Obrázky na stránke
PDF
ePub

et amnem peccati malitiam detestandam. Est peccata esse universalem, nisi peccata ipsa autem minus proportionatum imbecillitati hu- distincté recogitentur, vel saltem confuse et manæ naturæ, eo quod supernaturalis regu- universaliter; quod sumi posse videtur ex la, et finis etiam, ac legislator supernaturalis tom. 1 Opusculorum, tract. 4, q. 2, in fine. naturam excedant, et cum illa non habeant Sed ibi non declarat, qualis possit esse , vel necessariam connexionem, et multa complec- necessario sit actus pænitentiæ secundum se tantur, quæ impossibilia sunt per naturæ vi- consideratus, sed quam universalitatem reres; et ideo, sicut perfectus amor charitatis quirat ad rationem contritionis, et disposisupernaturalis est, ita etiam perfectus dolor tionis ad gratiam, quod postea tractaturi supænitentiæ. Hinc vero facile etiam evitatur mus. Loquendo ergo absolute de actu poniinconveniens, quod supra inferebat Cajeta- tentiæ, non videtur dubium, quin sit capax nus de certitudine justificationis. Ut enim jus hujus universalitatis virtualis ratione objecti tificatio sit incerta, satis est, quod possit dari formalis. Cujus signum erit, si ex vi detestaaliquis naturalis actus pænitentiæ. Eo vel tionis peccati sub tali ratione, voluntas ita maxime, quod de ipsis etiam actibus naturali- maneat affecta, ut impossibile sit, cum tali bus vis potest homo certum judicium ferre, detestatione simul esse actualem complacenqua ratione aut motiyo præcipue fiant; unde tiam alterius peccati, etiam si specie divermulto minus potest perspicere qualitatem ac sum sit. In quo est etiam distinguendum de modum et gradum sui actus seu dispositionis. peccato veniali et mortali; est enim de illis Item, quia de ipsomet actu supernaturali in- diversa ratio, ut videbimus. Est etiam distincertum est, quando et quomodo ad remissio- guendum de ratione aut motivo detestandi, nem peccati sufficiat, ut videbimus disputat. an sit universale, aut particulare, quas voces seq.

supra declaravi. Ac denique distinguendum SECTIO VIII.

est de pænitentia generatim sumpta, vel speDirum verus pænitentiæ actus esse debeat univer- cialiter pro virtute speciali. salis de omnibus peccatis.

Assertio 1. 1. Ratio dubitandi. — Ratio dubitandi est, quia voluntas nihil amat, nec detestatur, nisi 3. Primo igitur certum est, non omnem acquod illi per actualem cognitionem proponi- tum pænitentiæ esse formaliter universalem tur; sæpe autem exercet homo actum poni- ex parte objecti actu cogitati. Hoc convincit tentiæ non cogitans de omnibus peccatis, sed prima ratio dubitandi proposita. de ano, vel altero tantum , ut experientia constat; ergo. In contrarium est, quia vera

Assertio 2. poenitentia avertit voluntatem simpliciter a peccato, et inde est, ut non possit unum 4. Deinde certum est, non omnem verain peccatum sine alio tolli; ergo non potest detestationem peccati esse universalem virunum sine alio displicere; ergo vera displi- tualiter. Nam quoties motivum est particulacentia peccati ex pænitentia, necessario est re, et pertinens ad determinatam virtutem, de omnibus peceatis.

detestatio non extenditur, etiam virtualiter, 2. Duplex potest esse universalis detestatio ad peccata contraria aliis virtutibus. Facile peccati. - Duobus modis intelligi potest, de- patet exemplis, nam qui detestatur, verbi gratestationem peccati esse universalem, scilicet fia, adulterium, propter propriam turpitudiformaliter, vel virtualiter. Formaliter voco, nem ejus , non propterea odio habet furtum; quando ad talem detestationem antecedit in imo cum illa detestatione potest simul esse intellectu recognitio peccatorum omnium, si- propositum furandi; et ita est in aliis. Ratio ve illa distincta sit per expressam propositio- vero est, quia illa vilia nec sunt contraria tali nem singulorum peccatorum, sive confusa, virtuti, neque habent necessariam connexio. ita tamen ut formalem distributionem conti- nem cum illo motivo detestandi. neat. Virtualiter autem erit dolor universalis, quando, licet peccatum, de quo cogitatur,

Assertio 3. particulare sit, ratio tamen detestandi illud est sufficiens ad avertendam voluntatem ab 5. Declaratur primo ex assensu fidei. - Diomni peccato. Solet quidem citari Cajet. quod co tertio : quando ratio detestandi aliquod pecuniversaliter neget, posse affectum contra catum est communis omnibus mortalibus peccatis, et omnino similis et ejusdem rationis absolute intendit vitare poenam æternam,et cum illis, tunc licet detestatio peccati sit par- sic de cæteris ; ergo virtute vult vitare omnia, ticularis formaliter, et in objecto materiali, quæ inferunt talis pænæ reatum. Secunda nihilominus est universalis virtualiter, et sim- ratio est, quia hoc motivum est (ut ita dicam) pliciter avertit voluntatem ab affectu morta- totum in singulis, et totum in omnibus peclis peccati. Hoc sumo ex D. Thom., quæstione catis, et omnia peccata talem habent connesequente, art. 3, et rationem insinuat, quia xionem respectu illius, ut non possit illud ubi est eadem ratio, est idem effectus. Decla- odio haberi absolute, nisi in singulis et omnirari autem potest imprimis a simili, ex as. bus peccatis odio habeatur ; sed per veram sensu fidei; nam licet interdum versetur detestationem alicujus peccati propter tale circa definitam aliquam veritatem , si tamen motivum, perfecte et absolute odio habetur sit ex puro motivo fidei, semper est univer- ipsummet motivum ; ergo in illo virtute dissalis virtualiter, id est, includens hunc affec- plicent omnia peccata, quæ induunt talem tum ex parte credentis, nimirum, illum esse rationem mali. paratum ad credendum quamcunque aliam veritatem sub illo motivo sufficienter propositam : quia motivum est omnino idem in

etiams

Assertio 4. – Actum pænitentice specialiter

Asserlio 4 omnibus particularibus objectis materialibus;

sumptæ esse virtualem detestationem omnium et in eo talem habent connexionem omnes il

mortalium. læ veritates particulares, ut non possit una negari, quin destruantur omnes. Quod a con- 7. Atque hinc possumus quarto probabilitrario etiam explicatur, quia propter hanc terconcludere, actum pænitentiæ specialiter causam non potest aliquis vera fide credere sumptæ, ut est quædam justitia ad Deum, si unum articulum, si alium sufficienter propo- sit perfectus, absolutus et efficax, esse virsitum neget; idem ergo erit, quoties moli- tualem detestationem omnium mortalium, vum simile fuerit.'

etiamsi expresse circa unum tantum verse6. Declaratur secundo ex propria materia. tur. Probatur ex præcedente assertione, nam -Secundo declaratur in propria materia,nam motivum hujus virtutis universale est omniqui detestatur unum peccatum mortale prop- bus peccatis mortalibus, et est ejusdem rater timorem æternæ pænæ, necesse est, ut tionis in omnibus illis, quatenus omnia et sinvirtute detestetur omnia mortalia, quia per gula continent gravem offensionem et injuquodlibet incurritur æternæ pænæ reatus; et riam Dei, quam hæc virtus detestatur. Ergo per unum contrahitur non minus quam per detestando unum peccatum præcise propter omnia, quamvis quoad gravitatem et inten- vitandam hanc injuriam, virtute detestatur sionem poenæ non sit æqualitas; quo modo omnia cætera. Et confirmari potest, nam si intelligi potest illud Jacobi 2 : Qui in uno of- quis non doleat expresse de omnibus peccafendit, factus est omnium reus. Similiter, qui tis, nec materialiter de uno, vel alio, sed indetestatur unum mortale, quia est ita con- definite doleat solum quod offenderit Deum trarium charitati, ut dissolvat amicitiam cum propter malitiam talis offensionis, ibi virlute Deo, virtute detestatur omnia, quia in omni- dolet de qualibet offensione, quia non est mibus est malitia, seu aversio similis, quoad il- nor ratio de una, quam de alia ; ergo qui de. lam rationem. Ex quibus exemplis potest du- testatur aliquod peccatum propter divinam plex formari ratio. Prima est, nam qui effi- offensionem præcise, virtute detestatur om. caciter intendit aliquem finem, virtute et im- nia, quia per illum actum simpliciter et ab: plicite vult media necessaria ad illum finem, solute dolet de ipsa divina offensione, et e converso, qui efficaciter odio habet ali- 8. Contra quartam assertionem opinatus quod malum, et intendit omnino fugere il- Medina. - Exemplis confirmatur, - Contra lud, virtute vult vitare quidquid inducere hanc vero assertionem opinatur Medina ir potest tale malum; quia voluntas efficax se- Cod. de Pænit., tract. 1, q. 12, art. 2, in qua cum affert executionem, quantum est in po- dam solutione ad 2, ubi quadam distinction testate volentis; sed in præsenti qui detesta- utitur, dicens, aliud esse dolere de peccati tur unum peccatum efficaciter propter ali- quatenus offensa Dei est, aliud, quia offensi quod ex dictis motivis universalibus, intendit Dei est; et in priori modo admittit conclusio absolute vitare tale malum formaliter; ut qui nem a nobis positam, non vero in posteriori detestatur furtum propter metum gehennæ, quia in priori modo per illam reduplicativan denotatur, dolorem illum virtualiter haberi de tionem sine qua non, aut quippiam simile, omnibus peccatis, saltem confuse, et in ge- oportebit, actum illum habere aliud objectum pere; in posteriori autem modo solum indu- formale, et ita non erit actus pænitentiæ, de citur causa, ex qua non satis colligitur virtua- quo loquimur. Quocirca vel duæ illæ proposilis detestatio omnium peccatorum. Ratio au- tiones in præsenti materia cumdem sensum tem est, quia in voluntate, præter rationem, referunt, vel illa causalis non explicat proquæ est ex parte objecti, concurrit libertas priam causam actus pænitentiæ, ratione cuvoluntatis, ex qua sola provenire potest, ut jus dicimus, esse virtualem displicentiam omexistente eadem ratione operandi circa duo nium peccatorum, objecta , velit unum, et non aliud. Ergo, 10. Primum notabile pro responsione. quamvis voluntas ex sua libertate amet, vel Secundum notabile. - Si ratio detestandi odio habeat aliquod objectum quia tale est, unum mortale est adæquata, non potest volunnon sequitur, quod velit omnia, quæ talia tas pro eodem tempore complacere in aliquo. sunt, quia licet ex parte objecti illa sit causa, — Ut vero respondeamus ad rationem in tamen simpliciter non est causa totalis sic vo- oppositum , et ad omnia exempla , adverlendi, cum una ex præcipuis causis sit liber- tendum imprimis est , nos non dicere, tas ipsius voluntatis. Quod his exemplis con- eum, qui vult aliquod objectum sub rafirmat, nam possum velle aliquid operari, tione universali adæquata , ex necessitate quia est consentaneum rationi ; ex quo non velle formaliter omnia similia objecta , sed sequitur, ut velim operari quidquid est ra- virtualiter tantum. Quamvis autem libertas tioni consentaneum, quia sum liber ad volen- voluntatis possit conferre ad volendum fordum unum, et non aliud. Item possum velle maliter unum objectum, et non aliud, non aliquid facere, ut Petro inferam injuriam ; tamen potest separare virtualem inclusionem nec propterea cogor, ut velim omnem inju- unius in alio , et consequenter nec separare riam facere Petro. Item non sequitur: Lego potest virtualem volitionem unius a formali Francisco centum, quia filius meus est; ergo volitione alterius, quam habere supponitur ex cuilibet filio lego centum. Nec sequitur: libertate sua. Ut potest voluntas pro sua liVideo Joannem, quia est mihi præsens ; ergo bertate efficaciter intendere finem, et non video omnes mihi præsentes. Ergo similiter velle formaliter aliquod medium , non tamen non sequitur: Detestor furtum, quia offensa potest non velle virtualiter media, si intendit Dei est; ergo detestor omnem Dei offensio- efficaciter finem. Et propter hanc causam nem.

exempla, quæ afferuntur, non sunt ad rem, 9. Que difficultates oriantur ex Medince præter alias, quas statim declarabimus. Deinsententia. - Sed in hac sententia difficilis est de est considerandum , nos loqui de causa ad explicandum illa distinctio de propositione adæquata et præcisa ratione volendi aliquod reduplicativa, et causali, ad rem præsentem objectum, nam si illa est omnino eadem in applicata, quia omnis propositio reduplica- omnibus particularibus objectis, fieri non potiva denotat causam et rationem ob quam test, moraliter loquendo, ut voluntas unum tale prædicatum subjecto convenit. Unde eorum velit, et alia nolit actu positivo et resemper potest in causalem resolvi, seu per pugnante ; quod maxime verum est, quando causalem explicari, ut, si homo est risibilis, illa ratio talis est, ut in ea quodammodo conquatenus est rationalis, recte etiam dicitur esse nectantur omnia materialia objecta, in quibus risibilis, quia est rationalis. Ergo quoties homo illa ratio reperitur. Primum horum declaratur detestatur peccatum, quatenus offensa Dei est, in illo exemplo de patre legante uni filio Tere etiam ac proprie dicetur detestari pecca- centum; nam si ille singulariter ea legat, tum, quia offensa Dei est. Hæc autem causa- revera præcise et adæquate non movetur lis propositio non indicat, neque in præsenti ex eo quod filius ejus est, sed ex eo quod materia indicare potest aliam causam nisi ra- talis filius est, seu quia cum conditione filii tionem fortalem objecti, et proprium et adæ- conjunguntur aliæ, quæ plus movent ad lequatum motivum detestandi peccatum, alio- gandum illi, quam aliis. Quod si quis fingat, qui actus ille, cujus causa assignatur, non nullam omnino esse rationem ex parte oberit verus pænitentiæ actus; nam de ratione jecti, quæ movere possit, præter rationem fi hujusmodi actus est, ut ex illo motivo adæ- liationis , et ex sola libertate determinari voquate eliciatur. Alioqui si causalis illa non in- luntatem patris ad unum potius quam ad dicat hujusmodi causam motivam, sed condi- alium, illud certe moraliter non potest accidere, saltem in hominibus ; et adhuc illo casu tari contra Medinam, nam si quis homiadmisso , tunc non est sola filiatio adæquata cidium ac perjurium commisit, et postea est ratio volendi, sed cum illa conjungitur affec- omnino oblitus perjurii, censetur sufficienter tus ad utendum propria libertate, et dominio detestari omnia peccata sua, si homicidium suorum actuum et rerum suarum. Sed quid detestetur, quia offensa Dei est, ut infra 03quid sit de illo primo puncto, nos non consi- tendemus, et ipse Medina fatetur g. 3, circa deramus hic solam convenientiam omnium finem; quamvis significet, rationem esse , objectorum materialium in eodem formali, quia de peccatis oblitis nulla pænitentia ne. sed maxime connexionem eorum in eodem cessaria est, quod omnino falsum esse infra indivisibili motivo formali, ad quod voluntas ostendam. Ratio ergo est propter continensimpliciter et absolute afficitur, vel a quo tiam virtualem in formali motivo; quod sicut avertitur per actum efficacem, ut constat in universale est per informationem et connexioexemplis positis de objecto formali fidei, et nem, ita universalitatem quamdam actui tride voluntate assentiendi primæ veritati, vel buit. dissentiendi ab aliqua re testificata a prima, 12. Primo exemplo Medinæ fit satis. veritate. Idem est in primario objecto chari. Ad primum ergo exemplum respondetur, iltatis, et in efficaci amore Dei super omnia lud motivum volendi, vel operandi aliquid, quatenus connexionem habet cum observa- quia est consentaneum rationi, accipi posse, tione mandatorum, et in universum de inten- vel prout dicit conformitatem ad rationem in tione finis, quæ virtute continet media neces- determinata materia, scilicet justitiæ, vel saria. Sic ergo detestatio cujuslibet peccati temperantiæ, et tunc non licet argumentari mortalis ex hac præcisa ratione, quod est gra- ad alios dissimiles actus, vel materiam, ut per vis injuria Dei, vel quia hominem a Deo se- se constat. Vel sumi potest secundum præciparat, continet in se absolutuin et efficax sam et absolutam rationem boni honesti, ut odium divinæ offensionis, ut sic, et nisi hoc sic, ex eo solum quod est rationi consentahabeat, non erit proprius actus poenitentiæ, neum. Et ex tali modo operandi recte colligi de quo agimus; cum illo autem objecto ha- potest virtualis inclusio, saltem quantum ad bel intrinsecam connexionem detestatio cu. hoc, ut stante illo efficaci actu non possim juslibet peccati mortalis, et ideo virtualiter in velle aliquid turpe, et rectæ rationi contraillo actu continetur; nec per arbitrii liberta- rium, et consequenter ut virtualiter velim tem potest excludi hæc virtualis continentia, quidquid ad rectitudinem rectæ rationis simut jam declaravi, quamvis possit voluntas pro pliciter necessarium est, quamvis necesse sua libertate propositum mutare, et, post il- non sit, ut velim ea omnia, quæ sunt rationi lum detestationis actum, in aliquo alio peccato conformia, si alioqui non sunt necessaria ad complacere; sicut potest etiam iterum reverti rectitudinem rationis, quia illa non sunt nead illud idem peccatum, quod formaliter de- cessario connexa cum illa priori intentione. testata est. Oportet enim in hac materia at. Ad alia vero exeinpla non est necessarium sitente considerare, aliud esse loqui de his ac- gillatim respondere, quia in eis, vel non assitibus pro diversis temporib:is , aut pro eo- gnatur propria ratio, et causa operandi, vel dem ; nam priori modo clarum est, posse vo- non talis, ut cætera omnia habeant in illa neluntalem nunc virtuale habere odium, imo cessariam connexionem. et formale omnium peccatorum, et paulo post complacere in aliquo, nam hoc nascitur ex mutabilitate voluntatis.

Assertio 5. Detestationem mortalium pro11. Aroumentum ad hominem contra Medic per molidum commune illis non semper esse nam. - At vero pro eodem tempore, si ratio virtualem denialium. volendi , vel nolendi sit adæquata, et habeat universalitatem supra positam, et ope- 13. Ratio. - Quinto addendum est, et serans non ignoret efficaciam illius rationis, quitur etiam ex dictis, detestationem mortafieri non potest ut voluntas, dum unum lium peccatorum propter motivum commune objectum odio babet sub tali ratione, si- omnibus illis, non semper esse virtualem demul aliud amet, quia libertas voluntatis testationem venialium peccatorum. Patet non sufficit, ut simul habeat repugnantes primo, quia cum tali detestatione potest esse actus ; illi autem repugnant, ut ostensum actualis voluntas peccandi venialiter, et ideo est. Possumusque ad hominem argumen- possunt etiam mortalia remitti sine venialibos. Ratio denique est, quia peccatum venia- sit ad avertendum liominem a Deo, et constile non continet in se motivum illud; ut verbi tuendum alium ultimum finem, quantum est gratia, si motivum sit timor inferni, peccatum in hominis affectu ; et ideo illa virtus justitiæ veniale non est dignum poena æterna ; si ve- primo ac per sc hoc respicit, reliqua vero, ut ro sit divina charitas seu amicitia, peccatum accidentalia, seu secundaria; et ideo quoties veniale pon dissolvit illam.

homo in detestando peccato præcipue move14. Objectio contra superiorem conclusio- tur ex gravitate particulari alicujus peccati zem. - Hinc vero nascitur objectio contra mortalis, signum est, non moveri ex puro superiorem conclusionem, quia sicut veniale motivo justitiæ, sed ex aliquo alio incommopeceaton est in hoc dissimile mortali, ita do vel ratione privata ; quod, saltem moralimortalia inter se sunt dissimilia et inæqualia, ter et regulariter loquendo, verum esse etiam in ratione divinæ offensionis , nam censeo. unum est gravius alio; ergo potest voluntas specialiter delestari unum peccatum gravissimum, quatenus est talis offensa Dei, et tam

Assertio 6. Potentiam renialium virtute graris; et tunc per illum actum nec formali

continere pænitentiam mortalium. ter, nec virtute detestabitur alia leviora peccata, quia non sunt similia in adæquata r: 16. Objeclio. - Solvitur. - Ultimo dicentione nolendi ; et tamen ille actus est poni. dum est, pænitentiam venialis peccati, ex eo tentiæ, quia non est alia virtus ad quam per præcise quod offensa Dei est, virtualiter contineat ; ergo non semper actus pænitentiæ tinere pænitentiam mortalium. Probatur priest virtualis detestatio omnium mortalium mo, quia fieri non potest, ut qui actualiter peccatorum.

ila detestatur veniale, habeat complacentiam 18. Erodatur. - Alio modo solvitur. – in mortali. Deinde, quia qui ellicaciter vult Respondetur primo, probabiliter concedi pos- non retardari a que consequendo, a fortiori se totum quod in argumento sumitur; nec implicite volt non averti a tali fine; sicut qui propterea concludet contra præcedentem as- efficaciter fugit ægritudinem, a fortiori fugit sertionem, in qua agimus de actu perfecto mortem, quantuni est ex vi illius actus. Et qui pænitentiæ ; hic autem actus, qui non respi- efficaciter odio habet pænam temporalem, cit formalem rationem mortalis offensionis multo magis æternam; el qui odio habct reDei, sed præcipue nititur in excessu, seu gra- missionem virtutis, multo magis amissionem; vitate talis offensionis, est valde imperfectus, peccatum autem veniale impedit fervorem ita ut vix mereatur pænitentiæ nomen. Unde charitatis ; mortale autem tollit charitatem ; dicitur secundo, probabilissimum esse, non ergo. Dices, malitia vel offensio venialis pecposse dari actum veræ pænitentiæ, qui ver- cati est diversæ rationis a malitia mortalis ; setur circa mortale peccatum, et solum de- ergo non est, cur detestatio unius virtute contestetur illud propter peculiarem gravita- tineat detestationem alterius. Respondetur, tem, quam habet, et non principalius prop- negando consequentiam, quia illa duo babent ter ipsam rationem mortalis offensionis. Quod inter se subordinationem quamdam et analoquidem certius mibi videtur de actu detes giam, ita ut veniale in ordine ad mortale, vel tationis, qui ex charitate procedit; nam cum per quamdam participationem ejus, habeat charitas sit amicitia ad Deum, primo ac per rationem offensionis; et ideo in detestatione se detestatur quidquid hanc amicitiam dis. illius a fortiori continetur implicite seu virsolrit, quod est commune omni peccato mor- tualiter detestalio alterius. Unde tandem fit, tali, at sic. Deinde etiam in illa delestatione, non esse idem de venialibus peccatis inter se quæ est ex metu æternæ pænæ, est hoc satis collatis, quia non habent inter se talem haclarum, quia nullus fugit pænam æternam bitudinem ; quare etiam potest unum sine alio primo ac per se propter intensivam seu acci- remitti,etiamsi simul sint, cum tamen veniale dentalem gravitatem, sed propter æternita- non possit sine mortali, juxta probabiliorem tern poenæ, et quia perpetuo privat beatitu D. Thom. sententiam. dine. De alia vero detestatione, quæ est ex molivo justitiæ, est hoc minus certum; tamen etiam est valde probabile, quia id quod est præcipuum in omni peccato mortali, est quod contineat talem Dei injuriam, quæ sufficiens

« PredošláPokračovať »