Obrázky na stránke
PDF
ePub

CAPUT XXXVI.

Preclara est universæ vitæ æquabilitas.

1. Si quidquam est decorum, nihil est profectò magis quàm æquabilitas in omni vita, et idem semper vultus, eademque frons. Ut de Socrate accepimus, quem prædicare solita erat uxor ejus Xantippe se vidisse semper eodem vultu exeuntem domo et revertentem. Nec verò ea frons erat, quæ M. Crassi illius veteris, quem semel ait in omni vitâ rescisse Lucilius, Plinius nunquam; sed tranquilla et serena. Jure autem erat semper idem vultus, cùm mentis à quâ is fingitur, nulla fieret mutatio. L'icer. I Offic. n. 99. et 112. 3. Tusc. 31. Plinius, l. viii. f. 19.

Ut omnia æquo animo feras, exemplum accipe Socratem per omnia aspera jactatum, invictum tamen et paupertate, et laboribus, tum quos militiæ pertulit, tum quibus domi est exercitus: cùm uxorem haberet moribus feram, lingua petulantem: et liberos indociles, matri quàm patri similiores. Novissimè objecta illi est et religionum violatio, et juventutis corruptela, quam immittere in Deos, in parentes, in rempublicam dictus est. Post hæc carcer et venenum. Hæc adeò Socratis animum non moverunt, ut ne vultum quidem moverint. Illam mirabilem et singularem laudem usque ad extremum servavit. Non hiJariorem quisquam, non tristiorem Socratem vidit: æquahis fuit in magnâ inæqualitate fortunæ. Senec. Ep. 104.

2. Q. Metellus Numidicus Româ pulsus, ut suprâ dictum est, in Asiam fecessit. In quâ, cum ei fortè lu.. dos Tralibus spectanti litteræ redditæ essent, quibus scriptum erat, maximo senatûs et populi consensu reditum illi in patriam esse datum ; nibil moveri visus est: non lætitiam proximè sedentibus ullâ ex parte ostendit; eum. que constat pari vultu in exilium abiisse, et fuisse restitutum. Adeò moderationis beneficio et animi firmitate immotus inter secundas et adversas res permansit. Valer, l. iv. c. 1.

3. Brutus, in eo libro quem de virtute composuit, ait se vidisse M. Marcellum Mitylenis exulantem, et quantum natura homines pateretur, beatissimè viventem,

neque unquam bonarum artium cupidiorem, quàm illo tempore. Bene ergo exilium tulit: necquicquam in animo ejus mutavit loci commutatio, quamvis eam et paupertas sequeretur. Senec. ad Helv. c. 9.

4. P. Rutilii Rusi verbis et factis admirabile inerat. robur, quod nullâ unquam re inflecti ac debilitari potuit. Cùm esset ille vir exemplum innocentiæ, et illo nemo neque integrior Romæ esset, neque sanctior; reus factus, nullâ suâ culpâ, apud equites Romanos, penès quos tum judicia erant, nihil splendore actæ vitæ indignum fecit aut dixit: non insignia senatoris deposuit, non obsoletam vestem induit: et non modò supplex judicibus esse noluit, sed ne ornatiùs quidem aut liberiùs causam dici suam, quàm simplex veritas ferebat. Damnatus itaque est repetundarum vir inter optimos numerandus, et missus in exilium. Valer. l. ii., 6. 10. vi. C. 4. Cicer. i. Orat. 229. Livius, l. xxx.

Ex Italiâ in Asiam venienti legatos obviàm miserunt certatim omnes civitates, tutum honoratumque apud se secessum pollicentés, ita ut non tam exulare, quàm triumphare videretur, essetque unde ille fortunæ suæ gratia ageret.

Cùm ei inter Smyrnæos, à quibus fuerat civitate donatus, agenti quidam consolandi causâ dixisset, instare bella civilia Romanorum, brevique futurum ut propterea omnes exules reverterentur. Quid tibi, inquit Rutilius, mali feci, ut mihi pejorem reditum, quàm exitum, optares ? Malo ut patria exilio meo erubescat, quàm reditu moereat. Quod dixerat ræstitit : nam cùm ei reditum in patriam postea Syllana victoria facilem faceret; in exilio, ne quid adversus leges peccaret, remansit. Senec. Benef. I. vi. c. 37.

Multos illustrat fortuna, dum vexat. Rutilii innocentia ac virtus lateret, nisi accepisset injuriam. Cùm violata est, effulsit. Senec. Ep. 79.

[ocr errors]

LIBER QUINTUS.

DE TEMPERANTIA.

CAPUT I.

Ratione duce per totam vitam eundum est.

1. TEMPERANTIA moderatrix omnium commotionum animi est, è libidine avocat, inani lætitiâ gestire non sinit : hæc pacem animis affert : in rebus expetendis aut fugiendis rationem ut sequamur, monet : in eâ verecundia, modestia, omnis sedatio perturbationum animi, et rerum modus cernitur. Cicer. 5 Tusc. n. 42. I de Fin. n. 47.

1 Offic. n. 93. 2. Est animus in partes distributus duas, quarum una in appetitu posita est, qui hominem huc et illuc rapit: altera in ratione, quæ docet et explanat quid faciendum fugiendumve sit. Efficiendum autem est ut ratio præsit, appetitus 'verò obtemperet. Quod temperantia munus est. 2 Tusc, n. 47.

Ip animis omnium est naturâ molle quiddam, demissum, humile Si nihil esset aliud, quid esset homine deformius? Sed præstò est domina et regina ratio, cujus magna vis. Hæc ut semper imperet illi parti quæ obedire debet, curandum est :. imperet autem velut servo dominus, imperator militi, parens filio.

Ratione duce per totam vitam eundum est : minima maximaque ex hujus consilio gerenda sunt. Senec. 2 Benef. c. 18.

U2

CAPUT II.

In sedatione perturbationum animi vita

beata.

1. Omnes animi perturbationes rationem repellentes, nullum beatæ vitæ locum relinquunt, hique soli beati dicendi sunt, quos nulli metus terrent, nullæ ægritudines exedunt, nullæ libidines incitant, nullæ futiles lætitiæ efferunt, nullæ voluptates molliunt. Ut autem maris tranquillitas intelligitur, nullâ ne minimâ quidem aurâ fuc. tus commovente ; sic animus quietus et placatus statim cernitur, cùm perturbatio nulla est, quâ moveri queat. Cicer. 5 Tusc. n. 15.

2. Quemadmodum civitas in seditione beata esse non potest, nec in discordiâ dominorum, domus: sie animus secum ipse discordans, pugnantibus et contrariis studiis consiliisque, nullam gustare partem potest veræ voluptatis. Cic. 1. de Fin. n. 58.

3. Quòd si corporis gravioribus morbis vitæ jucunditas impeditur, quantò magis animi morbis impediri ne. cesse est ? Animi autem morbi sunt cupiditates divitiarum, gloriæ, dominationis, libidinosarum etiam volupta; tum ægritudines, molestiæ, morores, qui animos exedunt et curis conficiunt. n, 59.

4. Beatum dicamus hominem eum, cui unum bonum honestas, unum malum turpitudo videatur. Cui vera voluptas erit voluptatum contemptio. Quem honesti cultorem et virtute contentum nec extollant fortuita, nec frangant. Qui fortunæ muneribus utatur, non serviat. Hunc necesse est sequantur gaudium inconcussum et æquabile, perpetua tranquillitas et libertas, pax animi et magnitudo. Senec. de Beat, c. 3, 4.

5. Cùm ex Socrate quæsitum esset à Polo, nonne beatum putaret Archelaum Perdiccæ filium, qui tum fortunatissimus haberetur? Haud scio, inquit Socrates, nun. quam enim cum eo locutus sum. Pol. An tu aliter id scire non potes? Soc. Nullo modo. Pol. Tu igitur ne de Persarum quidem rége magno potes dicere beatusne sit? Soc. An ego possim, cùm ignorem quàm sit bonus ? Pol. Quid? du in eo sitam vitam beatam putas? Soc. Ita prorsus existin

mo bonos beatos, improbos miseros. Pol. Miser ergo. Arche laus? Soc. Certè, si injustus.

Nonne hic videtur Socrates omnem beatam vitam in unå virtute ponere?. Cicer. 5 Tusc. n. 34. Plato in Gorgia.

CAPUT III.

Malus beatæ vitæ judex populus.

Hæc qui

Vivere omnes beatè volunt: sed quid sit, quod beatam vitam efficiat, non pervident. Statuendum itaque primùm quid appetendum nobis sit, tùm circumspiciendum, quà pervenire illò celerrimè possimus. Nihil magis est cavendum quàm ne pecorum ritu sequamur gregem nos antecedentium, pergentes non quà eundem est, sed quà itur. Id nobis maximè nocet, quòd non ad rationis lumen, sed ad similitudinem aliorum vivimus: eadem laudamus, eadem probamus, quæ multitudo, et alienis perimus exemplis. Id optimum nobis videtur, quod petitores laudatoresque multos habet.

Una salutis via est, si separemur à cætu. dem pars major est: at ideò pejor. Meliora pluribus placere non solent, et argumentum pessimi turba est. Quæramus quid optimum factu sit, non quid usitatissimum: quid nos in possessione felicitatis æternæ constituat, non quid vulgo, veritatis pessimo judici, probatum sit. Senec. de Benefi c. 1., 2.

2. Quodam die cùm populus è theatro egrederetur, Diogenes adversus populum nitens ingrediebatur. Interrogatus quâ de causâ id faceret: Hoc, inquit, in omni vitá facere studeo. Diog. Laërt. in Diog.

Dicebat Antisthenes: Satius esse cum paucis viris bonis dissentire ab omnibus malis, quàm cum multis malis dissentire à paucis bonis. Idem aliquando laudatus ab improbis hominibus: Qlàm vimeo, inquit, ne fortè quid mali fecerim Et Antimachus poëta, cum convocatis au-ditoribus legeret magnum volumen suum, et eum legentem omnes, præter Platonem, reliquissent ; Legam, inquit, nihilominus : Plato enim mihi unus instar omnium este Idem in Antist. Cicer. in Bruto, 19.1.

« PredošláPokračovať »