Obrázky na stránke
PDF
ePub

XXVIII.

DE BIPERTITO OPERE PROVIDENTIAE DEI ET IN IPSO HOMINE EADEM GEMINA DIVINI MODERAMINIS OPERATIONE. EX LIBRO

VIII DE GENESI AD LITTERAM.

5 Hinc iam in ipsum mundum uelut in quandam magnam 43 arborem rerum oculus cogitationis attollitur atque in ipso quoque gemina operatio prouidentiae reperitur, partim naturalis, partim uoluntaria: naturalis quidem per occultam dei

administrationem, qua etiam lignis et herbis dat incrementum; 10 uoluntaria uero per angelorum opera et hominum: secundum

illam primam caelestia superius ordinari inferiusque terrestria, luminaria sideraque fulgere, diei noctisque uices agitari, aquis terram fundatam interlui atque circumlui, aerem altius super

fundi, arbusta et animalia concipi et nasci et crescere, sene15 scere, occidere et quidquid aliud in rebus interiore naturalique

motu geritur; in hac autem altera signa dari, doceri et disci, agros coli, societates administrari, artes exerceri et quaeque alia siue in superna societate agantur siue in hac terrena

atque mortali, ita ut bonis consulatur et per nescientes malos; 20 inque ipso homine eandem geminam prouidentiae uigere po

tentiam: primo erga corpus naturalem scilicet eo motu, quo fit, quo crescit, quo senescit; uoluntariam uero, quo illi ad uictum, tegumentum curationemque consulitur. similiter erga

1 cap. XLI T XLIII DP XLIIII Gv 3 eadem] de eadem P deuino Di 5 ipsum (om. in) P uelud Puel v 6 oculos Da P 7 prouidentia T repperitur Tv partem D'Pv

8 uoluntariae v 9 qua (a in ras. a m. 2) D q; P 10 et om. T 11 ordinare D 12 sidereaque v noctisque que (corr. m. 1) D uicis D1 agitare DPV 13 atque) aque P

14 concepi P

senesci et o 16 motu) modo D geritur) generetur Dv docere dari v discere v

17 exerciri Di exercere v 18 aguntur DPTv 19 consolatur DV nestientes Di 20 inquae V inque in D'P gemina D

prouidentia P naturale MPV naturalis T naturali D naturale ē v motu) modo D1 22 senescit) renascit Po quod (illi) D’MPV qua i. T' 23 creacionemque P consolitur D consuletur P

21 ergo

[ocr errors]

animam naturaliter agitur, ut uiuat, ut sentiat; uoluntarie uero, ut discat, ut consentiat. sicut autem in arbore id agit agricultura forinsecus, ut illud proficiat quod geritur intrinsecus, sic in homine secundum corpus ei quod intrinsecus agit natura seruit extrinsecus medicina. itemque secundum 5 animam, ut natura beatificetur intrinsecus, doctrina ministratur extrinsecus. quod autem ad arborem colendi neglegentia, hoc ad corpus medendi incuria, hoc ad animam discendi segnitia; et quod ad arborem humor inutilis, hoc ad corpus uictus exitia bilis, hoc ad animam persuasio iniquitatis. deus itaque 10 uper omnia, qui condidit omnia et regit omnia, omnes naturas bonus creat, omnes uoluntates iustus ordinat. quid ergo abhorret a uero, si credamus hominem ita in paradiso constitutum, ut operaretur agriculturam, non labore seruili, sed honesta animi uoluptate ? quid enim hoc opere 15 innocentius uacantibus et quid plenius magna consideratione prudentibus ?

XXVIII.

QVOD AETERNA DIVINITAS NEC PER TEMPVS NEC PER LOCVM MOTA MOVEAT CREATVRAM, EX LIBRO DE GENESI AD LIT- 30

TERAM VIII.

44 Dicimus itaque summum ipsum, uerum, unum ac solum

deum patrem et filium et spiritum sanctum, id est deum uerbumque eius et utriusque spiritum, trinitatem ipsam neque confusam neque separatam, deum, qui solus habet immortali- 25 tatem et lucem habitat inaccessibilem, quem nemo hominum uidit nec uidere potest, nec locorum uel finito uel infinito spatio contineri nec temporum uel finito uel infinito uolumine uariari. neque enim est in eius substantia, qua deus est, 5 quod breuius sit in parte quam in toto, sicut necesse est esse quae in locis sunt, aut fuit in eius substantia quod iam non est, uel erit quod nondum est, sicut in naturis, quae possunt temporis mutabilitatem pati.

1 et senciat (om. ut) D uoluntariae DTVV uonluntaria P 3 agricoltura V 4 hominem D quod] q; P 5 itemqui P 6 natura) in natura P beatificitur Di ministretur V 7 neclegentia P 9 umor DP 10 hoc) ho P iniquitates D

11 omnis Di 12 bonas Di 13 aborret P a) at P uiro D' 14 labori P seruile Di 15 onesta T uoluntate T 16 00cantibus P 18 cap. XLII Tv XLIIII DP 19. diuinitate D' locus T 20 mota) mutata v creatura D'V littera VIII V

23 sanctum om. Di 25 deum) dm ex qm corr. m. 1 V

Hic autem incommutabili aeternitate uiuens creauit omnia 10 simul, ex quibus currerent tempora et implerentur loca temporalibusque et localibus rerum motibus saecula uoluerentur. in quibus rebus quaedam spiritalia, quaedam corporalia condidit, formans materiam, quam nec alius nec nullus, sed om

nino ipse informem ac formabilem instituit, ut formationem 15 suam non tempore, sed origine praeueniret. spiritalem autem

creaturam corporali praeposuit, quod spiritalis tantummodo per tempora mutari posset, corporalis autem per tempora et locos. exempli enim gratia per tempus mouetur animus uel

reminiscendo quod oblitus erat uel discendo quod nesciebat 20 uel uolendo quod nolebat; per locos autem corpus uel a terra

in caelum uel a caelo in terram uel ab oriente ad occidentem uel si quo alio simili modo. omne autem, quod mouetur per locum, non potest nisi et per tempus simul moueri. at non

omne, quod mouetur per tempus, necesse est etiam per locum as moueri. sicut ergo substantiam, quae mouetur per tempus et

1 cf. I Tim. 6, 16

pi

1 habitet v babet D'P hominem v 2 neq; v

uidire Di finitio T 3 spacium D continere Dipi nec] nunc D1 uolumini P 4 variare Di substantial potentia P 5 quod] quo T breuius a: breuis libri in parte sit v

sicut] sit 6 localis (om. in et sunt) v 8 motabilitatem P pati om.

9 autem MV: ergo DPTU incommutabile D1 rent MV 12 condedit D 13 ullus DPTV 15 praeuenirit Di 17 posset] potest DPv non posset MV (non eras. in M) 20 loca M'V? locus D'P locũ v 21 occidentem (cciden a m. 2 in ras.) Doccidente+ (m rasa) P 22 omne) oia P mouitur D1 23 et om. D Po

at) aut v 24 necesse --- tempus om. MV

10 cur

[ocr errors]

10

locum, praecedit substantia, quae tantum per tempus, ita ipsam praecedit illa quae nec per locum nec per tempus. ac per hoc sicut per tempus et locum mouet corpus ipse tantum per tempus motus conditus spiritus, ita per tempus mouet conditum spiritum ipse nec per tempus nec per locum motus 5 non conditus spiritus. sed spiritus creatus mouet se ipsum per tempus, et per tempus ac locum corpus; spiritus autem creator mouet se ipsum sine tempore ac loco, mouet conditum spiritum per tempus sine loco, mouet corpus per tempus et locum.

Quocirca quisquis intellegere conatur quemadmodum aeternus, uere aeternus et uere immortalis atque incommutabilis deus, ipse nec per locum nec per tempus motus moueat temporaliter et localiter creaturam suam, non eum puto posse assequi, nisi prius intellexerit quemadmodum anima, hoc est 15 spiritus creatus non per locum, sed tantum per tempus motus, moueat corpus per tempus et locum. si enim quod in se ipso agitur capere nondum potest, quanto minus illud quod supra est ? affecta quippe anima carnalium sensuum consuetudine etiam cum corpore se ipsam per locum moueri putat, 20 dum id per locum mouet. quae si possit diligenter inspicere tamquam cardines membrorum corporis sui quemadmodum articulatim dispositi sint, a quibus initia motionum nitantur, inueniet ea quae per spatia locorum mouentur nisi ab eis quae loco fixa sunt non moueri. non enim mouetur solus 25 digitus, nisi manus fixa sit, a cuius articulo uelut immoto cardine moueatur. sic tota palma ab articulo cubiti, sic cubitus ab articulo humeri, humerus ab scapula commouetur; stantibus utique cardinibus, quibus motio nitatur, it per loci

om. V

mo

1 praecidit D substantiam pi substantie v 6 non eras. in P 8 mouet conditum — loco om. V 11 quicirca Di 12 prius uere

14 puto) potu D'; om. v potuisse v 17 se) semet P 18 ipse v

capire D1 20 se ipsam cum corpore DGPTv

21 posset libri 22 cardinis D1 23 a om. D'y muutionum (ta ras.) D 25 loca P sint pi mouentur v 26 & om. D’pi 27 cubiti] cubitis D'Ply

28 umeri umerus DPT 29 nititur Du it] id D'P1V ut v

Dere D

spatium quod mouetur. sic plantae in talo est articulus, quo stante mouetur; sic cruris in genu et totius pedis in coxa; et nullus membri motus omnino est, quem uoluntas mouet, nisi ab aliquo articuli cardine, quem nutus eiusdem uoluntatis 5 primitus figit, ut ab eo quod loci spatio non mouetur agi ualeat quod mouetur. denique nec in ambulando pes leuatur, nisi alius fixus totum corpus ferat, donec ille qui motus est a loco, unde fertur, ad locum, quo fertur, immoto articulo

sui cardinis innitatur. porro si in corpore nullum membrum 10 per locum uoluntas mouet nisi ab eo membri articulo, quem

non mouet, cum et illa pars corporis quae mouetur et illa qua fixa fit ut moueatur, corporeas habeant quantitates suas, quibus occupent spatia locorum suorum, quanto magis ipse

animae nutus, cui membra deseruiunt, ut quod placuerit 15 figatur, unde id quod mouendum est innitatur, cum anima

non sit natura corporea nec locali spatio corpus impleat sicut aqua utrem siue spongiam, sed miris modis ipso incorporeo nutu commixta sit uiuificando corpori, quo et imperat corpori

quadam intentione, non mole: quanto magis, inquam, nutus 20 ipse uoluntatis eius non per locum mouetur, ut corpus per

locum moueat, quando totum per partes mouet, nec aliquas loco mouet nisi per illas quas loco non mouet.

Quod si intellegere difficile est, utrumque credatur, et quod creatura spiritalis non per locum mota moueat corpus per 25 locum et quod deus non per tempus motus moueat creaturam

spiritalem per tempus. quod si de anima quisque non uult hoc credere quod quidem sine dubio non solum crederet

[ocr errors]

12 qua 13 quan

quae DPv

1 comouetur (om. quod) v planta v 2 tucius Di pedes p 4 putus) natus T uoluntates Di 6 ualiat Di am. bolando D pes] P v 7 aliis Pi

corpus om. T

8 immotu pi 10 membro P 11 mooit Di ille pars D1 fixa om. V

fit) sit PT commoueatur v tum Di 14 cui) cum D'V 17 incorporer (o eras.) D 18 corporea 00 quo) que v

19 quandam D moli D mobile P? in ras. ingua D 20 uolontatis D

corpus pro D' 21 per) pro Di nec) ne Di 23 intelle | re V 25 tempus (om. per) P 26 de om. V 27 hoc om. T croderit Di

« PredošláPokračovať »