Obrázky na stránke
PDF

aliis mercibus permutat.—Mutat] Antiquorum morem respicit, ubi mercimonia permutatione mercium constabamt.—Sub, &;c.] Et hic semsus ab Horatio tractus: “ Hic mntat merces surgente a sole.' Vet. Sch.—Sub, &;c.] Sub Sole surgente et oriente. Cum enim oritur Sol r«- cens, adhuc, et quasi novus est. In India scilic •t Orientali. Lubin. 55 Rugosum, &;c.] Solis enim calore tostum, et arefactnm, rugas contrahit.—Et pallentes] Vel quia, id pallidum est: vel quia, qni id bibunt pallescere faciat. Cuminum sativum JEthiopicum intellige et Ægyptium. Casaub. Cuminum] Pro omnibus aromatibus, quæ in oriente oriuntur. Idem. 56 Hic, &c.] Alius delectatur luxu et voluptate, et genio indulgere, et plenus ac satur humectante et i riguo somno turgescere, et pinguis fieri, et eutem potius curare, quam opes congerere mavnlt.— Irriguo] 'Evepymrukös, qui irrigat seu humectat.—Turgescere] Translatum a plantis, quæ irrigatæ crescunt ; ita homines somno dediti solent turgescere ac præpingues fieri. casaub. 57 Hic, &;c.] Ludis et certaminibus campestribus, quibus in campo Martio trans Tyberim exercebantur. Indulget campo: hoc est, multus est in campo et eo oblectatur. Casaub. Turm. xx. 1.—Hunc, &c.] Alium infamis illa alea juvat, et sua boma lusu aleæ decoquit et consumit. Lubin.—Ille, &;c.] Alius voluptati Venereæ indulget. 58 Putret] Quod libidine resolvatur, emervetur, et quasi putrescat et corrumpatur: nam putredo est φθορά. Turnebus xviii. 27.—Sed, &;c.] Quis sit voluptatum fructus ostendit : luere nempe senes eorum pœnas, quæ peccaverint juvenes. quare mox juvenesque senesque hortatur, ut petant a Cornuto miseris viatica canis, hoc est, certam rationem ita vitam instituendi, ut semes facti,

nulla propter prioris vitae peccata perpetiantur incommoda. Casaub.— Lapidosa] Id est, Tartarea. Turtarus enim articulos, et ossa iuvadit, et est materia calculosa et gypsacea, qualem dentibus interdum abradimus.— Chiragra] Morbus ille in articulis mamuum chiragra, pedum podagra dictus. Lubin. 59 Fregerit] Dissolverit.—Articulos] Juncturas, et membrorum modos.— Veteris, &c.] Brevis similitudo, a vetustis arboribus, cujus rami jam arescere, frangi et decidere incipiunt. Idem. 60 Tuo, &c.] Antapodosis. Tunc sero ingemiscunt dies vitæ suæ crassos, obscuros, caligimosos et torpentes jam præteriisse, et præterita sua studia ac vota damnant.—Crassos] Intelligit autem obscuram et ingloriam vitam, quam nocti et morti similem egerunt. Vel tempus intelligit, in aëre crasso actum : qualis est aër vaporariorum, et omnium locorum, quos Sol suis radiis mon illustrat. Casaub. —Lucemque, &;c.] Vitam veluti nubilo involutam, qualis eorum est, qui vivi mortui sunt. Et luae palustris, opponitur 8oli puro, quo fruuntur, qui in illis voluptuosis locis non morantur. Casaub. 61 Et sibi] Gravi pœmitentia afficiuntur, ob vitam anteactam.—Seri] Nomen pro adverbio ; Sero, dicit: mam elapsa revocari mequit. Lubin. 62 At te, &;c.] Sensus est: At tu, o Cornute, vitæ ac studiorum tuorum longe aliam subductam rationem tenes; quem juvat humanioribus disciplinis, dies et noctes immori et immorari.—Te] Emphatice : Qui longe alia quam vulgus tractes.—Nocturnis, &c.] Libris Stoicorum, quos nocturno etiam tempore evolvis. Sic Horatius: * Vos exemplaria Græca Nocturma versate manu, versate diurna.'—Impallescere] Nocturnis vigiliis et studiis pallorem contrahere. Lubin. 63 Cultor, §c.] Tu enim juvenum præceptor, cultor et informator, illorum aures ab omnibus sordibus et opinionibus purgatas, fruge Cleanthea, et Stoica disciplina inseris et implantas. Lubin.—Purgatas,&c.] Colis, inquit, juvenum animos: atque, ut peritus colonus, primum a vitiorum sentibus eos purgas; deinde fruge inseris moralis Philosophiæ Stoicorum. Pro animo aures nominat, quia auditu doctrinæ percipiuntur.—Inseris, &;c.] Variata per hypallagen locutio: non enim arva serimus im fruge, sed frugem in arvis. Sic et auribus fruges, id est, disciplinæ inseruntur, nom frugibus aures. Cleantheam dixit, pro Stoica. Casaub. Fuit Cleanthes Phanis filius, Zenonis, cmi successit, auditor. Hujus diligentia abiit im proverbium. Nam ubi quid summa cura et industria elaboratum significamus, ad Cleanthis lucernam elaboratum dicimus. Lubin, 64 Petite] Sensus est: Vos omnes, quibus vita et salus curæ est, quicunque etiam estis, hinc ex sapientia, et quidem disciplina Stoica, certum finem, ad quem vestra dicta et facta spectent, diligite; et vobis senio comfectis canisque, viatico hoc prospicite,—Juvenesque, &c.] Omnium enim et singulorum interest, ut sapiant, Idem. 65 Finem] Hoc enim cum primis Philosophia docet, ne jactemur, sed aliquid certi voto expetamus. Horatius : * Certum voto pete finem.'— Miserisque] Senibus canescentibus. Miseris, quia semes nisi sapientiæ viatico muniti sint, miseri sunt futuri. — Viatica] Philosophiam et sapientiam. Alludit ad apophthegma Biantis: “ Certe optimum virtus viaticum.' Lubin. 66 Cras, &e.] Inseritur jam desidis cujusdam juvenis dialogismus, dicentis : Qnod jubes, cras exsequar, et cras virtutis et sapientiæ studium serio, et sedulo capessam. Idem. Cum illud jam venit, ibi rursus idem quod

se hodie facturum pollicebatur, cras fiet.—Quid, &;c.] Quid ? nimirum adeo me urges ? Quasi inagnnm et immensum aliquod temporis spacium, a te petam ? Nempe unicum tantum diem donas.—Quasi, &;c.] Sic juvenes admoniti, ut vitia corrigant, studiaque virtutis et litterarum suscipiant, diem ex die ducunt ; mam quia dies unus vitæ vel modicæ pars multesima est, ideo jacturam mnius diei pro nihilo pendunt. Casaub. 67 Sed cum luae] Respondet Persius; Cum jam ex illo cras hodie factum, et lux illa altera, qua te imcepturum promittebas, venit, tu nondum incipis, et aliud atque illud cras tibi postulas. Lubim. 68 Cras, &c.] Cras enim cum transit, jam heri esse incipit.—Ecce, &;c.] Ut cras illud nunquam tibi hodie fiat. Sic crastima dies fimem nullum habet. 69 Egerit] Egerere hic est de totius vitæ summa paulatim absumere : ut qui condita in penu per partes promunt. Casaub.—Et semper] Sensus est : Et sic per hoc cras, paullum tuæ vitæ, ac ætatis ultra, præterlapsum et præteritum erit, quod nunquam rursus adsequi possis. Lubin. Vel, Paulatim semper erit tibi ætas grandior, et propius ad metam accedes. Casaub. 70 Nam, &c.] Sensus est: Cras illud paullo ante prius vel ultra erit, et tibi nunquam apprehendi potest. Nom magis quam rota in curribus posterior, priorem quamvis assidue sequitur, numquam tamen assequitur. Quanto emim posterior magis progreditur, hoc prior magis præcedit.— Temone sub uno] Lignum est currus imter equos intermedium, jugum continens. Lubin. 71 Canthum] Ferrum, quo rotæ extremitates vinciuntur, et apsides muniuntur. Idem, 73 Libertate,&c.] Indicat, quidnam Philosophorum votum et illud adeo sit, quod Sapientiæ studio affectetur > Nimirum, vera libertas.—Libertate] Animi scilicet, nom corporis. Id est, ad libertatem homo, si verus homo es, adspires oportet.—Non hac] Non hac corporis libertate, quam per mamumissionem etiam vilissima quæque mancipia consequuntur.— Ut] Id est, ubi, vel cum.—Quisque, &;c.] Velima tribus numero aliarum tribuum accessit, et qui circa Velinum lacum habitabant, Romam translati sunt. Romæ autem erat consuetudo, ut qui ex manumissione cives Romani efficiebantur, in mumero civium Romanorum frumentum publicum acciperent. Vet. Sch.—Quisque, &c.] Jam factus 1Publius, qui jam præmomem, utpote liber, adeptus est. Non soli liberi prænomimibus utebantur. Servi autem cum liberabantur, solebant familiæ prænomen accipere, et consequebantnr tria nomina, ut reliqui Romani liberi. Prænomen enim familiæ et patroni capiebant, et suum retinebant, et a fine tribus momen solebat adjungi, ut P. Licinius Velima.—Velina] Solebant manumissi in tribus distribui, ut in Tarentimam, Stellatinam Fabiam, Velinam, et alias. Erat autem hæc tribus, vel circa Velinunu lacum, aut Velium collem. Est autem auferendi casus, id est, in tribu Velima. Lubim. 74 Emeruit] Meruit, nactus est, simul ac servitutem exuit, et servus esse desiit.—Scabrosum] Vile, asperum, vel etiam corruptum, qualia illa frumenta publica. Solebat autem civibus Rom. frumentum publice per tesseram dari, et quidem gratis in singulos modios, Publii Clodii beneficio. —Tesserula] Signo frumentario, quo exhibito frumentum a principe dabatur. Lubin. 75 Heu, §c.] Id est, Heu cives Romanos, veritatis steriles et inanes, ac a vero et recto alienissimos.—Quibus, άc.] Quos manumittebant, eos alapa percussos circumagebant, et liberos confirmabant. Unde manumissio dic prænomina dabantur, nt Marci, Publii, Quintii.—Papæ !] Est interjectio admirantis per Ironiam.—Marco, &;c.] Quasi indigmum hoc sit ejusmodi egregio viro credere non velle. Ironia vehemens, et sunt verba vilis parasiti, qui illorum uni turpiter adulabatur. Casuubon. Turnebus ii. 19. —Spondente] Fidem suam pro alio imterponente. Lubin. 80 Marco, &c.] Tune palles, et trepidas, et injustam sententiam exspectas jndice tam sapiente et accurato ? Idem. 81 Marcus, &;c.] Est etiam testis Marcus noster, quem nemo umqnam rejecerit.—Assigna] Potest etiam Marcus tabellas obsignare, et testamentum condere. Idem. 82 Hæc, &;c.] Ironia. Hæc sine ommi dubio est sola, genuina, et vera libertas, quæ nobis donatur, cnm pilea accipimus. Illud porro pileum in Feroniæ templo raso capite induebant. Pileus autem libertatis indicium. Idem. 88 An, &c.] Sensns est : An quisquam alius liber est, vel liber etiam censeri potest, nisi ille qui sub nullius imperio et dominio, suo arbitratu vivit ? Idem. 84 Licet, &;c.] Assumptio syllogismi est, quam postea negat Stoicus. 85 Bruto, §c.] Qui et ipse liberrimus fuit, et populo Romano exactis Regibus libertatis auctor extitit.— Mendose, &c.] Respondet ad hunc syllogismum Persius. Propositionem admittit, adsumtionem negat. Idem. 86 Stoicus hic] Hic, ô ôeîva. Vel ego Stoicus, et hic pro Ego: etiam de Cornuto ad quem scribit, potest accipi. Acetum pro acrimonia judicii. Casaub.—Aurem, §c.] Cujus aures mordaci aceto, accurata, et acuta disciplina, et ingenii sagacitate, lotæ, purgatæ ac ernditæ sunt. Lubin. 87 Hoc, &;c.] Verba Stoici, vel Persii. Majorem propositionem accipio, et concedo: scd quod inde colligis,

ta, quod manu mitteretur. Quiritem autem singulariter abusive dixit, licentia Poëtica. Nam sicut pater conscriptus mom dicitur, ita nec Quiritem dicere possumus. Vet. Sch.— Quibus una] Ratio, cum veritatis ignari sint. Id est, Quibus vel uma vertigine pessimus quisque circumactus, et in gyrum dnctus, Quiris et civis Romamus, redditur. Lubin. 76 Vertigo] Inter alios manumissorum ritus, fuit, quæ hic vertigo dicitur, Græcis reprêtvmoris et repuatpogf ; cum manumittendus dextra prehensus, a domino in orbem rotabatur: inde circumagi, pro liberari. Casaub. —Hic, &;c.] Sensus est: Si hæc libertas vera est, quid obstat quo minus etiam vilissima quæque mancipia libera sint. Etenim hic Dama vilissimus est agaso, insulsus, stupidus, et mendax: simul dominus eum in gyrum circumverterit, et circumduxerit, a vestigio in ipso temporis articulo liber exit.—Dama] Pro quovis vilissimo servo.—Non, &;c.] Ne trium quidem assium æstimandus, vilis, nihili.—Agaso] Est equorum vel asinorum agitator. Lubin. 77 Vappa] Proprie quod neque vinum, neque acetum est. Hoc loco pro insulso et insipido nebulone pomitur.—Et, &;c.] Conjungit vitia corporis, vitiis animi, ut ipsum minoris, et denique nihili ostendat. Est autem lippus cui oculi fluunt. Turnebus xxvi. 14. pro improbo.—In, &;c.] In re vilissima, ac nullius precii. Est proprie farrago, quadrupedum pabulum.—Mendaae] Fraudulentus, perfidus, qui jumentorum cibariis se non temperet. Lubin. 78 Verterit, &c.] Subintellige simul, vel ubi in gyrum verterit et circum

[ocr errors][merged small]

quod tibi rivere liceat ut relis, illud pernego, et cum tuum nom sit, tu illud tolle. Idem. 88 Vindicta] Virga est, qna manumittendi a Prætore in capite pulsantur: ideo dicta, quod eum vindicat libertati. Masurius autem hic Sabinus legis consultus fuit : et Rubricas, vocat mininm, quo tituli legum annotabantur. Vet. Sch.—Vindicta, &;c.] Assumptionem liberti negarat Persius, quare ipsam probare Dama libertus adnititur ex adjunctis, quod vindicta prætoris liber pronunciatus, jam ut velit, et libeat, sibi liceat etiam vivere.—Vindicta] Pro genere illo mannmittendi. Erat enim virgula lignea, qua caput manumittendi percutiebatur, cum his verbis : Liber esto. Dicitnr autem vindicta a vindicare; id est, in libertatem asserere.—Meus] Liber, mei juris et arbitrii. Lubin. 89 Cur mihi, &c.] Hæc, ut dictum, de libertate civili intelligenda. Lubin. - 90 Excepto] Omnia facere mihi licet, unico exempto, ne in leges peccem. Est autem hic excepto, non nomen auferendi casu, sed verbum.— Masurâ] Masnrium Sabinum JCtum intelligit, qui Tiberii tempore doctissimus et eques Romanus.—Rubrica] Pro Legibus, cnjus initia minio, aut rubrica notabantur. Turmeb. Iv. 5. 91 Disce, &c.] Quando, quid vera libertas sit, ignoras; disce: sed ut discere possis, anilia deliramenta, adfectus, iram, et dolorem, qni veritati of. ficiunt, tam diu depone, et exue.— Naso] Alludit ad canum ' maturam, qui corrugatis maribus iram indicant. —Rugosaque, &c.] Sanna, ut Sat. i. dictum, est nasi corrugatio. Lubin. 92 Dum, &c.] Tam diu illa depone, dum te meliora et veriora edoceo, et veteres avias, inveteratas, et dim conceptas animo opiniones, aniles ineptias, quas tanto tempore animo comcepisti, et fovisti, tibi de pulmone, pectore et præcordiis, in quibus illæ altas radices egerunt, extraho et evello.—Arias] Quæ tanto tempore in amimo ejus habitarint, ut jam aviæ censeri possint, et alias atque alias opiniones e se produxisse : vel, quas pner ex aria didicerit. per veteres arias intelligit opinionem nobilitatis et arrogantiam ventosam, ciijus sedes im pulmone. Luhin. ' 93 Non, &c.] Refutat jam Damæ objectionem, quod non prætoris sit, hominibus stultis, sapientiam, et hominibus animo servis, libertatem animi concedere, sed sapientmm et philosophorum. Lubin.—Tenuia, &;c.] Sce1era et majora flagitia vetant leges. Officia rerum, id est, servanda in rebus agendis, non docent leges nisi TraXvp.epós. Philosophi vero accurate explicant, quae boni viri sint officia, in omni re etiam minima: puta victu, vestitu, aliisque etiam minutioribus. Casaub. Vel tenuia, quae subtiliter et acute justum ab injusto, decorum ab inhonesto discernere possint. Turneb. xx. 1. 91 Atque, &;c.] Id est, Artem et scientiam permittere, et concedere. Id est, Rationem qua aliquis sciat hac veloci vita recte uti. Lubin. 95 Sambucam, &c.] Longe citius et facilius sambucam, aut aliud quodvis Instrumentum Musicum, alto, prægrandi, et vasto alicui militum servo, et caloni (qui tamen Musicam numquam didicit) aptaveris, et vel asinum lyræ et fidibus canendis aptum reddideris.—Sambucam] Nos nablium vel harpam vocamus: potest etiam intelligi de Machina bellica, quæ cytharæ in morem funibus intenditur, qua utebantnr in expugnatione oppidorum.—Caloni] Calones militum servi, qui vallum, aquam et ligna ferebant : κάλον enim lignum significat. —Alto] Procero, longo, et bardo. Illi enim magni plerumque stupidiores. Idem. 96 Stat, &c.] Sensus est: Quin ipsa etiam humana ratio contra stat, et repugnat, et umicuique in secretam

Casaubonus ,

anrem tacite gannit, et insusurrat, ne illud facere cuiquam liceat, et ne quis illud tentet, quod ignorat, et numquam didicit, et quod si quis temtet agere, illud agendo vitiabit. Est enim gannio, vulpium proprium. Hic pro secreto admonet, et in aurem immurmurat et insusurrat. Lubin. 97 Quod, &;c.] Egregie dixit : Quod quis agendo contaminat, et foedat, ut si Medicus fabriiia tractet. Ita etiam Prætor, si ipse forte stultus, stultis sapientiam conetur impartiri. Idem. 98 Publica lea'] Publica hominum lex nom scripta, sed nobiscum nata, et ipsa matura hoc fas, id est, hanc justitiam et æquitatem continet et unicuique dictitat; ut unusquisque artem quam didicit, exerceat.—Con-, tinet] In se complectitur. Lubin. 99 Ut, &;c.] Naturæ gentinm jure constitutum est, ut debilis inscitia cujuscunque artis imperitus, et propterea impotens ad illam exercendam : nam imperitia àôvvaufa quædam est ; teneat vetitos, id est, habeat pro vetitis ac sibi interdictis actus nempe, quos nescit. Casaub.—Teneat] Id est, contineat, inhibeat, et quasi remoretur ; et malim, Ut teneat, substituere. —Vetitos actus] Sublimes, difficiles, tuis humeris et viribus majores, et ob ignorantiam tibi prohibitos et vetitos. Idem. 100 Diluis, &c.] Confirmat superiorem propositionem adhuc similibus ab arte medica, et navem agendi.— Diluis] Cum aliis pharmacis commisces et temperas.— Elleborum] Quo imsanus vel ægrotus purgetur. Hic pro quovis medicamento ponitur.—Certo, &c.] Non ad trutinam, sed ad stateram retulit, quæ punctis et unciis signatur. Vet. Sch.—Certo, &c.] Metaph. a statera. Id est, debito pondere, mensura, et proportione, ad stateram examimata, ne plus minnsve medicamenti, quam par est, ægroto propimes.—Compescere] Temperare, corrigere, emendare. Lubin.

« PredošláPokračovať »