Obrázky na stránke
PDF
ePub

aliae similiter sunt; ubi autem aliae desunt, uera illa non est, etiam si aliquo modo similis esse uideatur. sunt enim, ut scis, quaedam uitia uirtutibus aperta discretione contraria, ut imprudentia prudentiae; sunt autem quaedam tantum quia 5 uitia sunt ideo contraria, quadam tamen specie fallaci similia, ut eidem prudentiae non imprudentia, sed astutia. nunc enim eandem dico astutiam, quae usitatius in malitiosis intellegi et uocari solet, et non sicut loqui nostra scriptura consueuit,

quae saepe astutiam in bono ponit. unde est: astuti ut 10 serpentes, et illud: ut det innocentibus astutia m.

quamquam et apud illos Romanae linguae disertissimus dixerit: neque illi tamen ad cauendum dolus aut astutia deerat; astutiam ponens in bono. sed apud illos rarissimum, apud

nostros autem frequentissimum est. itemque in partibus tem15 perantiae apertissime contraria est effusio parsimoniae; ea

uero quae tenacitas uulgo etiam dici solet, uitium est quidem; si tamen parsimoniae simile, non natura, sed fallacissima specie. item dissimilitudine manifesta contraria est iniustitia

iustitiae; solet enim quasi imitari iustitiam uindicandi libido; 20 sed uitium est. ignauia fortitudini perspicue contraria est;

duritia uero distat natura, fallit similitudine. constantia pars quaedam uirtutis est; ab hac inconstantia longe abhorret et indubie contra sistit; pertinacia uero constantia dici affectat

et non est, quia illa est uirtus, hoc uitium. ut ergo non 25 iterum eadem commemorare necesse sit, exempli gratia pona

mus aliquid unde possint cetera intellegi. Catilina, ut de

9 Matth. 10, 16

10 Prou. 1, 4

12 Sall. Cat. 26

1 daesunt T 2 similiter P? 7 eadem Team DG 11 dissertissimus Gv disertissimos M 12 neque enim D dolos G'v 13 ponentes G'u 14 frequentatissimum Gv Il/temperantiae (in eras.) P 15 parsimonia (ea om.) Go 16 aero V etiam uulgo DGPTU 17 si om. DGPTV 19 enim MV: autem DGPTV emitari pi iustitia M 20 fortitudine DGʻP perspicuae GMVO perspecue T' contria M'; corr. m. 2 23 indubiae TVv indubio P 25 eandem DG*P1 26 inde pi catilena G:

illo scripserunt qui nosse potuerunt, frigus, sitim, famem ferre poterat eratque patiens inediae, algoris, uigiliae supra quam cuiquam credibile est; ac per hoc suis et sibi magna praeditus fortitudine uidebatur. sed haec fortitudo prudens non erat: mala enim pro bonis eligebat; temperans non erat: 5 corruptelis enim turpissimis foedabatur; iusta non erat: nam contra patriam coniurauerat; et ideo non fortitudo erat, sed duritia sibi ut stultos falleret nomen fortitudinis imponebat. nam si fortitudo esset, non uitium, sed uirtus esset; si autem uirtus esset, a ceteris uirtutibus tamquam inseparabilibus 10 comitibus numquam relinqueretur. quapropter cum quaeritur etiam de uitiis, utrum et ipsa similiter et omnia sint ubi unum erit, aut nulla sint ubi unum non erit, laboriosum est id ostendere, propterea quia uni uirtuti duo uitia opponi solent, et quod aperte contrarium est et quod specie similitudinis 15 adumbratur. unde illa Catilinae quia fortitudo non erat, quae secum uirtutes alias non habebat, facilius uidebatur. quod uero ignauia fuerit, ubi exercitatio quaslibet grauissimas molestias perpetiendi atque tolerandi supra quam cuiquam credibile est fuit, aegre persuaderi potest. sed forte acutius 20 intuentibus ignauia apparet ipsa duritia, quia laborem bonorum studiorum, quibus uera adquiritur fortitudo, neglexerat. uerum tamen quia sunt audaces qui timidi non sunt, et rursus timidi à quibus absit audacia, cum sit utrumque uitium — quoniam qui uera uirtute fortis est, nec temere audet nec inconsulte 25 timet - : cogimur fateri uitia plura esse uirtutibus. unde aliquando uitium uitio tollitur, ut amore laudis amor pecuniae;

1 cf. Sall. Cat. 5

non

1 scripserant P 2 inaediae DMTV 3 cuique D'G

praeditus magna v

5 elegebat DGʻP 6 corruptibilis DM'; sed bi eras. in M

faedabatur MV 7 patriam vi quatriam V? MV: nec DGPTv 8 stultus D'Gʻpi 9 uirtus est T 12 lllom nia (er. et) P 16 catelinae MV catilenae DG cantilenae vi 20 est om. Gv fui aegre T persuadere DGP?T

21 ignaua T quia) que D'Gv labor est Giv labores est Gs

23 audacis pi 25 timere DP 26 cogemur Gv 27 tolletur DP tollet Gi

aliquando unum cedit ut plura succedant; uelut qui ebriosus fuit, si modicum bibere tenacitate et ambitione didicerit. possunt etiam uitia cedere etiam uitiis succedentibus, non uirtutibus, et ideo plura sunt. uirtus uero quo una ingressa 5 fuerit, quoniam secum ceteras ducit, profecto uitia cedent omnia quaecumque inerant; non enim omnia inerant, sed aliquando totidem, aliquando plura paucioribus uel pauciora pluribus succedebant.

Haec utrum ita se habeant diligentius inquirendum est. 10 pon enim et ista diuina sententia est, qua dicitur: qui unam

uirtutem habuerit omnes habet, eique nulla est cui una defuerit, sed hominibus hoc uisum est multum quidem ingeniosis, studiosis, otiosis, sed tamen hominibus. ego uero

nescio quemadmodum dicam, non dico uirum, a quo deno15 minata dicitur uirtus, sed etiam mulierem, quae uiro suo ser

uat tori fidem, si hoc faciat propter praeceptum et promissum dei eique primitus sit fidelis, non habere pudicitiam aut eam nullam uel paruam esse uirtutem; sic et maritum, qui hoc

quidem seruat uxori; et tamen sunt plurimi tales quorum 20 sine aliquo peccato esse neminem dixerim, et utique illud

qualecumque peccatum ex aliquo uitio uenit. unde pudicitia coniugalis in uiris feminisque religiosis cum procul dubio uirtus sit non enim aut nihil aut uitium est non tamen

secum habet omnes uirtutes; nam si omnes ibi essent, nullum 25 esset uitium; si nullum uitium, nullum omnino peccatum.

quis autem sine aliquo peccato ? quis ergo sine aliquo uitio, id est fomite quodam uel quasi radice peccati, cum clamet qui super pectus domini discumbebat: si dixerimus quia

peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et 30 ueritas in nobis non est? neque hoc apud te agendum

28 I 1o. 1, 8

2 bebere M'pi bibere' p? dedicerit DP 3 possunt itaque (om. etiam) DGPTU 6 non-inerant om. M' 15 uero y 16 thori GP?Tv 17 aut eam] audiam G'v aut iam GS aut ea P 19 quidem MV: idem DGPTv 20 dixerit Giv 23 tanem G:

28 supra T 29 decipimus seducimus D

est diutius, sed propter alios qui haec forte legerint dico. Dam tu quidem in eodem ipso opere splendido contra 10uidianum etiam hoc de scripturis sanctis diligenter probasti. ubi etiam ex hac ipsa epistula, cuius uerba sunt quorum nunc intellectum requirimus, posuisti quod scriptum est: in mul- 5 tis enim offendimus omnes. non enim ait: offenditis, sed ait: offendimus, cum Christi loqueretur apostolus; et cum hoc loco dicat: quicumque autem totam legem seruauerit, offendat autem in uno, factus est omnium reus, ibi non in uno, sed in multis, nec quosdam, 10 sed omnes dixit offendere. absit autem ut quisquam fidelis existimet tot milia seruorum Christi, qui ueraciter dicunt se babere peccatum, ne se ipsos decipiant et ueritas in eis non sit, nullam habere uirtutem, cum uirtus magna sit sapientia ; dixit autem homini: ecce pietas est sapientia. absit 15 autem ut dicamus tot ac tantos fideles et pios homines dei non habere pietatem, quam Graeci uel cioépslav uel expressius et planius feodéfelav nocant. quid autem est pietas nisi dei cultus? et unde ille colitur nisi caritate? caritas enim de corde puro et conscientia bona et fide non ficta magna et 20 uera uirtus est, quia ipsa est et finis praecepti. merito dicta est fortis sicut mors, siue quia nemo eam uincit sicut mortem siue quia in hac uita usque ad mortem est mensura caritatis; sicut dominus ait: maiorem hac caritatem nemo habet, quam ut animam suam quis ponat pro 25 amicis suis; siue potius quia sicut mors animam auellit a sensibus carnis, sic caritas a concupiscentiis carnalibus. huic subseruit scientia, cum est utilis; nam sine illa inflat. quod

22 Cant.

5 Iac. 3, 2 15 Iob. 28, 28 20 cf. I Tim. 1, 5

24 Io. 15, 13 28 cf. I Cor. 8, 1

8, 6

1 diutius ag. est DGPTV 2 ipso om. D'GO iobianum pi 4 cpistola GoPT 7 xpo DGU et om. M 9 obseruauerit P unū DP 10 quorundā P 17 eusebian DGMPTV eusebiam v 18 plenius DGPTV theosebian MTV theosebjā P theusebian D'Gv 19 inde G

illi pi 21 fines M 23 morte v mansura T 24 hanc DMPV 26 auellet DG MPVO 27 sic/ll (ut er.) M 28 su bruit D'GʻPv succūbit G?

uero illa aedificando impleuerit, nihil ibi ista inane quod inflet inueniet. utilem porro scientiam definiendo monstrauit ubi cum dixisset: ecce pietas est sapientia, continuo subiunxit: abstinere uero a malis scientia est. cur 5 ergo non dicimus qui banc uirtutem habet habere omnes, cum plenitudo legis sit caritas? an quanto magis est in homine, tanto magis est uirtute praeditus; quanto autem minus, tanto minus inest uirtus, quia ipsa est uirtus; et quanto minus

inest uirtus, tanto magis est uitium? ubi ergo illa plena et 10 perfecta erit nihil ex uitio remanebit. proinde mihi uidentur

stoici ideo falli quia proficientem hominem in sapientia nolunt omnino babere sapientiam, sed tunc habere cum ea fuerit omnino perfectus; non quia illum prouectum negant, sed nisi

ex profundo quodam emergendo repente emicet in auras sapi15 entiae liberas, nulla ex parte esse sapientem. sicut enim nihil

interest ad hominem praefocandum, utrum aquam stadiis multis super se habeat altam an unum palmum uel digitum, sic illos qui tendunt ad sapientiam proficere quidem dicunt

tamquam ab imo gurgitis surgentes in aerem, sed nisi totam 20 stultitiam uelut opprimentem aquam proficiendo uelut emer

gendo euaserint, non habere uirtutem nec esse sapientes; ubi autem euaserint, mox habere totum nec quicquam stultitiae remanere: unde omnino nullum peccatum possit existere. haec

similitudo, ubi stultitia uelut aqua et sapientia uelut aer 25 ponitur, ut animus a praefocatione stultitiae tamquam emer

gens in sapientia repente respiret, non mihi uidetur satis adcommodata nostrarum scripturarum auctoritati; sed illa potius, ut uitium uel stultitia tenebris, luci autem uirtus nel sa

6 cf. Rom. 13, 10

1 inflet) inplet G'v inpleat G? 2 difiniendo Poi 4 scitentia M quur MP? qur Pi 5 ego G

6 plenitudinē G' 7 quanta G 9 maius Gv

est] inē P

illa ergo P 10 fuerit DGPTU uidetur G 11 stoichi MV sapientiam pi 12 in ea DGPTv 13 profectum P 17 altum o palmo uel digito (om. unum) T 19 surgentis P 22 totam G PTV 23 ullum D'GP’Tv 26 sapientiam DGPTU adcommoda D'GʻTv 27 auctoritate DG'P',

« PredošláPokračovať »