Obrázky na stránke
PDF
ePub

sentitur; tenetur enim bonum, ne amissione eius sentiatur malum. item per experientiam mali scitur bonum, quoniam quid amiserit sentit cui de bono amisso male fuerit. priusquam sciret ergo puer per experientiam aut bonum, quo careret, aut malum, quod boni amissione sentiret, contemsit 5 malum, ut eligeret bonum, id est, noluit amittere quod habebat, ne sentiret amittendo quod amittere non debebat: singulare exemplum oboedientiae; quippe qui non uenit facere uoluntatem suam, sed uoluntatem eius a quo missus est; non sicut ille qui elegit facere uoluntatem suam, non eius a quo 10 factus est. merito sicut per unius inoboedientiam peccatores constituti sunt multi, ita et per unius oboedientiam iusti constituuntur multi; quia sicut in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificabuntur.

Frustra autem nonnulli acute obtusi sunt, cum requirunt, 15 quomodo potuerit appellari lignum dinoscentiae boni et mali, antequam in eo transgressus esset homo praeceptum atque ipsa experientia dinosceret quid interesset inter bonum, quod amisit, et malum, quod admisit. lignum enim tale nomen accepit, ut eo secundum probibitionem non tacto caueretur , quod eo contra prohibitionem tacto sentiretur. neque enim iquia inde contra praeceptum manducauerunt, ideo factum est

llud lignum dinoscentiae boni et mali, sed utique etiam si oboedientes essent et nihil inde contra praeceptum usurpassent,

8 cf. Io. 6, 38

11 cf. Rom. 5,

19

13 I Cor. 15, 22

8 qui

1 amissio D'Ply sentiat v 2 quoniam] quod v

3 quid) qui D'Ply sensit P amissio v

mali o

4 experientia (om. per) T quo] quod D'PV 5 ammissione P amissio D'v 6 elegeret T eligerit Di 7 nec sentire T debeat pi om. T; post qui ras. 2 litt. in D 9 uoluntate meus T 10 eligit DP 11 peccatoris D1 13 constituentur T (et 14) omnis Di 15 obtunsi P obliti o 16 appellare DP in ipsa P2 sup. uers. dinoscerit D 19 admisit) amisit P talē P 20 accipit D

non om. D'P

(et 21) tactu D? caueritur et 21 senteritur D 21 quod Pin ras. 22 inde quia

pactum v 23 dignum (d in 1 corr.) DP 24 oboedientis D1

18 ipsa

id recte uocaretur quod ibi eis accideret, si usurpassent. quemadmodum si uocaretur arbor saturitatis, quod inde possent homines saturari, numquid, si nemo accessisset, ideo nomen illud esset incongruum, quando quidem cum accederent 5 et saturarentur, tunc probarent quam hoc recte arbor illa uocaretur ?

Et quomodo, inquiunt, intellegeret homo quod ei dicebatur lignum dinoscentiae boni et mali, quando ipsum malum quid

esset omnino nesciebat? hoc qui sapiunt, parum attendunt 10 quemadmodum a contrariis notis sic pleraque intellegantur

ignota, ut etiam uerba rerum, quae non sunt, cum in loquendo interponuntur, nullus caliget auditor. hoc enim quod omnino non est, nihil uocatur; et has duas syllabas nemo

non intellegit, qui latine audit et loquitur. unde nisi cum 15 sensus intuetur id quod est, et eius priuatione quid etiam

non sit agnoscit? sicut inane cum dicitur, intuendo corporis plenitudinem priuatione eius tamquam contraria quid dicatur inane intellegimus; sicut audiendi sensu non solum de uocibus

uerum etiam de silentio iudicamus. sic ex uita, quae inerat 20 homini, posset eius cauere contrarium, id est uitae priuationem,

quae mors uocatur; et ipsam causam, qua perderet. quod amabat, id est quodlibet factum suum, quo fieret ut amitteret uitam, quibuslibet syllabis appellaretur - quemadmodum latine

cum dicitur peccatum uel malum — tamquam signum eius in25 tellegeret quod mente discerneret. nos enim quomodo intellegimus cum dicitur resurrectio, quam numquam experti sumus? nonne quia sentimus quid sit uiuere, eius rei priuationem uocamus mortem, unde reditum ad id quod sentimus resurrectionem appellamus ? et si quo alio nomine in quacumque lingua id ipsum appellatur, menti utique signum in- 5 sinuatur in uoce loquentium, quo sonante agnoscat quod etiam sine signo cogitaret. mirum est enim quemadmodum rerum, quas habet, amissionem etiam inexperta natura deuitet. quis enim pecora docuit deuitationem mortis nisi sensus uitae ? quis enim paruulum puerum adhaerescere baiulo suo, si eum 10 fuerit ex alto iacere minitatus ? quod ex quodam tempore incipit, sed tamen antequam aliquid huius modi expertus sit. sic ergo illis primis hominibus iam uita erat dulcis, quam profecto amittere deuitabant, idque ipsum quibuscumque modis uel sonis significantem deum intellegere poterant; nec aliter 15 eis posset persuaderi peccatum, nisi prius persuaderetur eos ex illo facto non esse morituros, id est illud quod habebant et se habere gaudebant non amissuros: unde suo loco loquendum est. aduertant itaque, si quos mouet, quomodo potuerunt intellegere inexperta nominantem uel minantem 20 deum, et uideant nos omnium inexpertorum nomina non nisi ex contrariis, quae iam nouimus, si priuationum sunt, aut ex similibus, si specierum sunt, sine ullo aestu dubitationis agnoscere.

יD

1 uocaritar D' ibi) ubi D'Pv accederet V acciderit D ursurpassent P 2 uocaritur D' saturitates Di quid

3 possint D hominis Di accessissit Di ideo) idoneo T 4 acciderent D accerent pi 6 uocaritur D1 7 intellegeret) elegeret T 8 dinuscientiae D' 10 contraris Pi 12 interponantur V ullus MV calliget D'P calligit Di

14 non om. MV

qui) quia D et om, P1 cum) con P 15 intueretur P priuatione P 16 agnuscit D' sicut] sic et DPTV inanem D1 17 plenitudinem) pulchritudinem MV contrariam Di 18 inane inane MV'; correxit m. 2 in V sensum PT sensus D 20 possit D 21 perderit D

22 quo] quod D'Pv amitterit Di

23 quibus (om. libet) v 24 intellegerit et 25 discernerit D

rasura

1 expertissumus D 4 resurregtionem P quo] quod MV 5 id] in id DPv appellaturi v mentiq. Pimentis v

6 angnoscat P 7 cogitarit D' 8 habit D1 9 peccora P deuitatione V 10 enim MV: om. DPTV paruolum D uaiulo MV baiolo Du 11 minutatus V minatus Tv incipit P in

13 iam] tam D'PT 14 profectu (u esc o corr.) D 15 sonis) personis v significante D 16 eis) eius D pr.

possent P possit D persuadere DPv 17 moriturus Dipi 18 se] si Di gaudibant D1 amissurus D'P 19 mouit D 20 potuerint DTv nominante et minante PPT

21 deum) domino T 23 specerum D1 dubitacione pi scere D1

24 agnu

XXVIII.

DE BIPERTITO OPERE PROVIDENTIAE DEI ET IN IPSO HOMINE

EADEM GEMINA DIVINI MODERAMINIS OPERATIONE. EX LIBRO

VIII DE GENESI AD LITTERAM.

Hinc iam in ipsum mundum uelut in quandam magnam 43 arborem rerum oculus cogitationis attollitur atque in ipso quoque gemina operatio prouidentiae reperitur, partim naturalis, partim uoluntaria : naturalis quidem per occultam dei

administrationem, qua etiam lignis et herbis dat incrementum; 10 uoluntaria uero per angelorum opera et hominum: secundum

illam primam caelestia superius ordinari inferiusque terrestria, luminaria sideraque fulgere, diei noctisque uices agitari, aquis terram fundatam interlui atque circumlui, aerem altius super

fundi, arbusta et animalia concipi et nasci et crescere, sene15 Scere, occidere et quidquid aliud in rebus interiore naturalique

motu geritur; in hac autem altera signa dari, doceri et disci, agros coli, societates administrari, artes exerceri et quaeque alia siue in superna societate agantur siue in hac terrena

atque mortali, ita ut bonis consulatur et per nescientes malos ; 20 inque ipso homine eandem geminam prouidentiae uigere po

tentiam: primo erga corpus naturalem scilicet eo motu, quo fit, quo crescit, quo senescit; uoluntariam uero, quo illi ad uictum, tegumentum curationemque consulitur. similiter erga

1 cap. XLI T XLIII DP XLIIII Gv 3 eadem] de eadem P deuino Di 5 ipsum com.in) P uelud P uel v 6 oculos Da Р 7 prouidentia T repperitur To partem D'PV

8 uoluntariae v 9 qua (a in ras. a m. 2) D q; P 10 et om. T 11 ordinare D 12 sidereaque v noctisque que corr. m. 1) D uicis D1 agitare DPV 13 atque] aque P

14 concepi P

senesci et v 16 motu) modo D geritur) generetur Du docere dari o discere v 17 exerciri Di exercere v 18 aguntur DPTV 19 consolatur DV nestientes Di 20 inquae V inque in D'P gemina D prouidentia P naturale MPV naturalis T naturali D naturale ē v

motu) modo D1 22 senescit) renascit Po quod (illi) D’MPV qua i. T 23 creacionemque P consolitur D consuletur P

21 ergo

animam naturaliter agitur, ut uiuat, ut sentiat; uoluntarie uero, ut discat, ut consentiat. sicut autem in arbore id agit agricultura forinsecus, ut illud proficiat quod geritur intrinsecus, sic in homine secundum corpus ei quod intrinsecus agit natura seruit extrinsecus medicina. itemque secundum 5 animam, ut natura beatificetur intrinsecus, doctrina ministratur extrinsecus. quod autem ad arborem colendi neglegentia, hoc ad corpus medendi incuria, hoc ad animam discendi segnitia; et quod ad arborem humor inutilis, hoc ad corpus uictus exitia bilis, hoc ad animam persuasio iniquitatis. deus itaque 10 super omnia, qui condidit omnia et regit omnia, omnes naturas bonus creat, omnes uoluntates iustus ordinat. quid ergo abhorret a uero, si credamus hominem ita in paradiso constitutum, ut operaretur agriculturam, non labore seruili, sed honesta animi uoluptate ? quid enim hoc opere 15 innocentius uacantibus et quid plenius magna consideratione prudentibus ?

XXVIIII.

QVOD AETERNA DIVINITAS NEC PER TEMPVS NEC PER LOCVM MOTA MOVEAT CREATVRAM, EX LIBRO DE GENESI AD LIT- 30

TERAM VIII.

44 Dicimus itaque summum ipsum, uerum, unum ac solum

deum patrem et filium et spiritum sanctum, id est deum uerbumque eius et utriusque spiritum, trinitatem ipsam neque confusam neque separatam, deum, qui solus habet immortali- 25

1 et senciat (om. ut) D uoluntariae DTVV uonluntaria P 3 agricoltura Vi 4 hominem D quod] q; P 5 itemqui P 6 natura) in natura P beatificitur Di ministretur V 7 neclegentia P 9 umor DP 10 hoc) ho P iniquitates D

11 omnis D1 12 bonas Di 13 aborret P

a) at P

uiro Di 14 labori P seruile Di 15 onesta T uoluntate T 16 00cantibus P 18 cap. XLII TU XLIIII DP 19 diuinitate

locus T 20 mota] mutata v creatura D'V littera VIII V 23 sanctum om. Di 25 deum) dm ex qm corr. m. 1 V

1

ית

« PredošláPokračovať »