Obrázky na stránke
PDF

Ast vocat officium: trabe rupta Bruttia saxa
Prendit amicus inops, remque omnem surdaque vota
Condidit Ionio: jacet ipse in littore, et una

Ingentes de puppe Dei, jamque obvia mergis

Secunda etiam seges herbescit.

Sed revocat me qfficium.

30

Ecce familiaris egenus

prensat Bruttios scopulos, fracta nari: et perdidit omnia bona, et preces non exauaitas : ipse vero pröstratus est in ora maris Ionii, et simul magni Dii de puppe: et

[ocr errors]

tas in granario fruges, cum aliæ crescant? Scilicet metuis perire fame ? Occa] Ligome frange glebas majores; quod faciunt post sationem agricolæ. Hinc vero significari videtur, jam ntendum esse gramis præterita messe collectis, et de his liberaliter largiendum. Casaübonns existimat pomi simpliciter, pro labora. Seges altera in herba est] Messis altera jam præparatur, unde novis granis horrea rursnm impleas. 27 Ast vocat officium] Prosopopœia avari sese excusantis: verum emimvero, inquit, non ita fas est ammuum proventum singulis annis totum con

sumere, nihilque sepositum reservare.

Nam si id fiat quod mones, unde, quæso, snppetet quo subveniatur calamitatibus amicorum, et morbis aliisve malis derepente ingruentibus ? Certe officii ratio tibi parere vetat. Hæc avarus.

Trabe rupta Bruttia saaea, &c.] Reponit Persius: quin igitur age, et protimus quod dixisti exequere. Familiari naufrago ad Scyllam scopulum, rerumque omnium egenti opem fer. Vel continuatio est sermonis avari praetextum hunc afferentis, ad qnem respondebit mox Poëta: * Nunc et de cespite vivo frange aliquid : largire inopi,' &c.

Bruttia] Bruttii Italiæ populi, in tertia regione, Lucanis, ut ait Strabo, contermini : ad littus inferi maris, non proeul Sicilia, in Calabria nimirum Citeriori.

28 Prendit amicus inops] En amicus trabe rupta, illisa mavi, post nanfragium enatams evadit in littora Bruttiorum. Virgil. Æn. vi. * Prensamtemque uncis manibus capita aspera montis.” Surdaque vota] Vota qnibus surdi fuerunt Dii Marini, et inexorabiles, in mari perdita condidit: sicut in pemu condita non apparent. 29 Ionio] Ionium mare est ad fauces Adriatici maris, Siciliam inter et' Cretam: nominatum seu ab Ionio Dyrrachii filio, quem in illud Hercules dejecit: seu ab Iomum naufragio: seu, ut vult Solinus, ab Ionia extremæ Italiae regiuncula. Jacet ipse in littore] Elegans hypotyposis. 30 Ingentes de puppe Dei] Simul cum eo jacent Dii navis tutelares ablati de puppe, ubi sacrarinm habebant, et ad quos in periculis nautæ vota nuncupant. Horum ille simulacra ingentia secum eripuit e maufragio, et magno labore abstulit vir religiosus et pius, cui proinde justum est opitulari. Virgil. * Aurato fulgebat Apolline puppis. Arma Deosqne parant comites.* Horat. Od. 1. 14. * Non tibi sunt integra lintea, Non Dii, quos iterum pressa voces malo.' Jamque obvia mergis] Jamque navis diffractæ tigna, et trabes, super mare fluitantia, obvia feruntur marinis avibus ad ea advolantibus, ut inde prædam captent. Mergis] Mergus est aquatica volu

Costa ratis laceræ.

Nunc et de cespite vivo

Frange aliquid, largire inopi, ne pictus oberret

Coerulea in tabula.

* Sed coenam funeris hæres

modo latus navis fractae occurrit mergis. Huic igitur rumpe statim quidpiam de glebis etiam immaturis : dona indigenti, ne vagetur depictus in tabella coloris ma

[merged small][merged small][ocr errors]

cris, ab immergendo frequenter sese, muncupata. De ea Plinius, x. 32. et alibi. 31 Costa ratis lacera] Ligna quibus latera navis intexuntur. Virgil. Æn. ii. *Sectaque intexunt abiete costas:' Pomitur et costa, pro rei parte qualibet, ut Pers. Sat. 1. * Costam longo subduximus Apennino.' Nunc et de cespite vivo, &;c.] Quid ergo moraris, inquit Poëta ad avarum, dum in talibus angustiis est amicus inops? Huic non modo debes opitulari de annuo proventu et de superfluo, sed etiam de ipsis fundis, quibus nec fas est parcere ad sublevandam tantam ejus necessitatem et miseriam. Cespite] Cespes est terra cum gramine: cespes vicus, hic est seges ipsa adhuc in herba, et viridis. 32 Frange aliquid] Detrahe, deme, separa quidpiam de tuo, quod egeno impertiaris. Ne pictus oberret] Ne cogatur mendicando victum quæritare, sui naufragii exhibens imaginem, ex more naufragorum, de quo Sat. 1. vs. 90. Item Horat. Od. 1. 5. Et ad Pisones: * Si fractis enatat exspes Navibus ære dato qui pingitur.' Et Juvenal. Sat. xiv. vs. 301. * Mersa rate naufragus assem Dum rogat, et picta se tempestate tuetur.' 33 Cærulea in tabula] Tabella in qua mare cæruleum coloribus adumbratum est.

Sed coenam funeris hæres Negliget] Respondet avarus: atemim si ita patrimonium effundo, iratus hæres ob imminutam hæreditatem, mortuo mihi justa non persolvet, sumtus omittet et apparatus funebres. De his fuse Alex. ab Alex. III. 7. Porro ea quorumdam erat ambitio, maxime illorum qui inglorii vixerant, ut optarent magnificum sibi fumus duci et parari ; inprimis autem ferales epulas et movemdiales instrui, eo quod in his mos erat celebrare defuncti laudes. Casaub.

Caenam funeris] Tobiæ c. 4. vs. 18. sic legitur: * Panem tuum et vinum tuum super sepulturam justi constitue ; et de eo moli manducare et bibere cum peccatoribus.' Quo quidem Tobias filium docet hospitalitatem et eleemosynas in egenos exercendas, ad placandum Deum, et expiandas culparum reliquias: neque superstitionem Ethnicorum tueri potest ille locus. Enimvero apud eos coena fuit multiplex et varia in funeribus. 1. Imponebantur rogo epulæ et cum cadavere cremabantur. Virgil. Æm. vi. * Congesta cremantur Tihurea dona, dapes, fuso crateres olivo.' Apuleius Florid. 4. vel potius Ì9. * Exclamavit vivere hominem, procul ignes amoliremtur, rogum demolirentur, cœnam feralem a tumulo ad mensam inferrent.' 2. Fumebris, erat coena, cujus meminit Tullius ii. de Leg. n. 63. hæc nimirum dabatur ami

[ocr errors]

Negliget iratus, quod rem curtaveris: urnæ

Ossa inodora dabit, seu spirent cinnama surdum, 35

rini. At hares offensus quod bona diminueris, praetermittet epulum funebre, et in wrmam condet ossa tua sine odoribus, facilis ignorare sive cinnamomum emittat odo

---------

34 negligit Ms. Gal.—85 Omnes veteres inodora: sed nec altera lectio improba est, quam vetus interpres agnoscit, inhonora: et argutantur sine ratione, qui illam refelli aiunt â sequentibus ; nam ad honorem Tdefuncti pertinebat, quod aromata et odores in mrnam cum reliquis conjiciebantur. Casaubon. ceu Ms. Gal.

[ocr errors][merged small]

maxime vero senibus et ætate provectis, inquit Alex. ab Alex. loco mox citato: ut per vini cibique lenimen desiderium defuncti levaretur. 3. Ad sepulcrum coena deponebatur, de qua Juvenal. Sat. v. vs. 85. * Pouitur exigua feralis coena patella.' Et hæc vocabatur silicernium, seu quod eam Umbræ silentes cernerent, seu quod ex ea non gustarent. Sanctus Augustinus Serm. xv. de Sanctis eo respexit cum aiebat, * Miror cur apud quosdam infideles tam permiciosus error increverit, ut super tumulos defunctorum cibos et vina conferant, quasi egressæ de corporibus animæ carnales cibos requirant. Epulas emim et refectiones caro tantum requirit, spiritus autem et anima his non indigent: parare aliquis suis - caris dicit, quod ipse devorat, et quod præstat ventri, imputat pietati.' Superstitiosi hujusce ritus restat adhuc nonnihil in Occitania et aliis quibusdam Galliæ partibus, ubi prima die Novembris ad vesperam instruitur mensa vino, pane, cibo, ad animas defunctorum quasi pascendas aut honorandas, et ad posterum mane sic instructa relinquitur. Plin. x. 10. (mirandum) marrat milvos rapaces licet, et famelicam semper alitem nihil esculenti rapere unquam e funerum ferculis. 4. Epulum erat novendiale, et

[ocr errors][merged small]

Horat. Epist. ii. 2. * Nec metuam quid de me judicet hæres, Quod non plura datis invenerit.' Urnae] Cineres defunctorum urnae immissos in sepulcro solitos condi, nemini non compertum. 35 Ossa inodora] Legunt aliqui, inhonora, seque Glossa veteri tuentur ; verum repugnat textus sequens. Ossa inodora dabit] Sine ullis aromatibus, aut vilia duntaxat unguenta adhibebit. De his vide Plin. xiii. 1. 2. 3. Jnvenal. Sat. 1v. vs. 108. * Et matutino sudans Crispinus amomo, Quantnm vix redolent duo funera.' Observandum duplicem fuisse in funeribus odores fundendi ratiomem. Primo flores, coronas, odores

, spargebant in lectum feralem, inque

licarm. l. 11. et alii.

ipsum bustum ; testantur Dion. HaPropertius Eleg. iv. 7. * Cur nardo flammæ non oluere

Seu ceraso peccent casiæ, nescire paratus.
Tune bona incolumis minuas?' Et Bestius urget

[merged small][merged small][ocr errors]

37 Sed Bestius Edit. Steph. At vetnstissimæ membranæ et magno consensu ;

[ocr errors]
[ocr errors]

meae ?' Deinde cremato cadavere, fiebat ossilegium, et rursum odoribus, vino, lacte, ossa collecta ab amicis rigabantur et a propinquis. Tibull. • 1 leg. iii. 2. id innuit aperte. Demum conditis in sepulcro ossibus quotannis odores et corollas imponebant. Sanctus Hieronymus Epist. ad Pammachium sic habet: * Ceteri mariti super tumulos conjugum spargnnt violas, rosas, lilia, floresque purpureos; et dolorem pectoris sui his officiis consolantur.' Seu spirent cinnama surdum] Hæres offensus parnm curabit an aromata *exquisita sint, utrum odorem fundant acutum, an obtusum. Vide Plin. xii. 19. ubi inter alia scitu digna, sic habet: * Cinnamomum, idemque cinnamum nascitur in Æthiopia.—Frutex duum cubitorum altitudine amplissimus, palmique minimus, quatuor digitos crassus.—Cinmami duo gemera, candidius, nigriusque.— Coronas e cinnamo interrasili auro imclusas primus omnium in Templis Capitolii *atque Pacis dicavit Imperator Vespasianus Augustus. Radicem ejus • magni ponderis vidimus in Palatii -Templo, quod fecerat Divo Augusto * conjux Augusta aureæ pateræ impositam; ex qua guttæ editæ annis omnibus in grana durabantur, donec id delubrum incendio consumtum est.* Surdum] Dura quidem hæc Persii metaphora, durior tamen Horatii, quem imitatus est, Sat. 11. 8. * Fervida quod subtile exsurdant vina palatum.'

36 Seu ceraso peccent casiæ] Neque solicitus erit purame sit casia, am adulterata, admixto gummi, vel cortice e ceraso. Plin. xII. 9. * Adulteratur amygdala nuce, cetera ejus genera cortice scordasti : ita vocatnr arbor æmula gummi : quod semel dixisse et im ceteros odores satis sit.' Pers. Sat. II. vs. 64. * Corrupto casiam dissolvit ofivo.' Ceraso] Plim. xv. 25. * Cerasi,' imquit, * ante victoriam Mithridaticam L. Luculli, nom fuere in Italia ad urbis annum 680. Is primum vexit e Ponto, annisque 120. trans Oceanum in Brittaniam usque pervenere. Eædem in Ægypto nulla cura potuere gigni,' &c. Casiæ] Plin. xii. 19. ante cit. * Frutex est casia,' inquit, * juxtaque cinnami campos nascitur,' &c. Nescire paratus] Id est, non admodum animadvertens, vel dissimulans, præ negligentia, ira, offensione. 37 Tune bona incolumis minuas]

- Pergit avarus : itane vero cum vi

geas et valeas, nullaque ægritudine aut calamitate coactus, profundes et disperdes bona, quæ ad me hæreditario jure pertinent ? inquiet mihi hæres meus. Et Bestius urget] Alii legunt, Sed Bestius, &c. Bestius] Nomen imperiti et bruti hominis, de quo Horatius Ep. 1. 15. ubi nonnulli tamen legunt, Maenius. Doctiores tamen ex vetustis codicibus legunt, Bestius, quem Horatius ut voracem et helluonem exhibet.

Doctores Graios: * Ita fit, postquam sapere Urbi
Cum pipere et palmis venit vestrum hoc maris expers:

Foenisecæ crasso vitiarunt unguine pultes.' 40.

.rem? inquiet. Et Bestius insectatur præceptores Græcos: sic agitur, ex quo nostra hæc sapientia carens masculo robore advenit in civitatem, cum pipere et palmis, sectores faeni infecerunt pultes unctura pingui. An ista formides cum eris

[ocr errors]

39 nostrum hoc Edd. vulg. hoc nostrum Ms. Gal. Omnes Editiones, quas ego inspexi habent nostrum hoc maris eaepers; et inde nata est difficultas, ad quam tollendam plerique interpretes méquicquam sudarunt. Haud scio, an Reizius hanc lectionem vestrum ingenio suo debeat; at umusquisque intelligat, hac lectione recepta, faciliorem esse interpretationem : restrum hoc sapere i. e. vestra sapientia. Bene moster usus est hoc sapere, cum anceps ejus vis, et potestas hoc loco vehementer apta sit. Kaemigius.—40 Faeniciæ Ms. Gal.

NOTAE

Bestius urget Doctores Graios] Hæredipeta ille avidus accusat Philosophos, qui liberalitatem et munificentiam commendantes ac suadentes, in causa sunt cur minora hæredibus relinquantur. 38 Doctores Graios] Græcos poni pro Philosophis, jam diximus Sat. 1. et v. versu ultimo. Hic vero eum aliis quibusdam intelligo Romanos Græcam Philosophiam sectantes. Ita fit, postquam, &;c.] Sic vivitur laute, et in epulis ac munificentia opes consumuntur, ex quo Græca sapientia Romam venit cum mercibus peregrinis et transmarinis. O morem novum juxta ac perniciosum ! inquit ille Bestius. Vide Lactant. III. 16. ubi sapientiam quasi nuper advectam cum saporis mercibus proponit, citatque locum hunc Persii, item Senecæ verba hæc ; * Nomdum sunt mille anmi, ex quo initia sapientiæ mata sunt.' Et Lucretium canemtem, * De- mique natura hæc rerum, ratioque reperta est Nuper, et hanc primum cum primis ipse repertus Nunc ego

sum in patrias qui possum vertere *

voces.' Sapere] Sic Sat. 1. Nostrum illud civere triste.

Urbi] Per antonomasiam, pro Roma. 39 Cum pipere et palmis venit] Vide Pers. Sat. v. vs. 136. et Plin. xv. 29. ubi ait, antequam piper reperiretur, baccas in usu fuisse, illiusque vicem obtinuisse. Palmis, seu arboribus, seu earum fructibus, qui dactyli vocantur. Vide Plin. xiii. 4. Juv. Sat. 111. vs. 83. * Advectus Romam quo pruma et coctoma vento.' Vestrum hoc maris erpers] Sæpe legitnr nostrum. Locus etiammum obscurus, mecdum satis explicatus, post tot doctorum Interpretum lucubrationes. Quidam sic intelligunt; nostra, id est, Romanorum Philosophia a Græcis invecta, maris expers, id est, salis, seu sine sale, hoc est, insulsa et corrupta. Casaubonus tamen explicat; maris ea pers, id est, masculæ virtutis majorum nostrorum expers. Aliis, maris expers, est quæ mare non transierit, sed minime placet. 40 Faemisecae crasso ritiarumt unguine pultes] Ex eo tempore adeo sunt ommia depravata, ut viliores quique rustici, quales sunt qui foenum secant, lautitias quæsiverint. Hinc ciborum simplicitatem additis condimentis vitiarunt, et quasi violarunt, atque ad

« PredošláPokračovať »