Obrázky na stránke
PDF
ePub

Item scientia definiendi, diuidendi atque partiendi quamquam etiam in rebus falsis plerumque adhibeatur, ipsa tamen falsa non est neque ab hominibus instituta, sed in rerum ratione comperta. non enim, quia et fabulis suis eam poetae et opinionibus erroris sui uel falsi philosophi uel etiam haeretici, hoc 5 est falsi christiani, adhibere consueuerunt, propterea falsum est neque in definiendo neque in diuidendo aut partiendo aliquid complectendum esse, quod ad rem ipsam non pertinet, aut aliquid quod pertinet praetereundum. hoc uerum est, etiam si ea quae definiuntur aut distribuuntur uera non sint. nam 10 et ipsum falsum definitur, cum dicimus falsam esse significationem rei non ita se habentis, ut significatur, siue alio aliquo modo: quae definitio uera est, quamuis falsum uerum esse non possit. possumus etiam diuidere dicentes duo esse genera falsi, unum eorum quae omnino esse non possunt, 15 alterum eorum quae non sunt, quamuis esse possint. nam qui dicit septem et tria undecim esse, id dicit quod omnino esse non potest. qui autem dicit kalendis, uerbi gratia, ianuariis pluisse, tametsi factum non sit, id tamen dicit quod fieri potuerit. definitio ergo et diuisio falsorum potest esse 20 uerissima, quamuis falsa ipsa utique uera non sint.

CCLXI.

VT NEC DE ELOQVENTIA SE QVISPIAM IACTET, QVAE NON VT INTELLEGAMVS, SED VT INTELLECTA PROFERAMVS ADHIBETVR.

EX LIBRO DE DOCTRINA CHRISTIANA II.

286 Sunt etiam quaedam praecepta uberioris disputationis, quae

iam eloquentia nominatur, quae nihilominus uera sunt, quam

1 scientia G Po: si scientia V diuidendi G Py: om. V

6 consuerunt v 12 significatur V: significaretur v 13 diffinitio v 14 diuidere GPv: uidere V 16 esse possint V: non possint o 19 iamuariis (m. 1 et 2) V 22 cap. CCLXI ex CCLXIII corr. V: CCLXXVI P CCLXXVIII Gv 24 intellegamus (om. ut) v ex eodem GPU 27 quamuis) quamuis (tas add. m. 2) V

25 ex

tas

uis eis possint etiam falsa persuaderi; sed quia et uera possunt, non est facultas ipsa culpabilis, sed male utentium peruersitas. nam neque hoc ab hominibus institutum est, ut ueritatis expressio conciliet auditorem aut ut facile quod intendit insinuet 5 breuis et aperta narratio et uarietas eius sine fastidio teneat intentos et ceterae huius modi obseruationes, quae siue in falsis siue in ueris causis uerae sunt tamen, quantum uel sciri uel credi aliquid faciunt aut ad expetendum fugiendumue

animos mouent, et inuentae potius, quod ita se habeant, quam 10 ut ita se haberent, institutae.

Sed haec pars cum discitur, magis ut proferamus ea quae intellecta sunt, quam ut intellegamus adhibenda est. illa uero conclusionum et definitionum et distributionum plurimum

intellectorem adiuuat. tantum absit error, quo uidentur sibi 15 homines ipsam beatae uitae ueritatem didicisse, cum ista didi

cerint. quamquam plerumque accidat, ut facilius homines res eas assequantur, propter quas assequendas ista discuntur, quam talium praeceptorum nodosissimas et spinosissimas disciplinas.

tamquam si quispiam uolens dare praecepta ambulandi moneat 20 non esse leuandum posteriorem pedem, nisi cum posueris

priorem, deinde minutatim quemadmodum articulorum et poplitum cardines oporteat mouere describat; uera enim dicit nec ambulari aliter potest; sed facilius homines haec faciendo

ambulant, quam animaduertunt, cum faciunt, aut intellegunt, 25 cum audiunt. qui autem ambulare non possunt, multo minus

ea curant quae nec experiendo possunt attendere. ita plerumque citius ingeniosus uidet non esse ratam conclusionem quam

esse

[ocr errors]

1 uera possunt (esse add. m. 3) G 3 ueritatis V: caritatis GPv 4 conchiliet V 5 breuis] brebis V 7 quantum V: in quantum GPv 8 scire v

aut ad Gv: aut PV fugiendumue animos GP: aut fugiendumue a. V fugiendum ueniamus v 9 inuenti

11 discitur V: dicetur v 14 quo GPv: quod V 15 ista V: ita v didicerint V: dicerent v 16 accidat V: accedat

18 spinosissimas V: spondissimas v 19 dare uolens G Pv 23 aliter ambulari GPU haec V: hoc Gu 24 animaduertunt V: enim aduertunt v 26 curant V: currant v

possunt V: non possunt v

praecepta eius capit, tardus autem non eam uidet, sed multo minus quod de illa praecipitur, magisque in his omnibus ipsa spectacula ueritatis saepe delectant, quam ex eis in disputando aut iudicando adiuuamur; nisi forte quod exercitatiora reddunt ingenia, si etiam maligniora aut inflatiora non reddant, hoc 5 est ut aut decipere uerisimili sermone atque interrogationibus ament aut aliquid magnum, quo se bonis atque innocentibus anteponant, se assecutos putent qui ista didicerint.

CCLXII.

QVOD NVMERI DISCIPLINA NON SIT AB HOMINIBVS INSTITVTA, 10 SED POTIUS INDAGATA ET INVENTA, ET AD DEI LAVDEM, A QVO VERA EST, REFERENDUM EST. EX LIBRO SVPRA SCRIPTO II.

287 Iam uero numeri disciplina cuilibet tardissimo clarum est

quod non sit ab hominibus instituta, sed potius indagata et inuenta. non enim, sicut primam syllabam Italiae, quam bre-15 uem pronuntiauerunt ueteres, uoluit Vergilius et longa facta est, ita quisquam potest efficere, cum uoluerit, ut ter terna aut non sint nouem aut non possint efficere quadratam figuram aut non ad ternarium numerum tripla sint, ad senarium sesqua, ad nullum dupla, quia intellegibilis numeri semissem non 20 babent. siue ergo in se ipsis considerentur siue ad figurarum aut sonorum aliarumue motionum leges numeri adhibeantur, incommutabiles regulas habent neque ullo modo ab hominibus

9 сар.

3 spectacula V: expectacula v disputendo v 5 inflatiora V: infalliciora v 6 aut decipere – interrogationibus GPv: om. V uerisimile P 7 amant pi magnum PV: imaginum v CCLXXVII P CCLXXVIIII Go 11 indagata MPV: indicata v 12 referendum MPV: referenda GPU est MV: sit GPU supra scripto II] de doctrina christiana II Go 13 uero GPv: neri MV tardissime o 14 indagata) indicata v 16 uirgilius GPU 17 ter terna V: terrena M terna v 18 sint] possint v sint G'v: possint MV non possunt P non sint Gs MV sex.quę G'v sescupla G sescuplum P 21 se] semet o 22 sonorum MV: ad sonorum GPv

non pos19 serqua

institutas, sed ingeniosorum sagacitate conpertas. quae tamen omnia quisquis ita dilexerit, ut iactare se inter imperitos uelit et non potius quaerere, unde sint uera quae tantummodo uera esse persenserit, et unde quaedam non solum uera sed etiam 5 incommutabilia, quae incommutabilia esse comprehenderit, ac sic ab specie corporum usque ad humanam mentem perueniens, cum et ipsam mutabilem inuenerit, quod nunc docta, nunc indocta sit, constituta tamen inter incommutabilem supra se

ueritatem et mutabilia infra se cetera ad unius dei laudem 10 atque dilectionem cuncta conuertere, a quo cuncta esse cognoscit, doctus uideri potest, esse autem sapiens nullo modo.

Quam ob rem uidetur mihi studiosis et ingeniosis adulescentibus et timentibus deum beatamque uitam quaerentibus salu

briter praecipi, ut nullas doctrinas, quae praeter ecclesiam 15 Christi exercentur, tamquam ad beatam uitam capessendam

secure sequi audeant, sed eas sobrie diligenterque diiudicent, et si quas inuenerint ab hominibus institutas, uarias propter diuersam uoluntatem instituentium et ignotas propter suspi

ciones errantium, maxime si habent etiam cum daemonibus 20 initam societatem per quarundam significationum quasi quae

dam pacta atque conuenta, repudient penitus et detestentur, alienent etiam studium a superfluis et luxuriosis hominum institutis. illa uero instituta hominum, quae ad societatem

conuiuentium ualent, pro ipsa uitae huius necessitate non negle25 gant. in ceteris autem doctrinis, quae apud gentes inueniun

tur, praeter historiam rerum uel praeteriti temporis uel praesentis, ad sensus corporis pertinentium, quibus etiam utilium artium corporalium experimenta et coniecturae annumerantur,

et praeter rationem disputationis et numeri nihil utile esse 30 arbitror. in quibus omnibus tenendum est

Ne quid nimis,

31 Ter. Andr. 61

om. V

1 conpertas MV: comprobata sunt v 5 quae incommutabilia]

6 ab MV: a v 8 inter MV: interim v 12 mihi uidetur Go 16 securi v 21 repudient MV: repudientur v 24 conuiuantium v

et maxime in his quae ad corporis sensus pertinentia uoluuntur temporibus et continentur locis.

CCLXIII.

QVOD VTILES DISCIPLINAS PHILOSOPHORVM HVIVS SAECVLI TAMQVAM DIVITIAS DE AEGYPTO EXIENS CHRISTIANVS AVFERRE 5

DEBEAT. EX LIBRO II.

288 Philosophi autem qui uocantur si qua forte uera et fidei

nostrae accommodata dixerunt, maxime Platonici, non solum formidanda non sunt, sed etiam ab eis tamquam ab iniustis possessoribus in usum nostrum uindicanda. sicut enim Ae- 10 gyptii non tantum idola habebant et onera grauia, quae populus Israhel detestaretur et fugeret, sed etiam uasa et ornamenta de auro et argento et uestem, quae ille populus exiens de Aegypto sibi potius tamquam ad usum meliorem clanculo uindicauit, non auctoritate propria, sed praecepto dei, ipsis Aegyptiis 15 nescienter accommodantibus ea quibus non bene utebantur: sic doctrinae omnes gentilium non solum simulata et superstitiosa figmenta grauesque sarcinas superuacanei laboris habent, quae unusquisque nostrum duce Christo de societate gentilium excidens debet abhominari atque uitare, sed etiam liberales disci- 20 plinas usui ueritatis aptiores et quaedam morum praecepta utilissima continent, denique de ipso uno deo colendo nonnulla uera inueniuntur apud eos, quod eorum tamquam aurum et argentum, quod non ipsi instituerunt, sed de quibusdam quasi

13 cf. Ex. 3, 22 et 12, 35

1 pertinentia MV: pertinentium v 3 cap. CCLXIII* (Ifras.) V: CCLXXVIII P CCLXXX GU 4 philosophorum) philophorum v 6 ex] ex eodem GPU 8 plathonici MV 9 sunt] sint P ab eis etiam GPv 12 et ornamenta MV: atque ornam. GPU 14 clangulo MV 16 nescienter GMv: nescientes V 18 grauisque sarcina v superuacanei MV: ac nec v 19 christo duce Go 20 excidens MV: exiens GPv abominari Gu 22 utilissima MV: quae utilissima G Po continentur v denique de scripsi: denique MPV deque G' quae de G? ipso] ipsa G1

« PredošláPokračovať »