecisse videntur; fortasse enim causa fuit, vel etiam lacrymas non fundant, nunquam quod hic habitus non videatur esse perfecta putant se verum actum pænitentiæ elicuisse; virtus, sed quasi inchoata, eo quod ad execu- e contrario vero hæretici hujus temporis assetionem propriarum et particularium virtutum runt, fere nullum esse actum pænitentiæ, nisi non descendat, vel certe quia ex propriis ra- intellectus tantum, illum videlicet, quo homo tionibus singularum virtutum poterat hæc resipiscit, et cognoscit ac judicat se male quasi universalis intelligi ; neque enim ne- egisse. Quibus occasionem præbuit Erasmus cesse est, ut omnia fuerint ab aliis auctoribus circa id Matth. 3 : Pænitentiam agite, contendistincte explicata.

dens non pænitentiam , sed resipiscentiam 10. Objectio.-Responsio.—Dices: hoc modo fuisse vertendum. Quod si hæretici aliquem possunt multiplicari habitus circa rationes actum voluntatis adjungunt, solum est prouniversales, quasi subalternas; ut unum esse positum bene vivendi in posterum, nam dehabitum circa bonum honestum, ut sic; alium testationem præteriti, ut otiosam, vel præcirca bonum justum, quod est magis contrac- sumptuósam reprobant, ut potest videri in tum et condistinctum a bono temperantiæ, Roffensi, art. 6, 7, et Bellarm., lib. 1 de Poniet similibus, abstrahit vero ab objecto justitiæ tentia, cap. 7. Catholici vero, licet conveniant commutativæ, distributivæ et legalis; et sic hunc esse actum voluntatis, in ejus tamen de aliis. Respondetur, idem fere in scientiis qualitate explicanda dissentiunt, ut videbireperiri ; unde sicut in illis id admittitur, mus. quando rationes formales objectorum conve- 2. Asscrtio prima.-Dico primo : actus penienter sumuntur et abstrahuntur, ita etiam nitentiæ est actus a voluntate elicitus, suppon habitibus voluntatis id admitti posset, nul- nens actum intellectus sibi proportionatam, ilum enim est inconveniens. Nam ubi actus et regulariter habens conjunctum actum apmultiplicantur ex distinctione formali objec- petitus sensitivi, ut consequentem ipsum. torum, possunt etiam habitus multiplicari, Prima pars conclusionis est certa ex D. Thoma præsertim loquendo de habitibus, qui sint hic, art. 4, et in 4, d. 17, q. 2, ubi communisimplices qualitates, ut ex principiis meta- ter Theologi idem docent. Sumitur ex Tridenphysicæ constat. Sed de hoc habitu hæc suffi- tino, sess. 6, c. 6, ibi : Dum peccalores se esse ciat obiter dixisse.

intelligentes, morentur adversus peccata per odium aliquvd, et detestationem, etc.; et can. 4, definit liberum arbitrium effective cooperari in conversione peccatoris; liberum autem arbitrium est ipsa voluntas. Idem colligitur ex

[ocr errors]

sess. 14, cap. 4. Et ex Scriptura exigente ab fectum, cum fiat in corpore, sæpe posse vel homine conversionem seu penitentiam ex omnino, vel magna ex parte impediri ob cortoto corde, Joel. 2, nam nomine cordis volun- poris dispositionem; et ideo carentia hujus tatem intelligit, juxta id Matth. 2 : Diliges affectus in sensu, non est signum certum imDominum Deum tuum ex toto corde tuo. Ratio- pænitentiæ voluntatis, id est, quod voluntas nes sunt manifesta. Prima, quia actus pæni- careat pænitentia, sicut e contrario, lacryma tentiæ est quidam actus justitiæ; at justitia et aliæ motiones sensibiles non semper sunt voluntatis est. Secunda, actus pænitentiæ ali- certa signa veræ pænitentiæ voluntatis, quia quo modo attingit Deum quatenus peccatis possunt ex variis causis oriri. offenditur; hoc autem objectum solum potest 6. Dico secundo: omnibus modis, quibus voattingi per rationem superiorem, atque adeo luntas potest tendere in bonum, potest etiam per voluntatem. Tertia, quia actus pænitentiæ actus virtutis pænitentiæ exercere; et ita posopponitur peccato, quatenus peccatum est; at sunt varii actus in hac virtute distingui. Possupeccatum voluntatis est actus, et contraria mus autem hos actus in voluntate distinguere versantur circa idem.

vel ex modis operandi communibus appetitui 3. Salisfit objectioni. – Pena, quæ est in sensitivo, quos prosequitur D. Thom., 1. 2, perilentia, quomodo voluntaria.- Dices : pe- q. 23 et sequentibus, et sic distinguuntur nitentia est quædam poena; pæna autem esse amor, desiderium et delectatio ; vel juxta modebet involuntaria; ergo et pænitentia ; ergo dos magis proprios ipsi voluntati, et sic disnon potest esse actus voluntatis, qui est in- tinguitur simplex voluntas, intentio, et electio, trinsece voluntarius. Respondetur, potius esse ex D. Thom., 1.2, q.8 et sequentibus. Rursus de ratione pænitentiæ, ut pæna per illam as- per hos actus interdum tendit voluntas in bosumpta voluntaria sit, juxta Augustinum, de num, quod per se tale est, et nullum malum Vera et falsa pænitentia, cap. 18 et 19. Quia supponit; interdum vero ad tollendum, vel debet pænitentia esse proportionata culpæ; impediendum malum, nam hoc etiam sub hæc autem voluntaria fuit. Nec est de ratione ratione alicujus boni comprehenditur. Virtus pænæ, ut sit simpliciter vel omnino involun- igitur pænitentiæ omnibus his modis potest taria, sed satis est, ut sit repugnans sensui, operari, et ita varios actus elicere, quos pauvel commoditati naturæ, etiamsi assumatur latim explicabimus. voluntarie, vel acceptetur. 4. Hinc faciles sunt aliæ partes assertionis,

SECTIO II. nam omnis actus voluntatis supponit propor- Utrum virtus pænitentiæ habeat actus tendendi in tionatum actum intellectus. Naturale etiam

bonum, et recedendi a malo. est anima humanæ conjunctæ corpori, ut dum operatur per vires superiores, secum moveat 1. Ratio dubitandi oritur ex communi modo inferiores; sic enim verum est illud : Necesse loquendi de pænitentia ; dicitur enim esse est intelligentem phantasmata speculari; ita displicentia peccati commissi, unde nec circa ergo voluntas, dum de peccato dolet, secum bonum, nec circa omne malum versari videtrahit appetitum inferiorem, ut aliquem dolo- tur, scd solum circa pravum actum jam facrem concipiat. Sicut etiam dicitur Psalm. 83: tum. Cor meum et caro mea exultaverunt in Deum 2. Nihilominus dicendum est primo, peniTitum , nam devotio voluntatis etiam redun- tentiam posse elicere omnes actus, quibus dare solet in appetitum sensitivum. Idem er voluntas in bonum tendit. Probatur sigillago est de dolore. Et hunc dolorem appetitus tim. Nam imprimis potest ponitentia elicere vocavit passionem poenitentiæ D. Thom. hoc simplicem voluntatem seu amorem circa hoart., ad 4. In 4 vero, d. 14, q. 2, art. 1, et d. nestatem justitiæ ad Deum; deinde deside17, 4.2, art. 4 , illum vocat actum virtutis; rium operandi hujusmodi justitiam, ad quod sed illud prius habet intrinsece et secundum pertinet propositum servandi mandata ; præse ; hoc vero posterius per denominationem terea gaudium de tali justitia, vel observaelrinsecam, et ut subest studiosæ electioni tione mandatorum, vel etiam de satisfactione voluntatis, ut recte Palud., d. 14, q. 2, art. 2, exbibita pro peccatis, juxta id Aug., de Vera et constat ex generalibus principiis primæ se- et falsa pænitentia, c. 13 : Pænitens de peccacundæ.

to doleat, et de dolore gaudeat. Similiter huc 5. Penitentia non semper habet effectus in pertinet intentio destruendi peccatum, ut doCorpore. - Advertendum est autem, hunc ef- cet D. Thom. hic, art. 2, ad 1, et art. 4, et vos

« PredošláPokračovať »