Obrázky na stránke
PDF

* Libcr ego.' Unde datum hoc sumis, tot subdite rebus ? ' . An dominum ignoras, nisi quem vindicta relaxat ? 125 * I, puer, et strigiles Crispini ad balnea defer:'

At ego snm liber. A quo tibi concessum illud usurpas, tot rebus obnoxius? Niiilumne dominum agnoscis præter enm a quo vindicat Prætoris cirga? si clamitet dominus: vade, serve, et porta strigiles ad Crispini thermas: sique urgeat, mo

[ocr errors][merged small][ocr errors]

tabitur Alphesiboeus.* Horat. ad Pi- qua controvertitur, insulse occinit, et sones: * Mox etiam agrestes Satyros clamitat: atqui liber sum, liber suum, mudavit.' Et Epist. 11. 2. * Nunc Sa- inquam; quicquid contra cavillari tyrum, nnnc agrestem Cyclopa mo- pergas, o Stoice, eoncessam mihi hivetur.' Ex occasione loci hnjus Ho- bertatem non auferes. Horat. Sat. ii. ratiani suspicatur Casaubonus legen- 7. * Eripe turpi Colla jugo : liber, lidum esse, Satyrum, hoc loco Persii : ber snm, dic age,' &c. ut sensus sit, moveare Satyrum, id est, Unde datum hoc sumis] Redarguit motu corporis et saltatione exhibeas Stoicus Damam ; unde vero tu habes et æmuleris Satyrum saltantem scite libertatem, quam jactas, ac tibi arroet agilitate summa. Quasi vero Per- gas ? Tot subdite rebus, nimirum, id sius debeat esse perpetuus ubique et est, cum tot vitiis servias velut manpassim Horatii imitator, ac velnti ser- cipium. vum pecus. Maneat igitur Sutyri, 125 An dominum ignoras, &c.] An donec mutandi ratio major afferatur. nescis præter externum illum corpoMoreare] Id est, saltationem nume- ris dominum, cujus e potestate ac dorosam præstes : nam moveri pro sal- miuio solutus abiisti, per vimdictam tare ponitur, ut probant loci Cic. et manumissionem, restare tibi totParad. et Hor. Epist. ii. 2. mox cita- idem intus dominos ac tyrannos, quot ti. Adde Horat. ad Pisones: “ Ut pravos affectus atque libidines animo festis matrona moveri jussa diebus.' tuo imperitantes ? Bathylli] Hic fuit Pantomimus A- Vindicta relaxat] Vide supra, vs. 88. lexandrinus, Augusti tempore, immo, 126 I, puer] Explicat diserte Phiut volunt alii, etiam sub Nerone, in- • losophus duplex genus libertatis, per signis, egregia forma, et saltandi peri- prosopopoeiam. tia: * Mæcenatis libertus,' inquiunt Strigiles] Dentatum est e ferro, arveteres Gloss. Ejus meminit Juvena- gento, aliave materia instrumentum, lis, sat. vi. 63. ut molliter saltantis. dictum a stringendo, seu radendo. Hoc Athen. i. 17. ait Bathyllum cum Py- in balneis seu aureo seu argenteo lade primum invexisse Italicam salta- divites utebantur ad sudorem destrintionem, quae quidem hilarior ceteris gendum seu detergendum. Sueton. esset, eo quod saltationi gesticulatio- in Augusto c. 80. refert maculosnm nes corporis rite accommodaret. ei fuisse corpus, et callis quibusdam 124 Liber ego] Insurgit Dama, et ex prurigine, assiduoque et vehemenallatas a Stoico rationes parum ca- ti strigilis usu concretis, ad impetigipiens, veterem cantilenam, et rem de nis formam, notatum,

Si increpuit, * cessas nugator? servitium acre '
Te nihil impellit: nec quicquam extrinsecus intrat,
Quod nervos agitet: sed si intus et in jecore aegro

Nascantur domini, qui tu impunitior exis,

130

Atque hic, quem ad strigiles scutica et metus egit herilis?

raris etiam, o nugax ? Tum certe dura servitus nullatenus te adigit, nihilque ab

externo ingreditur, quod nervos exagitet.

At si domini intrinsecus oriantur, et in

hepate male affecto ; quomodo tu abis minus punitus quam ille, quem flagellum et

[ocr errors][ocr errors][ocr errors]

Crispini ad balnea] Opulenti quilibet sibi et amicis habebant domi thermas et balnea : ergo et Crispimus, qui ex servo factns Eques jamque delicatior arguitur. Juvenal. Sat. I. * Cum pars Niliacæ plebis, cum verna Canopi Crispinns,' &c. Hic sub Claudio Imperatore Prætorio præfectus dicitur, et Consularibus Insigmibus donatus; sub Nerone vero in Sardimiam Insulam relegatus semet imterfecisse. Cornel. Tacit. Defer] Vir delicatus notatur et potens, qui non communibus utitur strigilibus, sed proprias sibi deferri jubet ad balnea. 127 Cessas nugator] Imperiosa utraque vox : unde et sequitur, servitium acre. Servitium acre te nihil impellit] Nihil jam te torquet illud imperium, et poe

narum metus, nimirum quia civili ser-'

vitute liberatus es, nec ullum corporis dominum habes amplius. • 128 Nec quicquam eaetrinsecus intrat] Externa vox civilis domini parum te imovet aut agit, quia liber es per IPrætorem.

129 Quod nerrosagitet] Non, ut prius, vox herilis per aures intrans, cogit te nervos totumque corpus agitare, ad obediendum, et illuc quo jubet, properandum, ne forte vapules tanquam cessator et deses.

Sed si intus] Si exteriori quidem et corporis servitute liberatus, pateris tamen et servis interiorem vitiorum servitutem. In jecore] Jecur sedes appetitus concupiscentis: vel, ut alibi, ponitur hie pro corde, quod est fons et origo omnium affectuum. Ægro: scilicet ob inveteratam im malo consuetudinem, qua fit ut affectus ingravescant, et magis magisque tabe sua animum corrumpant. 130 Nascantur domini] Imperiosæ libidines te quolibet vefinvitum raptantes, pigritia, avaritia, luxuria, &c. ut mox patebit exemplo et experientia. Qui tu impunitior exis] Quomodo tu serviles poenas non subis; et cur impune libertatem ostentas in tam acri duroque servitio, quo quidem civile et externum pejus non est. Horat. Sat. 11. 7. * Tergo plector enim : qui tu impunitior?' 131 Atque hic, quem, &;c.] Cur minus plecteris, quam ille servus, qui sub herili potestate poenarum metu adigitur ad facessendum domini civilis imperium, v. g. ad strigiles, ad balnea sine mora deferendas, &c. ? Scutica] Flagellum e loris. Græce, τὸ σκύros pellem et corium significat. 135

Mane piger stertis: Surge, inquit avaritia: eia Surge. Negas: instat: Surge, inquit. * Non queo.' Surge. * Et quid agam ?' Rogitas? saperdas advehe Ponto,

Castoreum, stuppas, ebenum, thus, lubrica Coa.

timor domini impulit ad strigiles deferendas ? Matutino tempore dormis, o ignave.

Quin erpergiscere, ait pecuniae cupiditas; agedmm expergiscere.

Quod si renuis,

urget, aitque, lectum desere. Non possum, inquis. Instat illa, ersurge. Et quid

nam faciam? Quaeris?

E Ponto huc apporta saperdas, castoreum, vile linum, ebenum, thus, vina fluentia ex Insula Co.

Defer ante alios piper norum e camelo

[ocr errors]

132 Mane piger stertis] Dialogismus est Damam inter et avaritiam, luxuriam, aliaque vitia : ubi clare imdicantur et sigillatim Tyranni intus dominantes, huc illucque distrahentes, et miserum quasi distorquentes discerpentesque ; per prosopopœiam elegantem avaritiæ, luxuriæ, &c. Surge, inquit avaritia] Quin divitiis studes accumulandis ? Age, labora. 183 Nom queo] Pigritia nempe retineor. 134 Et quid agam] Cur otium meum interturbas ? inquit Dama piger : quid me facere vis ? Rogitas] Instat urgetque avaritia, domec desidem e cubili excusserit : docetque rationem quæstus faciendi certissimam. Saperdas advehe Ponto] Negotiare, naviga, perge in Pontum, peregrinas merces huc advehe, mercaturis faciendis opes compara. Saperdas] Piscis est, qui in Pontico mari capitur. Synecdoche, pro ommi piscium genere. Saperdam a sapore eximio dici quidam volunt: at repugnat Athenæus, iii. 30. ubi Ponticnm obsonium saperda, vile et ignobile edulium appellatur. Ponto] Pontus proprie vocatur illud mare quod a Mæotide palude ad Tenedum Insulam continetur: complectitur itaque Bosphorum utrumque, Propontidem, et Pontum Euxinum, qui Herodoto l. iv. describitur, vocaturque dignus admiratione inter om

nia maria. Sic et proxima regio Pontus vocatur. 135 Castoreum] Quidam interpretantur Castoris pellem, e cujus villis galeri conficiuntur exquisiti. Alii testiculos, e quibus pharmaca valde utilia. Herodot. l. Iv. Plin. viii. 30. et xxxii. 3. Virgil. Geo. 1. * Virosaque Pontus Castorea.' Juvenal. Sat. xii. * Imitatus Castora, qui se Eunuchum ipse facit, cupiens evadere damno Testiculorum ; adeo medicatum intelligit inguen.* Aiunt nempe Castorem seu fibrum, animal aquaticum, lutræ speciem, cui piscis cauda, alias Ponticum canem, insequentibus venatoribus, ea corporis parte, propter quam expetitur, horrendo (quod ait Plinius) morsu abscissa, sese redimere. Negant vero doctiores et periti Medicinæ viri, testiculos amputare sibi Castorem ; quod sine vitæ damno fieri non possit : sed folliculos geminos ex uno nexu dependentes, quibus insit vis medica ad plures morbos. Quicquid sit, sive hoc sive illud Castoreum passim vocatur. Stuppas] Pars limi, cortici proxima, stuppa dicitur. Virgil. * Stuppea torquentem Balearis verbera fundae.' Ebenum] Arbor est spississima nigri coloris, quam Æthiopiæ tribuit Herodotus, Indiæ vero Plin. xii. 4. ex Virgilio : ubi et Romæ conspectam ait primum in triumpho magni Pompeii Mithridatico. Virgil. Geo.

Tolle recens primus piper e sitiente camelo.
Verte aliquid: jura. *Sed Jupiter audiet.' Eheu!
Baro, regustatum digito terebrare salinum

aitibundo. Quidpiam commuta, jusjurandum interpone. At Jupiter auscultabit, Eheu, stupide, si contendis virere amice cum Jove, vitam ages, satis habens perfò

[ocr errors]

—138 Varo Ms. Gal. Omnia exemplaria simplici r Varo: cum apud Tullium

et alios hoc nomen scribatur carro.

Nec panci libri sunt, ubi scribitur Bare,

quæ vox barbara in antiquis legibus Francorum et Allemannorum, marem significat: hodie in Campania et aliis Galliæ locis mnlieres suos viros nomimant barones; sed legant studiosi quæ de his vocibus carro et baro, viri præ

[ocr errors]

11. sic habet : * Divisæ arboribus patriæ : sola India nigrum Fert ebenum : solis est thnrea virga Sabæis.' Thus] Plin. xii. 14. ait in sola nec nniversa quidem Arabia reperiri, sed in ea tantum regione, cui nomen Saba. Virgilius loco mox citato astipulatur. Et alibi : * India mittit ebur, molles sua thura Sabæi.' Apud Athenæum iii. 21. Syriæ fructus vocantur myrrha et thus. Et xv. 10. Thus inter secundæ mensæ apparatum recensetnr. Lubrica Coa] Vina mollia, lenia, alvum solventia; ex Insula Co, quæ est in Ægæo mari, e Cycladibus una, Hippocratis clara natalibus. Horat. Sat. II. 4. * Si dura morabitur alvus, Mytilns, et viles pellent obstantia conchae, Et lapathi brevis herba, sed albo non sime Coo.' 136 Tolle recens primus] Anteverte alios mercatores, et cave ne illi præoccupantes, quæstus occasionem præripiant. Horat. Epist. 1. 6. * Cave me portus occupet alter, Ne Cibyratica, ne Bithyna negotia perdas.' Piper] Plin. xii. 7. * Passim quae piper gigmunt, juniperis nostris similes,' inquit. Tolle e sitiente camelo] Id est, exonera camelum variis ejusmodi mercibus onustum, longa fessum et sitibundum via, et venales expone. Sitiente.

Dicitnr camelus sitim tolerare ad quatriduum. Plin. viii. 18. . nbi et alia ad cameli maturam et indolem perti-^ nentia fuse persequitur. * * • • 137 Verte aliquid] Vetus Scholiast. * Negotiare, speciem pro specie commnta,' inquit, ne deses amplius mane; divitias congere labore, immo et perjurio ac fraudibus, si opns est.. • Jura] Bonas esse merces affirma, etiam falso : pejerare ne dubita. Certe qui cum mercatoribus jurat sæpe, saepe et pejerat. Vide Tull. Offic. 3. ad finem. - Sed Jupiter audiet] Avaritiæ Dama respondet. Scilicet me jubes rem augere mendaciis passimi ac perjuriis, ut solent mercatores. At Jupiter vindex aderit. Sapientum est axioma: Ita vivendum, tanquam sub Dei oculis. **, Eheu] Jungendum cum præcedebtibus, inquit Casaubonns, ut Dama imminentem perjuris vindictam vereatur, ad quam se quasi necessitate adigi intelligit. Legunt alii heu, heu, essetque attribuendum sequenti sententiæ, per quam Damæ religio risu excutitur. * * ; 138 Baro, regustatum,&;c.] Avaritia instat, et paupertatis metum incutit Damæ, ut religionem elevet adimatque. Adeo stolidus es, inquit, ut miser esse malis, quam mentiri et ju

[merged small][merged small][merged small][merged small][merged small][ocr errors]

rare, formidine scilicet Jovis! Baro] Vetus Schol. * Lingua Gallorum barones vel varones dicuntur servi militum, qui utique stultissimi sunt, servi videlicet stultorum.' Est igitur, baro, idem ac bardus et vecors. Cicer. lib. ix. Epist. Famil. ultima. Item l. 11. de Divinat. sub finem, et alibi, baronem ponit pro stupido. Legunt alii, vare, id est, distorte, et aberrams a recta ratione, sed perperam. Habetur enim caro im vetustis codicibus. Regustatum digito terebrare salinumn] Scilicet, o baro, modico victu contentum esse te oportebit : adeoque inops eris, ut micas salis colligas in fundo salimi sæpius appositi, et proinde sordidi. Digito terebrare] Emphatice omnia. Digito premere, ut perforare videaris: vel, primoribus digitis delibans salis pauxillum, notas digitorum relinques. Quæ omnia egestatem summam arguunt. Salinum] Plin. xxxi. 7. de sale sic habet : * Varro pulmentarii vice usos veteres auctor est: esitasse enim salem cum pane et caseo, ut Proverbio apparet.' Nimirum, salem lingere dicuntnr, qui tenuiter admodum et parce victitant. Plaut. Curcul. act. Iv. scen. ult. * Hic hodie apud me numquam delinges salem ;' id est, me mimimum quidem cibi capies. Horat. Od. 11. 16. * Vivitur parvo bene, cui paternum Splendet in mensa tenui salinum.' Constat certe pauperrimis olim cibum fuisse salem cum pane ; sicut et Eremicolarum Christianorum monnullis. 139 Contentus] Frustra legunt aliDelph. et Var. Clas.

qui, contemtus. Perages] Per totam vitam panper et egenus. Si vivere cum Jove tendis] Si Jovem habere placatum et amicum intendis, integer vitæ, scelerisque purus, ac morum sanctitate. 140 Jam pueris pellem, &c.] Dama tamdem Jovis et conscientiæ metum ac stimulos prætergressus avaritiæ se tradit, ejus victus argumentis. Verum iter parantem ad Indos, et mavi proximum jam et expeditum aggreditur luxuria, deterret retrahitque ostentans laborum duritiam et longinquæ mavigationis molestias et pericula. Pueris] Legunt quidam, puer is, id est, tu jam avaritiæ servus pergis quo vocat illa. Sed perperam. Nec melius, quod suspicatur nonnemo legendum postea, aptus, pro, aptas. Jam profecto mugis nugas suunt aptantque et somnia somniis, qui aliis insomnia objiciunt. Hic sane mon bene sanus Marcilius videatur, et male Casaubono insidiari alias perspicax et solers, semper autem eruditus. Pellem] Sarcinas, saccnlum, in quo itineri necessaria: vel e pellibus hirsutis vestem ad frigus arcendum : de qua Juvenalis ante citatus Sat. xiv. 186. * Qui summovet Euros Pellibus inversis.' Et Ovid. Trist. iii. Eleg. 10. * Pellibus, et sutis arcent mala frigora braccis.” Succinctus] Collectas et præcimetas, more viatorum, jam vestes habens. Horat. Sat. II. 6. * Veluti succinctus cursitat hospes.' -. OEnophorum] Vas vinarium. Vox tota Græca est : Oivos, vivum, φέρω,

Pers.

« PredošláPokračovať »