Obrázky na stránke
PDF
ePub

IURIS

NATURAE ET GENTIUM

PRIVATI ET PUBLICI

FUNDAMENTA

AUCTORE

GULIELMO AUDISIO

SACROSANCTAE BASILICA E VATICANAE CANONICO

ET JURIS PROFESSORE.

Omnia sunt incerta cum a iure discessum

est. — Jus fons est aequitatis , fundamen-
tum libertatis, Crc.

ROMAE

TYPIS S. C. DE PROPAGANDA FIDE

MDCCCLII.

[merged small][merged small][ocr errors]

IURIS NATURAE ET GENTIUM

CANDIDATIS.

Eadem animi suavitate scriptis vos alloquor, iuris Candidati ingeniosissimi, qua et in frequentissimum conspectum vestrum prodire, et vestris amicitiae atque humanitatis officiis quotidie perfrui, mibi semper iucundissimum fuit ac desideratissimum. Haec autem quae communi studio atque diligentia invenimus , vel saltem perquisivimus, nomini vestro nuncupanda existimavi , ut quam gratus me teueat animi sensus apprime intelligeretis, mutuique amoris signum ac veluti sacramentum , fixum ratumque permaneret. Interim vos, opus universum et quae illi erant praemittenda , experta iam benignitate libentique animo accipite.

Nobilissima atque amplissima nomina , si consocientur , IUS et NATURA : quibus ima summis conseruntur , homines vero aeternae legis ac bonitatis , Deique ipsius imagine augentur et decorantur. Nam dum reliqua omnia in terris , lege externa agi atque ad finem properare, compertum habemus ; homo, quod rationis , sive iuris et legis est particeps , solus ipse in consortium est elatus Divinitatis. Quod et Tullius gratulabatur, una iam , per iuris communionem, civitate constituta hominum atque Deorum; idemque poetae expresserunt, Numinis praesentiam potius quam afflatum in homine prosecuti : « Iustitiae consors, tacitumque in pectore Numen 1).» 1) Sil. Ital. Cum igitur naturae datum foret , suam a iure increato haurire dignitatem ; ab illo recedens, in suam necessario compelleretur paupertatem. Quae cum certissima sint, tractationem de lure Naturae et Gentium suscepturi , quae praesens ad iura increata, tum scientiae huius nostrae , tum gentium sit conditio, sedulo est perspiciendum.

Tribus ab hinc saeculis, iura privata et publica, ab universalissimo eorum fonte, nobis , ut cito rei summam expromamus, nimium videntur discissa : unde scientiae cui incumbimus exiguitas, vel adversa valetudo, quam ceteroqui, ni nos ipsi defecerimus ,

rebus et sententiis plenissimam haberemus ac validissimam. Gentes autem et imperia , nec florentissima pollere virium sanitate atque integritate, ipsorum casus vel facta testantur. Cuius rei causae cum aliae ab aliis afferantur , illa videtur potissima , quod cum universa iura essent colligenda , quo mutuam sibi lucem afferrent , ac sublimius in hominum mentibus cordibusque assurgerent; ex adverso , quasi a stipite divulsa , vim et cognationem amitterent, eorumque palmites in legibus , fructus vero in gentium moribus arescerent. Nam si recte dictum est a Cicerone « omnes artes quae ad huma

nitatem pertinent, omnemque ingenuarum et humanarum artium ..) Pro Archia, doctrinam , uno quodam societatis vinculo contineri 1); » quanto et de Orat. , III.

magis id de iuribus affirmandum, quibus hominum vita non tam exornatur quam constituitur?

nec autem iura (non miscenda quidem , sed neque seiungenda), ea omnia sunt , quibus veluti luminibus et funiculis , edocenda atque regenda hominum tradebatur natura , sub illius imperio constituta, caelum atque terras tuentis et regentis Dei. Triplicis vero sunt generis : civilia scilicet, naturalia et divina. Sed nos civitatem a natura, paturam deinde abstrahentes a Divinitate ; iura quae simul erant divina et naturalia et civilia , fere amittebamus, dissoluta passim atque attrita; quodque peius erat illa pro libito condere vel reficere, in nostra putabamus facultate.

Ita sane : quum homo , non iuris observator , sed iuris conditor fieri ausus est, cuncta in praeceps societas ruere coepit. Naturae enim, eiusque Conditoris scita, quum non fideliter inquirere , sed philosophi , publicistae, legumlatores , ipsique imperantes quandoque ad libitum effingere aggrederentur , tunc pro naturali et divina hominum societate , arbitraria quoque extitit hominum compages , nullo pene vel naturali vel divino fundamento innixa. Tunc legale quoddam sophisma , iuris habens speciem , philosophico sophismati successerat, privata et publica gentium iura inficiens vel discerpens. Latens diu haec gentium infirmitas, in mediam tandem prodiit lucem , illud evincens , quod ubicumque homo , sive princeps sive populus, non humana divinaque iura consulere, sed alia atque alia ad suam sibi libidinem componere satagebat, imperiorum simul et gentium sanitas et felicitas evanescebant.

Duplex remedium ipsa suadet mali conditio : iuris ad naturam atque ad Deum conversio. Ad naturam , dixi. Nam, minores sunt, Tullio animadvertente, forenses disputationes , alioque in genere versantur. Sed neque publicistarum, qui, spreto imperiorum fundamento, formis politicis unice fidunt, vel intemperanter ad materialia convertuntur, quidquam proficiet oratio. Penitissima igitur Naturae perquirenda sunt oracula , quum a Platone et Cicerone traditum , firmumque habeamus « nullo in genere disputandi magis

[ocr errors]

II.

honeste patelieri, quid sit homini tributum natura ; quantam vim rerum optimarum mens humana contineat; cuius muneris colendi efficiendique causa nati et in lucem editi simus; quae sit coniunctio hominum , quae naturalis societas inter ipsos. His enim explicatis , FONS LEGUM ET IURIS INVENIRI POTEST 1). » Non ergo, 1) Cic.,de Leg.,

I, 5. ut statim regerit Atticus Ciceroni , a praetoris edicto , vel a XII tabulis, sed ex intima omnino philosophia , haurienda est iuris scientia , legumque omnium disciplina. Quid enim leges , ubi iustae sint, nisi iussa naturae ? Quaenam autem , nisi natura , alia gentium lex , mens ratioque prudentis , iuris atque iniuriae mensura? Sed quid natura ipsa « nisi recta et a numine Deorum tracta ratio 2) ? »

2) Id., Philipp. Primo itaque, iuris exordium ac stirps ab ea summa ratione vel lege capienda sunt, quae saeclis omnibus ante nata est , quam scripta lex ulla , aut quam omnino civitas constituta : namque « eadem ratio, cum est in hominis mente confirmata et perfecta, lex est 3). » Quum ergo , de iure agentes, naturam appellamus , 3) Id., de Leg.,

1, 6. Deum ipsum appellamus , eiusque sempiternam legem atque rationem.

Sed creata ratio, licet Divinitatis similitudinem et cognationem referens , dum in humanam illabitur naturam , nec liquida semper, nec jurium fontem plenissime attinget, nisi aeternae ac purissimae rationis sepimento valletur, eiusque lumine augeatur : « A natura enim ipsa desciscimus , ut nobis optimam naturam invidisse videamur 4). » Ne igitur vapitati veritas, et opinioni natura ipsa cedat, 4) Id., Tusc. III. omnes principis illius rationis, quae integra in Deo est , sive internae et naturales, sive externae et supernaturales manifestationes, hominibus factae , diligenter sunt colligendae , ut ratio creata atque infirma non deficiat, utque ille fons legum et iuris inveniri possit, qui a Tullio nuper commendabatur. Qua insistentes via, naturalis nos, non divini iuris consulti, rationem primum et naturam persequemur : si autem alicubi haereat ratio, vel caecutire contingat, ut cum humanae gentis , malorumve quibus animae et corpora sollicitantur , origines erunt evolvendae , vel divina iura quaerenda, vel qui sit naturae cursus et finis, aliaque rationi insolubilia problemata; numquid divina iura aspernabimur in naturam effusa , ipsamque naturam sine viae duce, medioque ia itinere haerentem et caligantem deseremus , vel somnia et fabellas pro Dei legibus et factis venditabimus ? Quae cum a Puffendorfio non rite sint perpensa , ius naturae a divino absolute praecidendum decreverat 5): 5) De ofl.hom.

ci civ., prael. dum interim ipse , Grotius, aliique, rei necessitate compulsi , utroque iure in eadem tractatione uterentur. Sic igitur definiendum arbitramur : Iuris naturalis consultus non theologum aget, sed cum illi universa pervolvenda sit natura , qualis fuit ab initio , qualis

« PredošláPokračovať »