Obrázky na stránke
PDF
ePub

culis . maris transitum, quod vix aliquaudo nave transitur, præceperas matutino tempore transmeare, ne noctis obscuritas mali aliqùid procuraret. Gudila Eximietatis tuæ fidelissimu§ servus, equo vectus, ipsius maris dum natat in brachio, intergicti littoris tetigit oras, nec statim licuit reverti profeeto : maris enim tumor increscens reversuro tramsitum denegavit. IIoc illos tuos vigilantissimos sensus latere non potuit : iram ratio provocavit, culpa juvenem suasit ad fugam; sed felix fuga est quæ currit ad vitam. Memoratus Gudila ad patronum tuum sanctum Stephanum primum martyrem confugit. Ipse mihi et imperavit, ut pro eodem apud religionem tuam postulator accedam. Habeat igitur, quæso, veniam; quoniam nec turbatus undis equus corruit, nec gurges altus absorbuit, quem Deus eruit et aqua servavit. Valeat apud te epistolaris ista, rogo, suggestio: eris enim, üt deprecor, ab ira Domini alienus, quoties petitor a te offensus non fuerit Augustinus. EPISTOLA IX (a). Domino beatissimo et venerabili sancto patri AUgusTiNo episcopo, BoNiFAciUs. Furens parco, qui obvius bello Sanctitatis tuæ frangor imperio,Gudilam fortissimum semper quem volo vivere virum, metuo ne eum aliquando juventutis suæ levitas faciat interire.Potest quidem præcinctus armis, quantos inimicos repererit, trucidare. Sed apud belligeros viros victus dicitur victor occisus. Nam equo nectus maris brachium quod natando perrexit, luxuriæ nom fuerat, sed virtutis.Arbitror enim quod nocte cogitarit aliquid hostibus facere; cui, sole ingresso, finis diei consilia parata subduxit. Hoc vero dolui, quod natatione longissima ab equo posset et aquis occidi. Ut jubes ergo, sancti beatique Stephani imperata jussa vestra refero. Spondeo enim ipsi tibique, quod Gudila vobis est jnbenlibus veniæ condonatus. EPISTOLA X (b). Domino venerabili sancto patri AUGUsTiNo episcopo, BoNiFACiUs. Castinus ille, privatus ex consulo, vitæ meæ ac nominis,omnibus ut notum est, persecutor, pejores committens ac fingens factiones,quasi mearum a me gestarum immemor donationum 1, Italia fugiens, meis se in Africa defensionibus tradidit committendum.Omitto, beatissime pater, olim mihi ab eodem ingestas miserias, ostensa pericula ; fugiens eum nunc usque vivo.Thrax natus, vix Scytham evasi; duravi invido sub consule miles. Sed divina potentia, quae novit planare sublimia, et altius elevare prostrata, fecit de superbo quod voluit ; et hostem meum, me quieto, vietoria mihi, qua novit, addixit. Sufficit pro funere victi tanta déjectio; adoravit saracam (e) chlamys, timuit senator barbarum caput, tremuit militem dux. Doloris dicuntur ista, pater sancte, cothurno: nam veneror illustrissimum consulem, et primum conspicio senatorem ; sed ne consueta fallacia mali erga me, ut solet, aliquid moliatur, putetque se suis fraudibus Romanis ducibus profuturum, et in meo versetur exitio ; integrum de suis sensibus det tuæ Beatitudini sacramentum,si nullus in ejus corde vertitur dolus. Ego autem per omnia, quæ sancta sunt, juro, quoniam si apud eum animi reperero puritatem, eum incolumem ac sublimem Italiæ Romæque reddam, perfrustratis inimicis ejus et domtis. Hostis autem erit suæ animæ, si aliquid in eo sinistræ partisinvenero. EPISTOLA XI (d). Domino insigni meritoque sublimi Filio BoNiFAcio, AUGUsTiNUs episcopus. Wir illustrissimus Castinuis sacramento se prodi

t Aliquot Cdd., ed.vtium. (a) Alias 190. (b) Alias 191. (c) Saraca est pallii genus. (d) Alias 192.

PATRol. XXXIII.

dit, quod sit ab omni culpa et erroribus a!ienus. Quem tibi, ut dicit, foederatus ille Sonia, adhuc te gy$. posito, falsis suggestionibus concitabat. Sed ne totum quod tunc agebatur, mittatur in meidium,detur prolixitati compendium. David ilie opilio regnum parcendo inimicis obtinuit. Christus pro Judæis, qui eum erueis patibulo'confixerunt, Patrém, neirasceretur, rogavit,etindignis hominibus veniam misericors condonavit. Crede igitur homini,qui mihi fidele tradidit sacramentum, et quærit, me pollicente, tua defensione vitæ subsidium. Scio enim quod ejus salutis mihi promissa complebis. EPIST0LA XII (a). Domino venerabili sancto patri AUGUsTiNo episcopo, BoNiFAciUs. Grave nobis est bellum.Inimici mucro nostra pectora pulsat: Deo funde preces,ut soles, tua sit nobis comes oratio. Rauca buccina, terrifica tuba, puto quod et sidera terreat;hostium clamor immanis est, sed his non terremur : novimus enim ista non hodie. Ergo, venerande Christi sacerdos, pete Deum ut jacula in hostes dirigat nostra, ac se ipsi trucident mutua cæde. EPISTOLA XIII (b). Dilectissimo et spectabili viro BoNiFAcio, AUGUsTiNUs episcopus. Gravi de pngna conquereris : dubites nolo, utile tibi tuisque dabo consilium :arripe manibus arma; oratio aures pulset Auctoris: quia quanda pugnatur, Deus apertis colis prospectat, et portem quam inspicit, justam ibi dat palmam. EPISTOLA XIV (c). Domino venerabili sancto patri AugUsTiNo episcopo, BoNiFAciUs. Manus superba,Deojnvante,cecidit,quae ante paululum audax gladium erecta portabat. Multi ex adversis ceciderunt ; de nostris autem, Christo juvante, nullus est vulneratus. 0raigitur, venerabilis papa, ut talis de inimicis ultio sæpe procedat. EPISTOLA XV \; Domino insigni meritoque sublimi filio BoNiFAcio, AUGUsTiNus episcopus. Lecto me jacere Nobilitatem tuam latere non credo, ultimumque diem mihi exopto venire. Gaudeo tuæ victoriae. Civitatem, quæso, serva Romanam; tuos ut bonus rege comés : nihil de viribus propriis præsumas ; de auctore gloriare virtutum, et nullum curabis penitns inimicum. Vale. EPISTOLA XVI (e). BoNiFAcii AD AUGUSTINUM. Nunquam Divinitas preces ac lacrymas despicit peccatorum. Cupis ipse quidem de hac vita seeurus ad cæli regnia migrare ; sed nobis opus es fessis, in taunis adhuc periculis constitutis.ltaque ora nobiscum, in tua nobis salus aliquantulum temporis condonetur. Al)MONITIO DE suBsEQUENTE EpisToLA. Hic ipse est liber ad Demetriadem,qui olim cum in manus Augustini venisset sine auctoris nomine, rescripsitille quamprimum ad Demetriadis matrem Julianam (supra Epist. 188), rescire cupiens unde profectum esset istud opusculum, quo pelagianum errorem tradi animadvertebat. Postmodum vero, in libro de Gratia Christi, c. 20, et sequentibus, ipsius auctorem indicavit Pelagium ; imo ex ejusdem libri cap. 37 se ipse declaravit Pelagius in suis ad Innocentium papam litteris scribens:Legant quam ad sacram Christi virginem Demetriadem in Orien

[merged small][ocr errors]

le conscripsimus ; et invenient nos ita hominis lau- plantaverit, dum illud tam sollicite cupit ab aliis dare naturam, ut Dei semper gratiæ addamus au. Irrigari. Remoli ergo a temeritate,et ab ambitione

liberi, proposito insudemus operi ; nec de medioxilium. Eidem Pelagio tribuebat Orosius in Apo

critate diffidamus ingenii, quod credimus et fide logetico edito an. 415; nisi quod ipsi sermonem ait matris, et merito virginis adjuvari. suppeditatum fuisse ab alio, fortean ab Anniano CAPUT II.- Quoties mihi de institutione morum, illo diacono, quam Hieronymus suggilat sulpra in

et sanctæ vitæ conversatione dicendum est, soleo

primo humanæ naturæ vim qualitatemque monsEpist. 202. Adversus hanc eamdem Pelagii episto

trare, el quid efficere possit ostendere ; ac jam inde lam, post S. Augustinum scripserunt Prosper, seu audientis animum ad species incitare virtutum, ne potius Leo Papa in epistola ad Demetriadem, et nihil prositad ea vocari, quæ forte sibi impossibilia Beda in libro primo in Cantica,notans a quibusdam

esse præsenserit. Nunquam enim virtutum viam

valemus ingredi, nisi spe ducamur comite : siquifalso tributam fuisse Hieronymo,sed falso etiam ipse

dem appetendi omnis conatus perit consequendi Juliano tribuens.Data fuit aut an 413,quo Demetri.

desperatione. Quem ego exhortationis ordinem adi virginitatis velamen suscipienti litteras mise. cum in aliis quoque opusculis tenuerim, tum hic runt certatim Hieronymus, Augustinus, et Inno

maxime observandum puto, ubi eo plenius natu

ræ bonum declarari debet, quo instituenda est centius; aut forte an. 114,posteaquam illa se Romam

vita perfectior ; ne tanto remissior sit ad virtutem recepisset : id quod significare videtur Pelagius hic

animus ac tardior, quanto minus se posse credat, in cap. 23.

et dum quod inesse sibi ignorat, id se existimat non EPISTOLA XVII (a).

habere. Proferenda semper in notitiam ea res est, PELAGILAD DEMETRIADEM.

cujus usus desideratur;et explicandum quidquid boCAPUT PRIMUM. - Si summo ingenio parique

num natura potest, cum quidquid posse probatur,

implendum est. Hæc igitur prima sanctæ ac spirifretus scientia officium scribendi facile meimplere

tualis vitæ fundamenta jaciantur, ut vires suas posse crederem, tamen dam arduum hoc opus in

virgo agnoscat, quas demum bene exercere poterit gredi sine magno difficultatis timore non possem.

cum eas se habere didicerit. Optima enim animi inScribendum tamen est ad Demetriadem, virginem

citamenta sunt, cum docetur aliquis posse quod cuChristi, virginem nobilem, virginem divitem,et,quod

piat. Nam et in bello ea exhortatio maxima est, eahis majus est, ardorefidei nobilitatem divitiasquecal

que plurimum auctoritatis habet, quæ pugnatorem cantem.Quam utique protam insignis admiratione

de viribus suis admonet. Primum itaquedebes navirtutis,ut laudare omnibus facile,ita docere difficile

turæ humanæ bonum de ejus auctore metiri, Deo est.Cui enim oratio deesse possit in ejus laude cele

scilicet, qui cum universa mundi, et quæ intra munbranda, quæ summo nata, in summis opibus loco

dum sunt opera, bona et valde bona fecisse referadelici que nutrita, tantis tamque variis hujus vitæ blandimentis velut tenacissimis quibusdam irretita

tur, quanto putas præstantiorem ipsum hominem vinculis, subito eruperit, cunctaque simul corporis

fecit, propter quem omnia etiam intelligitur illa bona animivirtute mutaverit;quæ florem adhuc ip.

condidisse ? Quem dum ad imaginem et similitudi

nem suam facere disposuit, antequam faceret, qua. sum ineuntis ætatis, quodam fidei gladio,id est, vo

lem esset facturus, ostendit. Deinde cum subjecit luntate succiderit;et crucifigens cum Christo carnem

ei universa animalia, cumque etiam constituit eosuam,vivamsanctamque hostiam sacraverit Deo,ac

rum dominum, quæ vel mole corporis, vel virium nobilissimi sanguinis posteritatem virginatisamore,

magnitudine, vel armis dentium, multo valentiora contempserit?Prona autein et facilis dicendivia est, quæ ipsa ubertate materiæ cursuum orationis accen

homine fecerit ; declarat quanto pulchrius sit homo dit. Sed nobis alio magis itinere pergendum est, qui

ipse conditus quem vel ex hoc voluit naturæ suæ in

telligere dignitatem, dum fortia sibi subjecta mirabus propositum est institutionem virginis, non lau

turanimalia. Neque enim nudum illum ac sine prædem scribere;nec tam paratas jam virtutes ejus ex

sidio reliquit, nec diversis periculis velut exposuit primere, quam parandas ; magisque reliquam ordi

infirmum ; sed quem inermem extrinsecus feceral, nare vitam, quam ornare præteritam. Est autem

melius intus armavit, ratione scilicet atque prudifficillimum cum ejus persona facere, in qua cu.

dentia ; ut per intellectum vigoremque mentis, quo piditas an dicendiest, tantusque perfectionis ardor,

cæteris præstabat animalibus,factorem omnium so. perfecta doctrina par esse vix possit.,Meminitenim,

lus agnosceret, et inde serviret Deo, unde aliis dout ei quamlibet recteque meminit, quas mundiores

minabatur. Quem tamen justitiæ exsecutorem Dogloriamque respuerit, quibus voluptatibus renunrit, quas denique contempserit vitæ præsentis illece

minus voluntarium esse voluit, non coactum. Et bras. Etideo contenta non est communihoc medio

ideo reliquit eum in manu consilii sui, posuitque crique genere vivendi;et quod facile ipsa inultorum

ante eum vitam et mortem, bonum et malum; et

quod placuerit ei, dabitur illi(Eccli. xv, 14, 13). Unde societate vilescat,novum aliquid etinusitatum requi

etiam in Deuteronomio legimus, Vitam et mortem rit, præcipuum ac singulare quoddam flagitat. Non

dedi ante faciem tuam, benedictionem et maledicminus conversationem suam, quam conversionem vult esse mirabilem. In sæculo nobilis, apud Deum

tionem : elige tibi vitam ut vivas (Deut. XXX, 19). cupit esse nobilior;tam pretiosa requirit in moribus,

CAPUT III. – Hinc jam providendum est, ne forte

illud remordeatte, in quo temere imperitum vulgus quam contempsit in rebus. Hunc itaque tam devotæ

offendit, et ideo non vere bonum factum hominem mentis ardorem,hanc tantæperfectionis sitim,quod

putes, quiais facere malum potest, nec ipsa naturæ unquam satiabit flumen ingenii?quæ vis aliquando orationis, quæ copia tantum exprimere verbis pote

violentia astringitur ad immutabilis boni necessirit, quantum parata est virgo rebus implere ? No.

tatem. Nam si diligenter retractes, et ad subtiliorem bis vero donandaestvenia,quis ad ornandum Domini

intellectum cogas animum, hinc tibi melior status tabernaculum secundum vires nostras munus offe

hominis ac superior apparebit, unde putatur infe. rimus. Nec veremur ne temere scribendo ad tantæ

rior. In hoc enim gemini itineris discrimine, in hac nobilitatis virginem, ultronos morsibus tradamus

utriusque partis libertate, rationabilis animæ decus invidiæ. Scribimus enim petente sancta matre ejus,

positum est. Hincinquam,totus nature nostræ honor

consistit, hinc dignitas ; hiuc denique optimi quiimojubente,idque a nobis transmarinis litteris miro cum desiderio animi flagitante: quæ sacile ostendit,

que laudem merentur, hinc præmium : nec esset

omnino virtus ulla in bono perseverantis, si is ad quo studio quantaque cura in filia germen celeste

malum transire non potuisset. Volens namque Deus (a) Alias 142,

rationabilem creaturam voluntarii boni munere et

liberi arbitrii potestate donare, utriusque partis possibilitatem hómini inserendo, proprium ejus fecit esse quod velit ; ut boni ac mali capax, naturaliter utrumque posset, et ad alterutrum voluntatem deflecteret. Neque enim aliter spontaneum habere poterat bonumj, nisi ea creatura, quæ etiam malum, habere potuisset. Utrumque nos possevoluit optimus Creator, sed unum facere, bonum scilicet, quod et imperavit; malique facultatem ad hoc tantum dedit, ut voluntatem ejus ex nostra voluntate faceremus, Quod cum ita sit,hoc quoque ipsum quod etiam mala facere possumus, bonum est: bonum, inquam, quia boni partem meliorem facit. Facit enim ipsam voluntaíiam, sui juris, non necessitate devinctam, sed judicio liberam. Licet enim nobis e]igere, refutare, probare, respuere. Nec est quo magis rationabilis creatura cæteris præferatvr, nisi quod, cum omnia alia conditionis tantum ac necessitatis bonum habeant, hæc sola habeat etiam voluntatis. Sed plerique impie non minus quam imperite, cum super statú hominis quæritur (vereor dicere),quasi reprehendentes opus Domini,talem illum ajunt debuisse fieri, ui omnino facere non posset malum. Dicit itaque ei figmentum qui se finxit : Quid me fecisti sic (Rom. ix, 20)? Etimpröbissimihominum, dum dissimulant id ipsum beiìe administrare quod facti sunt, aliter se factos esse malumt ; ut qui vitam suam emendare nolunt, videantur emendare velle naturam : cujus bonum ita generaliter cunctis institutum est, ut in gentilibus quoque hominibus, qui sine ullo cultu Dei $unt, se nónnunquam ostendat ac proferat. Quam multos enim philosophorum et audivimus, et legimus, et ipsi vidimus castos, patientes, modestos, liberales, abstinentes, benignos, et honores mundi simul et delicias repuentes, et amatoresjustitiae non minus quam scientiæ ? Unde, quæso, hqminibus alienis à Deo ista, quæ Deo placent ? unde autem illis bona, nisi de naturæ bono ? Et cum ista, quæ dixi, vel omnia in uno, vel singula in singulis haperi videamus ; cum omnium natura una sit, exemlo suo sibi in vincem ostendunt, omnia in omnius esse posse, quæ vel omnia in omnibus, vel singula in singulis inveniantur. Quod si etiam sine Deo homines ostendunt, quales a Deo facti sunt ; vide quid Christiani facere possunt, quorum in melius per Christum natura et vita instructa est, et qui divinæ quoque gratiæ juvantur auxilio. CAPUT IV. — Agejam ad animæ nostræ secreta vemiamus. Seipsum unusquisque attentius respiciat: interrogemus quid de hoc sentiant propriæ cogitationes ; ferat sententiam de naturæ bono ipsa conscientia; instruamur domestico magisterio animi, et mentis bona non aliunde magis quaeque, quam ab ipsa mente, discamus. Quid illud, obsecro, est quod ad omne peccatum aut erubescmius,aut timemus,et culpam facti nunc rubore vultus, nunc pallore monsträmus, ac trepidante animo etiam in minimis delictis testem effugimus, conscientia remordemur; ex diverso autem in omni bqno læti, constantes, intrepidi sumus, idque si occultum est, palam etiam fieri cupimus, et volumus : nisi quod testimonio sibi est ipsa natura, quæ hoc ipso declarat bonum suum, quo ei malum displicet; et dum in hono tantum ópere confidit, quid solum eam deceat, ostendit ? Hinc illud est, quiod frequenter carnifice occulto in auctorem scelejis conscientiae tormenta desæviunt, et latentem reum secreta mentis poena persequitur; nec ullus post culpam impnnitati locùs est, dum fit reatus ipse supplicium. Hinc et quod e contrario innocens etiam inter ipsa tormenta fruitur conscientiæ securitate, et, cum de poena metuat, de innocentia gloriatur. Est enim, inquam, in animis nostris naturalis quædam, ut ita dixerim, sanctitas, quæ velut in arcé animi præsidens, exercet mali Bonique judicium ; et ut honestis rectisque actibus

1 Alius Cod., nisi æque etiam malum.

favet, ita sinistra opera condemnat, atque ad conscientiæ testimonium diversas partes domestica quadam lege dijudicat : nec ullo prorsus ingenio, Taut fucato aliquo argumentorum colore decipit ; ipsis nos cogitationibus, fidelissimis et integerrimis Sane testibus, aut arguit, aut defendit. Hujus legis seribens ad Romanos meminit Apostolus, quam omnibus insitam, velutin quibusdam tabulis éordis scriptam esse testatur: Cum enim, inquit, Gentes, quæ Legem non habent, maturaliter quae Legis sunt faciünt, hujusmodi legem non habentes, ipsi sibi sunt leae : qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, testimonium reddente eis conscientia eorum, et inter se invicem accusantium cogitatiomum aut etiam defendentium (Rom. 11, 14, 15). Hac lege usi sunt omnes, quos inter Adam atque Moysen sancte vixisse aique placuisse Deo Scriptura commemorat. Quorum íibi exempli causa aliqui proponendi sunt, ut faeile intelligas quantum sit `naturæ bonum, cum eam Legis vice docuisse justitiam probaveris. CAPUT V. — Abel primus hanc magistram secutus ita Dominum promeruit, ut, dum eiofferret hostiam, tam grate sacrificium ejus acceptum I)eo fuerit, ut fratrem in invidiam concitaret (Gen. 1v, 4, 5). Quem justum in Evangelio I)ominus ipse commemorans (Matth. xxiii, 35), breviter perfeétionem ejus exposuit : omnis enim virtutumi species uno justitiæ momine continetur. Beatum Enoch ita placuisse Deo]egimus, ut eum ex medio mortalium raperet, et in mundo consum matum de mundi habitatione transferret (Gen. v, 24, et Eccli. xLiv, 16). Noe justus in generatione sua et perfectus asseritur (Gen. vi, 9): cujus sanctitas eo magis est admirabilis, quo toto prorsus a justitia declinante mundo, solus justus inventus est; nec ab alio sanctitatis quæsivit exemplum, sed ipse praebuit. Et ideo totiús orbis imminente naufragio, solus ex omnibus meruit audire, Intra tu et domus tua in arcam, quia te cidi justum in generatione ista coram me (Id. vm, !). Ante Deum autem ille justus probatur, qui corpore sanctus est et corde. Melchisedec sacerdos Dei legitur, cujus meritum facile ex hoc intelligi potest, quod multo post futurum Domini Sacramentum ante signavit, ac sacrificio panis et vini mysterium corporis et sanguinis expressit, ac sacerdotii sui typo Christi sacerdotium figuravit, cui a Patre dicitiir, Tu es sacerdos in æternum secundum ordinem Melchisedec (Id. xiv, 18; Psal. cix, 4, et Hebr. vu, 1822). Nam et quod benedixit Abraham principem patriarcharum (Gen. xiv, 19), qui per circumcisionem pater Judæorum, per fidem Gentium, illius signantissime ostendit figuram, qui per fidem suam Judæis donavit benedictionem, et Gentibus. Loth quoque sancti Noe virtutem secutus, inter tot peceantium exempla justitiam non reliquit (Jd. xix). Et ut illum totius mundi exemplum non vicit, ita hic tota illa, in qua habitabat regione peccante, contra multitudinis vitia tenuit sanetitatem : qui, ut beatus apostolus Petrus ait, visu et auditu justus erat (II Petr. ii, 8), et inter pessimos positus, mala eorum et oculis aversabatur et auribus : atque ideo simili exemplo, ut ille diluvio, ita hic est ereptus ineendio. Quid Abraham amicum I)ei, quid Isaac et Jacob memorem ? Quam perfecte impleverint Domini voluntatem, vel hinc possumus æstimare, quod familiari quadam et praecipua dignitate, eorum se Deum voluit nominari : Ego sum, inquit, Deus Abraham, Deus Isaac, et Deus Jacob : hoc momen meum sempiternum, et memoriale in generationes et generationum (E.rod. iii, 15). Joseph fidelis Domini famnlus a puero tribulationibus magnis justus ostenditur, qui primum a fratribns in servum Ismaelitis addictus est, ab eisque venditus, a quibus se viderat adorandum; deinde Ægyptio domino traditus, semper tamen ingenuæ animæ tenuit dignitatem; docuitque exemplo suo et

1 Alius Cod., amor,

servos liberos in non peccando, et non conditionem cuiquam obesse, sed mentem. Hic, quæso, remorare paulisper, et castum animum sollicite vitgo considera, Concupiscitur a domina femina adolescens, nec ad concupiscentiam provocatur; rogatur et fugit : una hac in re et blanditur et supplicat, quæ in cæteris imperabat. Amator 1 Dei, mulieris amore non vincitur ; castum animum nec ætas adolescentiæ permovet, nec diligentis auctoritas. Contempta frequenter domina propiores adolescenti insidias tendit; in secreto ac sine testibus manu impudens apprehendit, ac procacioribus verbis hortatur ad crimen: ne hic quidem vincitur, sed ut verba verbis, ita res rebus refert.Nam qui frequenter rogatus negaverat, nunc comprehensus astringitur 1: et antequam illud evangelicum diceretur, Qui viderit mulierem ad concupiscendam eam, jam maechatus est eam in corde suo (Matth, v, 28), ille non aspectu solum, sed ipso pene ôôùíïe$i provocatus a femina, feminam

non concupivit. Castitatis virtutem hucusque mirata '

es ; nunc respice benignitatem. Priusquam Propheta diceret, Unusquisque malitiam prorimi sui non reminiscatur in corde suo, ille pro odio reddidit charitatem ; et cum videret fratres suos, imo inimicos ex fratribus, cumque ab eis cognosci vellet, dilectionis affectum pio dolore testatus est: deosculabatur singulos, et irriguis fletibus paventium colla perfundens odium fratrum charitatis lacrymis abluebat, quos, tam vivo patre quam mortuo, germano semper dilexit amore. Nec recordatus est illum, in quem ob necem fuit dejectus, lacum; non cogitavit addictam germanitatem pretio ; sed pro malis bonum retribuens apostolicum præceptum sub naturæ adhuc lege complevit (Gen. xxxvii, sqq.). CAPUT VI. — Quid de beato Job dicam, famosissimo illo athleta Dei, qui post direptas opes et funditus deleta patrimonia, post filiorum ac filiarum unum subito interitum, ad ultimum proprio contra diabolum corpore dimicavit ? Auferuntur omnia, quæ extrinsecus possidebat ; et extranea bona repente decidunt, ut magis propria clarescant. Omnibus prorsus velut indumentis exuitur, ut expeditius et fortius nudus triumphet, et hostem, qnem ferendo damna ante supera verat, rursus tolerando supplicia devincat. De quo tale ipsius Domini testimonium est: Numquid considerasti puerum meum Job ? Non est enim similis ei quisquam in terris, homo sine querela, verus Dei cultor, abstinens se ab omni malo (Job 1, 8, et ii, 3). Nec immerito: semper enim, ut ipse ait, tanquam tumentes super se fluctus timebat Dominum, et præsentiæ ejus pòndus ferre non poterat (Id. xxxi, 23): nec audebat aliquando contemnere, quem ita semper adesse credebat, dicebatque, Securus sum ; non enim reprehendit me cor meum in omni vita mea (Id. xxvii, 6). Qni antequam Dominus inimicos præciperet esse diligendos (Matth. v, 44), dicere poterat, Si in malis inimici mei gavisus sum ; si diri in corde meo, Bene factum est (Job xxxi, 29). Necdum Evangelicum illud sonuerat. 0mni petenti te tribue (Luc. vi, 30); et jam ille dicebat, Si erire passus sum inopem januam meam sine viatico * (Job xxxi, 16). Nondum legerat illud Apostoli, Domini, quod justum est et aequum, servis praestate (Coloss. iv, M); et confidens clamabat ad Dominum, Si servo nocui, si ancillam laesi; omnia tu scis, Domine (Job xxxi, 13). Priusquam idem apostolus præciperet divitibus non sublime sapere, neque sperare in incerto divitiarum (I Tim. vi, 17), sic habuit ille divitias, ut se alibi divitem esse monstraret : In divitiis, inquit, non confidebam, nec in lapide pretioso (Job xxxi, 24). Et hoc non verbis tantum, sed ipsis quoque rebus probavit, qui cum omnia perderet non dolebat, dicebatque per singula, Dominus dedit, Dominus abstulit ; sicut Domino placuit, ita factum est : sit nomen Domini bene

' Alius Cod., aufugit. * Alius Cod., sinu vacuo,

dictum in s:ecula. Vudus erici de utero matris meae, mudus redeam illuc (Id. 1, 2!). Quo enim affectu possideamus aliquid, docemur, cum id amittimus ; et cupiditatem fruendi, carendi dolor prodit: quem qui in carendo non habuit, in possidendo quonain modo habuit ? 0 virum ante evangelica evangelieum, et apostolicum ante apostolica præcepta, iiscipnlum Apostolorum, qui aperiens occultas divitias naturæ, et in medium proferens, ex se quid omnes possimus ostendit; docuitque quantus sit ille thesaurus animæ, quem nos sine usii possidemus, et quod proferre nolumus, nec habere nos credimus! CAPUT VII. — Post multa quæ de natura diximus, etiam sanctorum exemplis bonum ejus ostendimus, ac probavimus. Et ne e contrario ad ipsius culpam pertinere putetur, quod aliqui iniqui fúerint; Scripturarum titar testimoniis, quæ peccantes ubiqiie crimine voluntatis gravant, non excusant necessitate naturae. In Genesi legimus, Simeon et Leri fratres consummaverunt imiquitatem suam eae vo!untate sua (Gen. xLix, 5, 6). Ad Jerusalem Dominus locutus est, Propter quod ipsi dimiserunt viam meam, quam dedi ante faciem eorum, et non eraudierunt vocem meam, sed abierunt post voluntatem cordis sui mali (Jerem. ix, 13, 14). Ac rursus idem propheta, Et peccastis Deo, et non eaeaudistis vocem ejus, et in mandatùs illius et in legitimis et in testimoniis ejus ambulare noluistis. Per lsaiam quoque prophetam Dominus locutus est, Si rolueritis et audieritis me, quae sunt boma terrae mam durabitis ; si autem nolueritis neque audieritis me, gladius ros consumet (Isai. 1, 19, 20). Et rursum, Omnes cos occisione decidetis, quia vocavi ovos, et mm eraudistis; locutus sum, et negleristis, et fecistis malum ante conspectum Domini, et quae nolebam elegistis {Id. lxv, 12). Ipse quoque Dominus in Evangelio ait, Jerusalem, Jerusalem, quae occidis prophetas, et lapidas eos qui ad te missi sunt ; quoties volui congregare filios tuos, quemadmodum gallina comgregat pullos suos sub alis suis, et noluisti (Matth. xxiii, 37) ! Ubi velle videmus et nolle, eligere et refutare, ibi non vis naturæ, sed libertas intelligitur voluntatis. Plena sunt utriusque Testamenti volumina hujuscemodi testinaoniis, quibus tam bonum omne, quam malum, voluntariuri semper esse scribitur: quæ nos modo brevitatis causa omittimus; maxime cum sciamus te sacræ lectioni deditam de ipso uberius fonte potare. CAPUT VIII. — Neque vero nosita defendimus naturæ bonum, ut eam dicamus malum non posse facere, quam utique boni ac mali capacem étiam profitemur;sed ab hac eam tantummodoinjuria vindicamus, ne ejus vitio ad malum videamur impelli, qui nec bonum sine voluntate faciamus vel malum, et quibus liberum est unum semper ex duobus agere, cum semper utrumque possimus. Unde enim alii judicaturi sunt, alii judicandi ; nisi quod in eadem natura dispar voluntas est, et quia, cum omnes idem possimus, diversa faciamus ? Itaque ut hoc ipsum clarius lucere possit, alia exempla sunt proferenda. Adam de paradiso ejicitur, Enoch de mtindo rapitur ; in utroque Dominus libertatem arbitrii ostendit. Ut enim placere potuit ille qui deliquit : ita potuit peccare iste, qui placuit: non enim a justo Deo aut ille puniri meruisset, aut hic eligi, nisi uterque utrumque potuisset. Hoc de Cain et Abel fratribus, hoc etiam de Jacobo et Esau geminis intelligendum est, ac sciendum solam voluntatem causam esse, quod in natura eadem merita diversa sint Exstinetum peccatis suis diluvio mundum Noe jnstus redarguit, et Sodomorum crimina Lot sanctitas judicavit. Nec illud est parvum argumentum ai probandum naturæ bonum, quod illi primi homines per tot annorum spatia absque ulla admonitione iegis fuerunt; non utique quod Deo aliquando creaturae suæ cura non fuerit, sed quia se talem sciebat hominum fecisse naturam, ut eis pro lege ad exercendam justitiam sufficeret. Denique quamdiu recentioris adhuc naturæ usus viguit, nec humanæ rationi velut quamdam caliginem longus usus peccandi obduxit, sine lege dimissa natura est.Ad quäm Dominus nimiisjam vitiis obrutam, et quadam ignorantiæ rubigine infectam, limam Legis admovit, ut hujus freqtientiadmonitione expoliretur, et ad suum posset redire fulgorem. Neque vero alia nobis causa difficultatem quoque bene faciendi facit, quam longa consuetudo vitiorum, quae mos infecit a parvo, paulatimque per muitos còrrupit annos, et ita póstea obligatos sibi etaddictos tenet, ut vim quodammodo videatur habere naturæ. Omne illud tempus, quo negligenter edocti, id est, ad vitia eruditi sumus, quo mali etiam esse studuimus, eum ad incitamenta nequitiæ innocentia pro stultitia duceretur, nunc nobis resistit, contraque nos venit, et novam voluntatem impugnat usus vetus. Et miramur cur nobis per otium atque desidiam nescientibus etiam quasi ab

alia sanctitas conferatur, qui nullam consuetúdinem .

boni facimus, cum malum tamdiu didicerimus. Hæc de naturæ bono eursim quasi in alieno opere dicta sint: quod ideo nobis faeiendum fuit, ut tibi planiorem viam ad perfeetam justitiam sterneremus, quam eo facilius currere possis, quo in ea nihil asperum, nihil inaceessibile esse cognoveris. Nam si etiam ante Legem, ut diximus, et multo ante Domini nostri Salvatoris adventum juste quidam vixisse et sancte referantur; quanto magis postillustrationem adventus ejus nos id posse credendum est, qui instructi per Christi gratiam, et in meliorem hominem renati sumus ; qui sanguine ejus expiati atque mundati, illiusque exemplo ad perfectam justitiam incitati, meliores illis esse debemus, quiante Legem fuerunt, meliores etiam quam fuerunt sub Lege, dicente Apostolo, Peccatum in vobis jam non dominabitur ; non estis enim sub Lege, sed sub gratia (Rom. vi, 14)? CAPUT IX. — Et quoniam sufficienter de his, ut puto, diximus, nunc instituamus perfectam virginem, quæ ex utroque semperaecensa et naturæ simul et gratiæ bonum morum sanctitate testetur. Prima igitnr virginis cura primumque studium sit, scire voluntatem Domini sui, et quid ei placeat, quidve displiceat, diligenter inquirere; ut secundum Apostolum, rationabile Deo reddat obsequium (Id. xii, {), totumque vitæ suæ cursum ex ejus possit ordinare sententia. Impossibile est enim ei quemquam placere, cui quid placeat ignorat; fierique potest ut etiam obsequendi voto offendat, quiquómodo obsequi debeat ante non didicit: et, ut majus est voluntatem Domini facere quam nosse, ita prius est nosse quam facere. lllud enim merito praecedit,hoc ordine Unde propheta dicit, Et tu, Israel, moli ignorare. Et beatus Paulus, Qui autem ignorat, ignorabitur (I Cor. xiv,38). Idemque alibi, Propterea nolite fieri imprudentes, sed intelliqentes quae sit voluntas Domini (Ephes. v, 17). Initium obedientiæ est, quid præcipiatnr velle cognoscere ; et pars est obsequii didicisse quid facias. Seitoitaqne in Scripturis divinis, per quas solas potes plenam Dei intelligere voluntatem, prohiberi quædam, praeeipi quædam, concedi aliqua, nonnulla suaderi. Prohibentur mala, pr;ecipiuntur bona,conceduntur media, perfecta suadentur. In duobus illis, quae priori loco sint, peceatum omne concluditur : in utroque enim Dei continetur imperium ; et non solium praecipere, sed et prohibere ipsum, jubentis est. Generaliter namque omnibus mandatur justitia, qnam Salvator in Evangelio breviter quidem, sed plenissime comprehendens, ait, Quaecumque vultis ut faciant vobis homines, haec et vos facite illis (JMatth. vii, 12) ; hoc est, ut nihil mali inferamus aliis, et praestem ns omne quod bonum est, quia volumus hoc ab aliis in nos utrumque servari. Hæc sententia aequo jure præcepti universos tenet, nec ulli omnino transgredilicet, quod omnibus imperatum est; apertusqiie contem ptns Dei est, vel facere prohibita, vel jiissa non facere. I)no vero reliqua quae sequuntur, quorum unum conceditur, et sinadetur aliud, in nostra potestate dimissa sunt; ut aut cum minori

gloria concessis utamur, aut ob majus præmium etiarn ea, quae nobis permissa sunt, respuam us.Concedunt tur qnidem nuptiae, carmium ustis et vini ; sed horum otnnium abstinentia consilio perfectiore suadetur. Ad virginitatis honorem pertinet iicentia nuptiarum, et esearum indulgentia virtutem abstineintiæ clariorem facit.Contem psisti, virgo, conjugium, licitum tibi priusqnam contemneretur. Majoris præmii amore flagrans vovisti Deo non iiuperatam, sed laudatam virginitatem ; et consilio Apostoli legem tuam fecisti latiorem. Certaminis ingressa campum, non tam laborem cursus quam bravium victoriæ cogitasti. Legeras, credo, illud evangelicum de perpetua castitate præconium,etipsius te Domini sermo ad amorem servandae virginitatis accenderat, qui Petri super hoc sententiam ipsa rei magnitudine ac difficultate laudavit, et voluntariis spadonibus regnum coelorum promittens ait, Qui potest capere, capiat (Matth. xix, 12). Rem itaque tam magnam non impero, non impono, sed offero; neque quemquam ad hoc cogo, sed provoco. Quanquam enim de viris tantum sonare videatur; non solis tamen viris, sed aequaliter utrique sexui virginitatis palma promittitur. Et Apostolus de virginibus præceptum quidem se dicit non habere Dei, sed dat comsilium (I Cor. vn, 25). Dicit itaque, A n e.rperimentum quaeritis ejus, qui in me loquitur Christus (II Cor. xiii, 3)? CAPUT X. — Perfectionis igitur secuta consilium, beatitudinem specialis aggressa propositi, serva generale mandatum. Dixi, idemque nunc repeto, in causa justitiæ omnes unum debemus: virgo, vidua, nupta, summus, medius, etimus gradus, æqualiter jubentur implere præcepta. Nec a lege solvitur, qui supra legem facere proponit; quin imo nullus magis illicita vitare debet, quam qui respuit qt:ae licebant. Nec quisquam ita a se mandata pollicetur implenda, ut ille qui amore perfectionis supra mandata conscendit; et cum amplius statuit facere quam præceptum est, ostendit minus sibi præceptum esse quam potuerit. Deinde qui tantæ se esse obedientiæ profitetur, ut etiam consilium divinum libenter audiat, quomodo non debet audire præceptum ? Illa enim res perfectionis 1 est, ita necessitatis. De virginitate dicitur, Qui potest capere, capiat: de jnstitia non dicitur, Qui potest facere, faciat ; sed, Omnis arbor quae non facit fructum bonum, eaecidetur,et in ignem mittetur (Matth. 111, 10, et Luc. iii, 9). Considera, quæso, quantum a consilio distet imperium. Ibi aliquos excipit, hic generaliter omnes comprehendit; ibi præmium proponit, hie poenam; ibi invitat ut facias, hic nisi feceris comminatur. Haec igitur optima ratione distinguens, animadverte quid offeras, anima adverte quid debeas : imo quia utrumque jam debes, et virginitatem quam nltro obtulisti Deo, et justitiam na:m ipse præcepit, integrum utrumque persolve. í; servus domino placet,qui ita aliquid ultro operis exercet, ut tamen etiam imperata perficiat; qui non facit aliud pro alio, sed utrumque; nec mutat, sed addit obsequium.Nec te earum exempla decipiant, quæ sibi in sola castitate plaudentes, ut post suas voluptates* eant, Dei voluntatem abjiciunt: quæ peretuæ castitatis bonum, non cum justitia, sed pro justitia offerre volunt, et in compensatione peccatorum præmium virginitatis annumerant, $ pro præmio impunitatem petunt; vel certe impudentiori vecordia coronandas esse se putant, et in regno coelorum cæteris præferendas,quæ sibi transgressione mandatorum aditum clausere coelorum. Non omnis, Christus inquit, qui dicit mihi, Domine, Domine, intrabit in reqmum caelorum ; sed qui facit voluntatem Patris mei qui in cælis est, ipse intrabit in regnum cælorum (Matth. vii, 21). Meminerint stultas virgines a sponsi januis repellendas, et dicendum eis, Nescio vos (Id. xxv, 12); illisque jungendas esse, de quibus

t Alius Cod., elec!ionis. * Alius Cod., volum tutes.

« PredošláPokračovať »