Obrázky na stránke
PDF
ePub

5

non crearet deus quos praesciebat malos futuros. cur enim non crearet quos praesciebat bonis profuturos, ut et utiles eorum bonis uoluntatibus exercendis admonendisque nascantur et iuste pro sua mala uoluntate puniantur ?

Talem, inquiunt, faceret hominem, qui nollet omnino peccare. ecce nos concedimus meliorem esse naturam, quae omnino peccare nolit. concedant et ipsi non esse malam naturam, quae sic facta est, ut posset non peccare, si nollet,

et iustam esse sententiam, qua punita est quae uoluntate, non 10 necessitate peccauit. sicut ergo ratio uera docet meliorem

esse creaturam, quam prorsus nihil delectat inlicitum, ita ratio uera nihilo minus docet etiam illam bonam esse, quae habet in potestate inlicitam delectationem, si extiterit, ita

cohibere, ut non solum de ceteris licitis recteque factis uerum 15 etiam de ipsius prauae delectationis cohibitione laetetur. cum

ergo haec natura bona sit, illa melior, cur illam solam et non utramque potius faceret deus? ac per hoc qui parati erant de illa sola deum laudare, uberius eum debent laudare de

utraque; illa quippe est in sanctis angelis, haec in sanctis 20 hominibus. qui autem sibi partes iniquitatis elegerunt lauda

bilemque naturam culpabili uoluntate deprauarunt, non quia praesciti sunt ideo creari minime debuerunt; habent enim et ipsi locum suum, quem in rebus impleant pro utilitate

sanctorum. nam deus nec iustitia cuiusquam recti hominis 25 eget; quanto minus iniquitate peruersi?

Quis autem sobria consideratione dicat: melius non crearet quem praesciebat ex alterius iniquitate posse corrigi, quam crearet etiam quem praesciebat pro sua iniquitate debere

damnari? hoc est enim dicere: melius non esset qui alterius 80 malo bene utendo misericorditer coronaretur, quam esset etiam malus, qui pro suo merito iuste puniretur. cum enim ratio certa demonstrat duo quaedam non aequalia bona, sed unum superius, alterum inferius, non intellegunt tardi corde, cum dicant: utrumque tale esset, nihil se aliud dicere quam: solum illud esset. ac sic cum aequare quaerunt genera bonorum, 5 numerum minuunt et immoderate augendo unum genus alterum tollunt. quis autem hoc audiret, si dicerent: quoniam excellentior sensus est uidendi quam audiendi, quattuor oculi essent et aures non essent? ita si excellentior est creatura illa rationalis, quae sine ullius poenae comparatione, sine ulla 10 superbia deo subditur, alia uero in hominibus ita creata est, ut in se dei beneficium non possit agnoscere nisi alterius uidendo supplicium, ut non altum sapiat, sed timeat, id est non de se praefidat, sed confidat in deum: quis recte intellegens dicat: ntalis esset ista qualis illa, nec uideat se nihil aliud 15 dicere quam: nnon esset ista, sed sola esset illau ? quod si inerudite atque insipienter dicitur, cur ergo non crearet deus etiam quos malos futuros esse praesciebat, uolens ostendere iram et demonstrare potentiam suam et ob hoc sustinens in multa patientia uasa irae, quae perfecta sunt in perditionem, 30 ut notas faceret diuitias gloriae suae in uasa misericordiae, quae praeparauit in gloriam ? sic enim qui gloriatur non nisi in domino gloriatur, cum cognoscit non suum, sed illius esse non solum ut sit, uerum etiam ut non nisi ab illo bene sibi sit a quo habet ut sit. nimis itaque importune dicitur: non 25 essent quibus deus tantam beneficientiam misericordiae suae tribueret, si aliter esse non possent, nisi essent et hi in quibus uindictae iustitiam demonstraret.

1 quur MT

ipse P1

2 profuturis P 3 ammonendisque PTVU 4 justae T iusti v 5 qui] quo P pr. 6 meliores v natura 7 nollet pa

12 nihilhominus v bonum v 13 inlicitum P'T 14 licitis P? in rasura 15 dilectationis P 17 ac] hac P 19 illa add. p in marg.

20 partis MV iniquitates P: eligerunt My

laudibilemque v 23 ipsė P. 25 aeget T 27 corrige P1 28 creare v

quem qua P

Cur enim non utrique potius essent, quando in utrisque et bonitas dei et aequalitas iure praedicatur? at enim si deus 80 dellet, etiam isti boni essent. quanto melius hoc deus uoluit, ut quod uellent essent; sed boni infructuose, mali autem impune non essent et in eo ipso aliis utiles essent. sed praesciebat quod eorum futura esset uoluntas mala. praesciebat 5 sane et, quia falli non potest eius praescientia, ideo non ipsius, sed eorum est uoluntas mala. cur ergo eos creauit quos tales futuros esse praesciebat? quia sicut praeuidit quid mali essent facturi, sic etiam praeuidit de malefactis eorum quid boni esset ipse facturus. sic enim eos fecit, ut eis relin10 queret unde et ipsi aliquid facerent quo, quidquid etiam culpabiliter eligerent, illum de se laudabiliter operantem inuenirent; a se quippe habent uoluntatem malam, ab illo autem et naturam bonam et iustam poenam, sibi debitum locum, aliis exercitationis adminiculum et timoris exemplum.

13 cf. Rom. 11, 20

18 cf. Rom. 9, 22 et 23

22 cf. II Cor. 10, 17

2 aequali P 4 dicunt MPTV se) si Pl; om. v 5 illum T quaerunt MV: uolunt PTv 6 agendo MV 7 hoc MV: hos PTO 9 excellensior T 12 posset Pv 14 praefidat] praesumat P 19 et et ob v 20 perfecte P 22 parauit T 23 glorietur Pv 26 tantü P beneficentiam Pv 27 tribuerit рі 28 iustitia v 30 aequitas PTV aut P; i rasa

Sed posset, inquit, etiam ipsorum uoluntatem in bonum conuertere, quoniam omnipotens est. cur ergo non fecit? quia noluit. cur noluerit penes ipsum est; debemus enim non plus sapere quam oportet sapere. puto tamen paulo ante satis

nos ostendisse non parui boni esse rationabilem creaturam 20 etiam istam, quae malorum comparatione cauet malum. quod

genus bonae creaturae utique non esset, si omnium malas uoluntates in bonum deus conuertisset et - nulli iniquitati poenam debitam infligeret; ac sic non esset nisi solum illud

genus, quod nulla uel peccati uel supplicii malorum com25 paratione proficeret. ita uelut aucta numerositate excellentioris generis ipsorum generum bonorum numerus minueretur.

Ergo, inquiunt, est aliquid in operibus dei quod alterius malo indigeat, quo proficiat ad bonum? itane obsurduerunt

15

17 cf. Rom. 12, 3

6 eos

2 non infructuose T 3 inpuni P? utile Plo om. V

8 malefactis MV: malis factis PTv 9 relinqueretur P? 10 ipse v faceret v

quicquid Tv quid pt 14 amminiculum PTV aminiculum v 15 inquid P Tv 17 paenes PTV. 19 rationalem PTV 20 comparationem MV cauet (c in litura à m. 2) V 22 deus in bonum T; deus om. Pi 24 pullo PTV suplici P1 25 delud P excellentiores Pv 26 numerus) numerum v; om. P minueret v 28 obsorduerunt Plo

et excaecati sunt homines nescio quo studio contentionis, ut non audiant uel uideant quibusdam punitis quam plurimi corrigantur? quis enim paganus, quis Iudaeus, quis haereticus non hoc in domo sua cotidie probet? uerum cum uenitur ad disputationem inquisitionemque ueritatis, nolunt aduertere 6 sensus suos homines, ex quo opere diuinae prouidentiae in eos ueniat imponendae commotio disciplinae, ut, si non corriguntur qui puniuntur, eorum tamen exemplo ceteri metuant ualeatque ad eorum salutem iusta pernicies aliorum. num enim malitiae illorum uel nequitiae deus auctor est, de quo- 10 rum iusta poena consulit, quibus hoc modo consulendum esse constituit? non utique; sed cum eos uitiis propriis malos futuros esse praesciret, non eos tamen creare destitit, utilitati deputans eorum quos in hoc genere creauit, ut ad bonum proficere nisi malorum comparatione non possent. si enim non 15 essent, nulli rei utique prodessent. parumne boni actum est, ut sint qui certe illi generi utiles sint? quod genus quisquis non uult ut sit, nihil aliud agit nisi ut ipse in eo non sit. magna opera domini, exquisita in omnes uoluntates eius. praeuidet bonos futuros et creat; praeuidet so malos futuros et creat, se ipsum ad fruendum praebens bonis, multa munera suorum largiens et malis, misericorditer ignoscens, iuste ulciscens, itemque misericorditer ulciscens, iuste ignoscens, nihil metuens de cuiusquam malitia, nihil indigens de cuiusquam iustitia, nihil sibi consulens nec de operibus 25 bonorum et bonis consulens etiam de poenis malorum. cur ergo non permitteret temtari hominem illa temtatione prodendum, conuincendum, puniendum, cum superba concupiscentia

19 Ps. 110, 2

1 contentiones vi 4 probet om. v conuenitur (om. cum) v 5 inquitionemque v in marg. 7 ueniant v 8 exemplū v 10 enim) etiam Pv illorum MV: eorum PTU 11 consolendum V 13 utilitate vi 17 utiles sunt PTU 18 ipsi P

19 exquaesita MV 20 praeuidit P 22 munera MPV: munerum T numerum 0 23 iuste ulciscens -- ignoscens om. v

24. ignoscent Pi malitia - cuiusquam om. Plo 26 consolens pi 27 illam V? 28 puendum Mp; corr. m. 2 superbia P

5

propriae potestatis quod conceperat pareret suoque fetu confunderetur iustoque supplicio a superbiae atque inoboedientiae malo posteros deterreret, quibus ea conscribenda et annuntianda parabantur ?

Si autem quaeritur cur potissimum per serpentem diabolus temtare permissus sit, iam hoc significandi gratia factum esse quem non admoneat scriptura tantae auctoritatis tantis diuinitatis documentis agens in prophetando, quantis effectis

iam mundus impletus est ? non quo diabolus aliquid ad in10 structionem nostram significare uoluerit, sed cum accedere ad

temtandum non posset nisi permissus, num per aliud posset nisi per quod permittebatur accedere ? quidquid igitur serpens ille significauit, dei prouidentiae tribuendum est, sub qua et

ipse diabolus suam quidem habet cupiditatem nocendi, facul15 tatem autem non nisi quae datur uel ad subuertenda ac per

denda uasa irae uel ad humilianda siue probanda uasa misericordiae. natura itaque serpentis unde sit nouimus: produxit enim terra in uerbo dei omnia pecora et bestias et serpentes;

quae uniuersa creatura habens in se animam uiuam, inratio20 nabilem, uniuersae rationali creaturae siue bonae siue malae

uoluntatis lege diuini ordinis subdita est. quid ergo mirum, si per serpentem aliquid agere permissus est diabolus, cum daemonia in porcos intrare Christus ipse permiserit?

Magis de ipsa natura diaboli scrupulosius quaeri solet; quam 25 totam quidam haeretici offensi molestia malae uoluntatis eius

alienare conantur a creatura summi et ueri dei et alterum

[blocks in formation]

2 su

[ocr errors]

1 propria P conciperat MV faetu V foetu P plicio P

4 parandav 6 temptari P permisisset (om. sit) hoc om. Po 7 tantis] tantae T tante P (e a m. 2 in ras.) 8 profetando o 9 quo] quod P ad om. V

10 accederet PT 12 mittebatur

13 dei MV: ei Teius v et P2 sup. qual quo et om. Plo 14 quidem) quippe Plv .16 humilanda MV 18 post dei ras. 8-9 litterarum in P

peccora P 19 inrationalem P 20 uniuerse V rationale pi 22 per PTo: om. MV 23 xps ipse p p in rasura

25 quidem PT molesti. Po 26 creatura] creatoris Plv

wers.

« PredošláPokračovať »