Obrázky na stránke
PDF
ePub

ris, doctissimi homines ferunt, post obitum corporis in cælo domicilium praeparari, ut promotio quædam ad supernam præstetur, his hominibus, qui bene de genitalibus urbibus meruerunt; et hi magis cum Deo habitent, qui salutem dedisse, aut consiliis, aut operibus patriæ doceantur. Jam illud quod joculariter dignatus es dicere, urbem nostram non armis, sed flammis incenditsque flagrare, et spinas magis ingenerare quam flores, non est maæima reprehensuo, cum sciamus flores eae spinis plerumque generari. Nam et rosas eae spinis gigni quis dubitat, et fruges ipsas aristarum vallo sepiri, ita ut asperis suavia plerumnque misceantur. ' 3. Postremum fuit in litteris Praestantiæ tuæ non caput aut sanguinem in Ecclesiae postulari vindictam, sed quibus rebus maæime metuunt spoliandos. Ego autem, nisi me opinio fallit, sic arbitror, gravius esse spoliari facultatibus quam occidi. Siquidem quod frequentatum in litteris nosti, mors malorum omnium aufert sensum, egestosa vita æternam parit calamitatem : gravius est enim male vivere, quam mala morte finire. Hoc etiam operae vestrae indicat ratio, in quibus pauperes sustinetis,morbidos curatione relevatis, medicinam afflictis corporibus adhibetis ; id postremo modis omnibus agitis, ut diuturnitatem calamitatis afflicti non senliant. Quod autem ad modum pertinet peccatorum, nihil interest quale videatur esse peccatum cui indulgentia postulatur. Primum enim si pænitentia et veniam tribuit et purgat admissumn, pœnitet utique illum qui rogat, qui pedes complectitur, et, si, ut quibusdam philosophis placet, omnia peccata paria sunt, indulgentia omnibus debet esse communis. Petulantius locutus est aliquis, peccavit; convicia aut crimina ingessit, æque peccavit ; aliena quisquam diripuit,inter delicta numeratur;loca profana sacrave violavit, non est ab indulgentia secernendus. Postremo nullus esset veniæ locus, nisi peccata præcederent. 4. Nunc quoniam non quantum debui, sed quantum potui, majus ut dicitur, minusve respondi, oro atque absecro, utinam praesentem possem, ut etiam lacrymas meas pervideres, ut qui sis, quid profitearis, quid agas, etiam atque etiam cogites; intendas quæ sit illius species civitatis,ex qua ad supplicium ducendieaetrahuntur;quæ sit matrum, quæ conjugum, quæ liberorum, quæ parentum lamentatio ; quo pudore ad patriam venire possint liberati, sed torti; quos renovat dolores aut gemitus consideratio vulnerum et cicatricum. Et hisomnibus pertractatis, Deum primo consideres, hominumque cogites famam, bonitatem amicam potius, familiaremque conjunctionem, et ignoscendo potius laudem, quam vindicando conquiras. Atque hæc de his dicta sint, quos verus comfessionis suae reatus astringit. Quibus quidem legis contemplatione, quod laudare non desino, veniam tribuistis. Jam illud eæplicari viae potest quantum crudelitatis sit, innocentes appetere, et eos, quos a crimine constat esse discretos, in judicium capitis devocare. Quos si purgari contigerit, cogites, quaeso, quanta accusatorum liberabuntur invidia, cum reos sponle dimiserint victi, reliquerint innocentes. Deus summus te custodiat, et legis suæ te conservet præsidium atque ornamentum nostrum.

EPISTOLA CIV (a).

Ad superioris epistolae capita singula respondet Augustinus ; id praeter alia refellens, quod eae Stoicorum placito Nectarius indurerat, omnia peccata esse paria.

Domino eximio meritoque honorabiliac suscipiendo fratri NectArio, AuGusTiNus, in Domino saluteum.

CAP. PRlMUM.— M. Legi litteras Benignitatis tuæ quibus mihi longe postea respondistis, quam meas ad te perferendas dedi. Nam ego rescripseram, cum adhuc nobiscum esset, neque navigasset sanctus frater, et coepiscopus meus Possidius. Has autem quas mei causa illi dignatus es reddere, accepi vi cal. april., post menses ferme octo, quam scripseram. Cur ergo ad te tam sero mea scripta pervenerint, aut ad me tua, prorsus ignoro. Nisi forte modo rescribere prudentiæ tuæ placuerit, quod facere ante contempseras. Iloc si ita est, miror unde sit. An aliquid audisti, quod nos adhuc latet, fratrem meum Possidium adversus cives tuos (quos, pace tua dixerim, multo salubrius diligit ipse quam tu) quo plectantur severius impetrasse. Nam hoc et epistola tua te metuere indicat, cum admones ut mihi ante oculos constituam, qualis illa sit species civitatis, eae qua ad supplicium ducendi extrahuntur; quae sit matrum, quae conjugum, quae liberorum, quae parentum lamentatio ; quo pudore ad patriam venire possint liberati, sed torti ; quos renovet dolores aut gemitus consideratio vulnerum et cicatricum. Absit ut ista cuiquam inimicorum nostrorum vel per nos, vel perquemquam, quod ingerantur, instemus; sed, ut dixi, si aliquid tale ad te fama pertulit, apertius edissere, ut noverimus vel quid agere ne ista fiant, vel quid hæc credentibus respondere debeamus.

2. Litteras meas potius intuere, quibus terescrihere piguit ; illic enim satis expressi animum nostrum : sed, ut opinor, oblitus quid tibi rescripserim, omnino mihi alia longe diversa et dissimiliaretulisti. Quippe quasi recordatus quod in litteris meis posui, hoc tuis inseruisti quod omnino non posui. Postremum enim fuisse in litteris meis dicis, non caput aut sanguinem in Ecclesiæ postulari vindictam, sed rebus, quibus maxime metuunt spoliandos. Deinde ostendens quantum sit hoc mali, adjungis atque contexis, nisi te opinio fallit, arbitrari gravius esse spoliari facultatibus quam occidi. Atque. ut apertius exponas de quibus facultatibus dixeris, pergis atque addis, me frequentatum in litteris nosse quod mors malorum omnium auferat sensum, egestosa autem vita æternam pariat calami. tatem. Deinde conclusisti, gravius esse in malis vivere quam mala morte finire.

3. Et ego quidem nec in nostris, ad quas me serius fateor animum applicuisse quam vellem, necim vestris, quas ab ineunte ætale didici, litteris uspiam legisse recolo quod egestosa vita æternam pariat calamitatem. Nam nec unquam peccatum est laboriosa paupertas, et est aliquanta restrictio et coercilio peccatorum. Ac per hoc non est metuendum

(a) Alias 254 : quæ autem 104 erat, nunc {91. Scripta post 6 cal. mart. an. forte 409, ne cuiquam post hanc brevem vitam, hoc ad æternam valeat animæ calamitatem, quod pauper hic vixerit; et in hac ipsa quam in terris degimus,nullo modo ulla calamitas æterna esse poterit,cum eadem vitaaeterna esse non possit, quæ nec saltem diuturna est,adquamlibet ætatem senectutemque pervenerit. Hocenim potius in illis litteris legi,quoniam vita ipsa qua fruimur brevis est, in qua tu arbitraris, et frequentatuminlitterisjam mones, æternam esse posse calamitatem: mortem autem malorum omnium esse finem, habent quidem vestræ litteræ, sed nec ipsæ omnes; Epicureorum est quippe ista sententia, et si quialii mortalem animam putant.AtilliquosTullius quasiconsulares philosophos appellat,quod eorum magnipendat auctoritatem, quoniam cum extremum diem fungimur, non exstingui animam, sed emigrarecensent,et ut merita quoque ejus asserunt seu bona,seu mala,vel,ad beatitudinem,vel ad miseriam permanere.Hoc congruitet Litteris saeris, quarum me cupio litteratorem. Malorum ergo finis est mors,sed in eis quorum casta, pia, fidelis, innocens vita, non in eis qui temporalium nugarum et vanilatum cupiditate flagrantes, et cum hic sibi felices videntur, ipsa voluntatis pravitate miseri convincuntur, et post mortem graviores miserias non habere tantum, verum etiam sentire coguntur. 4.Hæc ergo cum et vestris quibusdam, quas honorabilius habetis,etnostris omnibus litteris frequententur, o bone dilector etiam terrenæ patriae tuae,luxuriosam vitam time civibus tuis, non egestosam: autsiegestosam times, illam potius egestatem mone devitandam, quæ magna licet rerum terrenarum prosperitate circumfluat, eis tamen insatiabiliter inhiando, ut vestrorum ipsorum verbis utar auctorum,neque copia neque inopia minuitur. Verumtameninillis,qnibus respondisti litteris meis, inimicos Ecclesiæ cives tuos, nec illa egestate dixi emendandos, ubi necessaria naturæ desunt, qui succurrit misericordia, de qua nobis etiam præscribendum putasti, quod operum nostrorum hoc indicet ratio, quibus pauperes sustinemus, morbidos curatione relevamus, medicinam afflictis corporibus adhibemus; quanquam et sic egere utilius sit quam ad satiandam nequitiam rebus omnibus abundare. Sed absitutegoilla coereitione ad hanc ærumnam eos de quibus agimus, redigendos esse censuerim. CAPUT II.— 5. Recenseepistolam meam, si tamen dignam habuisti,si non quam relegeres, oum ei fuisset respondendum, saltem qtiam ita reponeres,ut tibijubenti, cum volueris proferretur,et attende quid dixerim ; hoc profecto invenies, cui te non re. spondisse, quantum existimo, fatearis. Nam ex epistola illa mea verba nunc insero : Non præterita, inquam,vindicando pascereiram nostram studemus, sed misericorditer in futurum consulendo satagi. mus.Habent homines maliubi et per Christianos non solummansuete, verum etiam utiliter salubriterque plectantur. Habent enim quod corpore incolumi vitunt, habent unde vivunt, habent unde male vivunt. Duoprimasalva sint,ut quos pæniteat,sint ; hoc optamus,hoc, quantum in nobis est, etiam impensa opera

instamus. Tertium verosi Dominus voluerit,tanquam putre noaciumque resecare,valde misericorditer puniet. Hæc verba mea sirecensuisses,cum mihi rescribere dignareris, non solum de morte, sed et de tormentis corporalibus evitandis eorum pro quibus agis,nosinvidiosius, quam officiosius rogandos putares;quorum dixi, velle nos in eis salvum esse quod incolumes corpore vivunt. Nec egestosam vitam, ut victuindigeant ab aliis impartito, per nos eis utique formidares;quorum etillud secundum dixi vellenos salvum,quodhabentunde vivunt.Tertium vero quod habent unde male vivunt, id est aliud dicam, ut nihil certe unde falsorum deoruum argentea fabricavere simulacra,pro quibus vel servandis, vel adorandis, vel sacrilego ritu adhuc colendis, usque ad ecclesiæ Dei prosiliatur iucendium, et religiosissimoruum pauperum suslentacula iufelici vulgo diripienda præbeantur, sanguisque fundatur,tuquituæ consulis civitati, quare metuis resecari, ne omnimodo impunitate peruiciosa nutriatur et roboretur audacia? Hoc nobis edissere,hoc doce circumspecta disputatione quid mali sit; diligenterattende quod dicimus, ne id quod vobis dicimus,velut specie petendi quodammodo accusatione obliqua objicere videaris. 6. Sint honesti cives tui, probis moribus, non superfluis facultatibus: non eos volumus ad aratrum Quintii, et ad Fabricii focum per nos illa coercitione perduci. Qua paupertate illi Romanæ reipublicæ principes non solum non viluerunt civibus suis, sed ob eam fuerunt præcipue chariores, et patriæ gubernandis opibus aptiores.Ne illud quidem optamus aut agimus, ut patriæ tuæ divitibus illius Ruffini bis consulis argenti solum decem pondo remaneant'; quod tunc laudabilitersevera censura adhuc resecandum tanquam vitium judicavit. Tantum nosconsuetudo decoloris ætatis nimium marcidas animas mitius contrectare persuadet, ut mansuetudini christianæ, quod illis censoribus justum visum est, nimium vi,leatur : et vides quam multum intersit, utrum jam punienda culpa sit tantum habere, an propter alias gravissimas culpas, ut tantum quis habeatper mittere ; quod tuncjam fuit peccatum, nunc voluemus sit saltem pœna peccati. Sed est quod fieri possit et debeat, ut nec usque ad ista progrediatur severitas, nec nimis secura lætetur et debacchetur impunitas, et imitationis exemplum ad gravissimas et occultissimas pœnas infelicibus proponatur. Saltem concede ut nimium superfluis suis timeant, qui necessaria nostra incendere ac vastare moliuntur. Liceat et hoc beneficium tribuere inimicis nostris, ut dum metuunt rebus quas noxium non est amittere quod sibi noxium est non conentur admittere. Neque enim hæc dicenda vindicta peccati, sed tutela consilii , non est hoc irrogare supplicium, sed ab' excipiendo supplicio communire. - - 7.Quisque imprudentem cum aliquo sensu doloris privat,ne supervacuis sceleribus assuefactus pœnas atrocissimas pendat,puero capillos vellit, ne serpentibus plaudat;atqueita,ubi modesta dilectio est,nullum membrum læditur,unde autem deterret,salus et

* Lov., Argenticulus decerpendo remaneat.

[graphic]

391
S. AUGUSTINI EPISCOPI

392 vita periclitatur. Non tunc benefici sumus, cum id quod illi patet acnudum est, cujuset in præsenti et in quod a nobis petitur facimus, sed cum id facimus futura vita ettimemus judicium, et speramus auxiquod non obsit petentibus. Nam pleraque non dando lium.Sed arbitramurnos etiam proipsis aliquid proprosumus, et noceremus si dedissemus. Unde illud videre, si homines qui Deum non timent, aliquid tiproverbium:Nec puero gladium. Tu vero, inquit Tul- meant,quo non eorum lædatur utilitas, sed vanitas lius, neunico quidem filio. Quo enim quemquam ma castigetur; ne ab eis Deus ipse quem spernunt,noxia xime diligimus,eo minus ei debemus,in quibus ma- securitate, audacioribus factis gravius offendatur, et gno periculo peccatur, committere. Et de divitiis, ni ne aliis ad imitandum, eadem ipsa securitas multo fallor,cum hæc ageret, loquebatur. Proinde quæ pe- perniciosius proponatur. Deoique pro quibus abs te riculose male utentibus committuntur, salubriter rogamur, nos pro illis Deum rogamus uti eos ad se etiam plerumque detrahuntur. Medici cum vident se convertat, ut fide mundans corda eorum, veracem candam urendamque putredinem, sæpe adversus ac salubrem agere poenitentiam doceat. multas lacrymas misericorditer obsurdescunt. Si 10. Ecce quanto cos, quibus nos arbitraris irasci, quoties parvuli,vel etiam grandiusculi veniam pec- pace tua dixerim,ordinatius quam tu, utiliusque dili cantes deprecati sumus, toties a parentibus vel ma- gimus,pro quibus et ad evitanda tanto majora mala, gistris accepissemus, quis nostrum tolerandus cre- et ad consequenda tanto majora bona,deprecamur. visset ? quis aliquid utile didicisset? providenterista, Quos etiam tu, si ex Dei cælesti munere non ex bonon crudeliter fiunt. Ne, quæso, in hac causa nihil minum terreno more diligeres, sinceriterque mihi aliud intendas,nisi quemadmodum apud noseficias rescriberes quod cum te ad exsuperantissimi Dei culquod rogaris a tuis : omnia vero diligenter considera tum religionemque compellerem, libenter audieris, Si præterita negligis, quæ fieri jam infecta non pos- non solum hæc eis optares,sed eis ad hæcipse presunt, aliquantum prospice in posterum;non quid cu- ires.Sicomnc apud nos tuæ petitionis negotium cum piant, qui te rogant, sed quid eis expediat prudenter magno et sapo gaudio figiretur. Sic illam cælestem attende.Non sane fideliter eos amare convincimur,si patriam, quam cum intuendam esse suaderem, hoc solum intuemur,ne,non faciendo quod poscunt, libens te accepisse dixisti,ex hujus etiam,quæ tecarminuatur quod amamur ab eis. Et ubi est, quod et naliler genuit, vera et pia dilectione promereris;vere vestræ litteræ illum laudant patriæ rectorem qui po- consulens tuis pon ad vanitatem lætitiæ temporalis puli utilitate magis consulat quam voluntati? nec ad impunitatem perniciosissimam sceleris, sed

CAPUT III. – 8. Nihil interest, inquis, quale vi- ad gratiam sempiternæ felicitatis. deatur esse peccatum cum indulgentia postulatur. 11. Habes expositas in hac causa cogitationes et Recte hoc diceres si de puniendis,non de corrigendis vota pectoris mei. Quid autem lateatin consilio Dei, hominibus ageretur. Absit enim acorde christiano, fateor, homo sum, nescio:quidquid illud est, id est ut libidine ulciscendi ad pænam cujusque rapiatur. justius atque sapientius, et firmissime stabilitum, Absitutin dimittendo cuique peccatum,aut non præ- incomparabili excellentia præ omnibus mentibus veniat preces rogantis, aut certe continuo subsequa- hominum. Verum est quippe quod legitur in Libris tur: sed hoc utique ne oderit hominem, ne malum nostris, Mullæ cogitationes sunt in corde viri,consi. pro malo retribuat, ne nocendi inflammeturardore, lium autem Domini manel in ælernum (Prov.xix,21), ne vindicta etiam lege debita pasci desideret ; non Proinde quid tempus afferat,quid nobis facultatis aut autem ne consulat, ne prospiciat, ne compescat a difficultatisoriatur, quid postremo voluntatis ex remalis. Fieri enim potest ut vehementius adver- rum præsentium, vel correctione, vel spe,subito possando, emendationem quisque negligat hominis sitexistere, utrum Deus sicindignetur bis factis, ut ea, quem gravius odit, et nonnulla molestia reddat quam petunt,impunitate magis severiusque puniancoercendo meliorem, quem maxime diligit. tur,an illo modo quo nobis placet coercendos miseri

9. Nam et pænitentia, sicut scribis, impetrat ve- corditer judicet, an aliqua duriore, sed salubriore niam, et purgat admissum : sed illa quæ in vera eorum præcedente correctione, nec ad hominum, religione agitur, quæ futurum judicium Dei cogitat; sed ad suam misericordiam veraci conversione quid. non illa quæ ad horam hominibus,aut exhibetur,aut quid terroris præparabatur, avertat et convertat fingitur, non uta delicto anima purgeturinæternum, in gaudium, jam novit ipse, nos autem ignoramus. sed ut interim a presenti metu molestiæ vita cito Quid ergo hic ante tempus,internos ego et Præstantia peritura liberetur.Hincest quod Christianis confiten. tua frustra laboremus?Se ponamus paululum curam tibus atque deprecantibus,qui delicto illo fuerantim. cujus hora non est, et quod semper instat, si placet, plicati, vel non succurrendo arsuræ ecclesiæ, vel de agamus. Nullum enim tempus est,quo non deceat et sceleratissimis rapinis aliquid auferendo, pæniten- oporteat agere, unde Deo placere possimus; quod in tia dolorem fructuosum esse credidimus,eisque ad hac vita usque ad eam perfectionem impleri, ut nulcorrectionem sufficere existimavimus, quod inest lumomnino peccatumiasit in homine aut non potest cordibus eorum fides,qua considerare possent quid aut forte dificilimum est:unde præcisis omnibus dide divino judicio formidare deberent. Quæ autem lationibus, ad illius gratiam confugiendum est, cui penitentia sanare potest eos, qui fontem ipsum verissime dici potest quod carmine adulatorio nescio indulgentiæ non solum agnoscere negligunt, verum cụi nobili dixit, qui tamen ex Cumæo, tanquam etiam irridere ac blasphemare non desinuntietcon. ex prophetico carmine se accepisse confessus tra hos tamen inimicitias in corde non retinemus, est:

Te duce, si qua manent sceleris vestigia nostri.
Irrita perpetua solvent formidine terras.
(Virg. Eclog. 4.)

Hoc enim luce, solutis omnibus dimissisque peccatis, hac via ad coelestem patriam pervenitur cujus habitatione cum eam tibi amandam, quantum potui, commendarem, admodum delectatus es. CAPUT IV. — 12. Sed quia dixistiquod omnes eam leges diversis viis et tramitibus appetant; vereor ne forte, cum putas etiam illam viam, in qua nunc constitutus es, eo tendere, pigrior sis ad eam tenendam quæ illuc sola perducit. Sed rursus?verbum quod posuisti diligenter attendens, videor mihi tuam non impudenter aperire sententiam: neque enim dixisti, quam omnes leges diversis viis et tramitibus assequuntur, aut ostendunt, aut inveniunt, aut ingrediuntur, aut obtinent, aut aliquid ejusmodi, sed dicendo,appetunt,librato verbo, atque perpenso, non adeptionem significasti, sed adipiscendi cupiditatem.Ita nec illam quæ vera est, exclusisti, nec alias quæ falsæ sunt, admisisti ; et illa quippe appetit quæ perducit, nec perducit omnis quæ hoc appefit; quo quisquis perducitur, sine ulla dubitatione beatus est. Beati autem omnes esse volumus, hoc est, appetimus, nec tamen omnes qui volumus possumus, hoc est, quod appetimus adipiscimur. Ille ergo adipiscitur qui viam tenet non solum qua id appetit, sed qua etiam pervenitur, relinquens alios in itineribus appetendi, sine fine adipiscendi. Quoniam nec error esset si nihil appeteretur, nec si appetita veritas teneretur. Si vero diversas vias ila dixisti, ut non intelligamus adversas, sicut dicimus diversa præcepta, quæ tamen omnia bonam ędificent vitam,alia de castitate, alia de patientia, alia de fide alia de misericordia, et si quæ sunt Cætera; non solum appetitur viis et tramitibus ita dirersis illa patria, verum etiam reperitur. Nam et in Scripturis sanctis et viæ leguntur, et via : viæ, sicut illud est, Docebo iniquos vias tuas, et impii ad te convertentur (Psal. l, 15); via, sicut illud, Deduc me in via tua, et ambulabo in veritate tua (Psal. Lxxxv, 11).Non aliæ, illæ, alia ista; sed omnes una, de quibus alio loco eadam sancta Scriptura dicit, Universæ viæ Domini misericordia et veritas (Psal. xxiv, 10): quæ si diligenter considerentur, copiosum pariunt sermonem, intellectumque suavissimum, quod si opus fuerit, in tempus aliud differam. 13. Nunc autem, quod satis esse arbitror pro susceploofficio rescribendi Præstantiæ tuæ, quoniam Christusdixit, Ego sum via(Joan. xiv,6),in illo quærenda est misericordia et veritas ; ne si alibi quæsierimus erremus, tenentes appetentem viam, sed non etiam perducentem. Velut si hanc ipsam tenere vellemus, unde quiddam commemorasti, omnia peccata esse paria; nonne ab illa patria veritatis et beatitatis nos longe exsules mitteret? Quid enim absurdius, quid insanius dici potest, quam ut ille qui aliquanto immoderatius riserit, et ille qui patriam tructilentius incenderit,peccasse judicenturæqualiter? Quam quidem tu ex quorumdam philosophorum opinione non diversam viam, quæ tamen ducat

PAtaoL. XXXIII.

ad cœlestem habitationem, sed plane perversam, quæ ducit ad perniciosissimum errorem, non pro tuo sensu,sed pro causa civium tuorum adhibendam putasti ; ut sic ignoscamus eis quorum sævientium ignibus arsit Ecclesia, quemadmodum ignosceremus,siab eis aliquo petulanti convicio appeteremur. 14. Sed quemadmodum id adstruxeris vide: Et si ut quibusdam, inquis, philosophis placet, omnia peccata paria sunt, indulgentia omnibus debet esse communis. Deinde cum quasi moliris ostendere om. nia paria esse peccata, subjungis et dicis : Petulantius locutus est aliquis, peccavit ; convicia aut crimina ingessit, æque peccavit ; Hoc non est docere, sed id quod perverse sentitur, sine ulla documentorum astructione proponere. Ad hoc enim quod dicis, aeque peccavit, cito respondetur, non aeque peccaviti, Exigis fortassis ut probem: quid enim tu, quod æque peccaverit, jam probasti? An illud quod jungis audiendum est ? Aliena quisque diripuit, inter delicta numeratur. Hic etiam tu ipse verecundatus es: puduit enim te dicere quod peccavit sequaliter; sed, inter delicta, inquis, numeratur. Non autem ibi quæstio est utrum et hoc inter delicta numeretur, sed utrum hoc illidelicto æqualitate jungatur. Aut si propterea suntparia,quia utraque delicta sunt, mures et elephanti pares erunt, quia utraque sunt animalia ; muscæ et aquilæ, quia utraque volatilia. 15. Adhuc etiam progrederis et conjectas : Loca profana sacraque violavit, non est ab indulgentia secernemdus. Hic sane de violatis sacris locis ad facinus tuorum civium pervenisti : verum locution; petulanti, nec tu ipse coæquasti ; tantummodo eis petisti indulgentiam, quæ recte petitur a Christianis propter abundantem miserationem, non prop. ter peccatorum parilitatem. Ego autem supra posui scriptum in Litteris mostris : Universae viæ Domini misericordia et veritas (Psal. xxiv, 40.) Consequentur itaque misericordiam, si non oderint veritatem. Quæ non quasi æque peccantibus, ac si petulantius locuti sint ; sed de scelere immanissimo atque impio recte poenitentibus christiano jure debetur. Tu vero, vir merito laudabilis, ne quæso ista paradoxa Stoicorum sectanda doceas Paradoxum tuum, quem tibi optamus vera pietate ac felicitate grandescere. Nam quid generosus adolescens sapere iniquius, et tibi ipsi periculosius potest, quam si convicio in quemlibet extraneum jaculalo, non dico parricidium, sed ipsum in patrem convicium coæquaverit ? 16. Convenienfer itaque apud nos pro civibus tuis agis, ingerendo nobis misericordiam Christianorum, non duritiam Stoicorum: quæ causæ a te susceptæ, non modo nihil suffragatur, verum etiam multum adversatur. Nam ipsam misericordiam, quam si non habeamus, nulla tua petitione, nullis illorum precibus flecti poterimus, in vitio Stoici ponunt, eamque a sapientis animo penitus expellunt, quem prorsus ferreum et inflexibilem volunt. Melius itaque tibi oecurreret de tuo Cicerone quod diceres, qui Cæsarem laudans : Nulla, inquit, de virtutibus tuis admirabilior, vel gratior misericordia est (Orat.

[ocr errors]
[graphic][graphic][graphic][graphic]

pro Q. Ligario). Qnanto magis debet ea in Ecclesiis prævalere,quando eum sequuntur qui dixit,Ego sum via (Joan. xiv, 6); etlegunt, Universæ viæ Dominimisericordiaet veritas. Noli ergo metuere innocentibus ne moliamur exitium, qui nec nocentes volumus ad dignum supplicium pervenire; prohibente nos illa misericordia quam in Christo cum veritate diligimus. Sed qui vitiis nutriendis parcit et fovet, ne contristet peccantium voluntatem,tam non est misericors quam qui non vult cultrum rapere puero, ne audiat plorantem, et non timet ne vulneratum doleat vel exstinctum. Serva ergo tempori opportuno quod apud nos agas, pro his hominibus, in quorum dilectione (da veniam) non solum nos minime præcedis, sed nec adhuc sequeris ; et rescribe potius quid te de hac via moveat quam tenemus, et in qua nobiscum ad supernam patriam, qua te delectari novimus et gaudemus, ut gradiaris instamus. 17. Cives autem carnalis patriæ tuæ, etsi non omnes, sed quosdam innocentes quidem dixisti; verumtamen, quod relectailla epistola mea debes advertere, non defendisti. Quorum non flores, sed spinas nos sensisse cum dicerem, respondens at illud quod scripseras, florentem de cupere patriam relinquere, jocari me putasti. Hoc scilicet in malis tantislibeat ! ita est prorsus.Fumant adhuc ruinæ incensæ ecclesiæ, et in ea causa non jocamur! Et eo quidem quamvisinnocentes illic mihi non occurrerent, nisiqui aut absentes fuerunt, aut mala illa perpessi sunt, aut nullis ad prohibendum viribus vel auctoritate valuerunt, tamen nocentiores a minus nocentibusin rescribendo dixtinxi, aliamque causam posui eorum qui timuerunt offendere potentes inimicos Ecclesiæ, aliam eorum qui hoc committi voluerunt: aliam eorum qui commiserunt, aliam eorum qui immiserunt; nihil agi de immissoribus volens, quia hoc sine tormentis corporalibus a proposito nostro abhorrentibus fortasse non potest inveniri. Stoici autem tui omnes æqualiter nocentes esse]concedunt, quibus placet omnia paria esse peccata; qui etiam duritiam suam qua misericordiam vituperant, huic sententiæ sociantes, nullo modo censent omnibus pariter ignoscendum, sed omnes pariter esse puniendos. Remove ergo illos quam longissime notes a patrocinio causæ istius, et opta potius ut tanquam christiani agaìmus, ut, sicut optamus, nos in Christo eos quibus parcimus, acquiramus,ne perniciosa illis dissolutione parcamus. Deus misericors et verax et felicitate vera donare dignetur.

[merged small][merged small][ocr errors]

sacris Scripturis agnosci: ac demum repertos in ea malos tolerari oportere.

AUGUsTiNUs episcopus catholicus, Donatistis.

CAPUT PRIMUM.— 1. Charitas Christi, cuiomnem hominem, quantum ad nostram pertinet voluntatem, lucrari volumus, tacere nobis non permittit. Si propterea non odistis, quia pacem vobis catholicam prædicamus, nos Domino servimus dicenti, Beati pacifici, quoniam ipsi filii Dei vocabuntur (Matth. v, 9); et in Psalmo scriptum est: Cum iis qui oderunt pacem, eram pacificus, cum loquebar eis, debellabant me gratis (Psal. cxix, 7). Propterea man. daverunt nobis quidam presbyteri partis vestræ, dicentes: Recedite a plebibus nostris, si non vultis ut interficiamus vos.Quantojustius eis nos dicimus: Imo vos non recedite, sed accedite pacati ad plebes non nostras, sed illius cujus omnes sumus; aut si non vultis et impacati estis, vos potius recedite a plebibus, pro quibus Christus suum sanguinem fudit: quas ideos vultis vestras facere ne Christi sint, quamvis eas sub ejus nomine possidere conemini; tanquam si servus furetus oves de grege domini sui, et quæcumque ex illis nata fuerint, characterem domini sui egis infigat, ne furtum ejus possit agnosci. Sic enim fecerunt majores vestri ; separaverunt ab Ecclesia Chrisli populos habentes 1 baptismum Christi, et quicumque illis accreverunt, baptismo Christi eos baptizaverunt*. Sed Dominus et furespunit, si non se correxerint, et oves ab errore revocat ad gregem, nec in eis suum exterminat characterem.

2. Dicitis nos traditores; quod nec majores vestri in majores nostros potuerunt, nec vos in nos probare ullo modo poteritis. Quid vobis vultis faciamus, qui quando vobis dicimus ut causam nostram et vestram patienter audiatis, non nostis nisi superbire et insanire ? Nam utique ostenderemus vobis, quia potius illi traditores fuerunt, qui Cæcilianum et socios ejus quasi traditionis crimine damnaverunt. Et dicitis, acredite a plebibus nostris; quas docetis ut vobis credant,etChristo non credant. Vos enim eis dicitis, propter traditores, quos non ostenditis, remansisse Ecclesiam Christi in sola Africa partis Donati: quod non de Lege,non de Pr0pheta, non de Psalmo, non de Apostolo, non de Evangelio, sed de corde vestro, et de parentum vestrorum calumniis recitatis. Christus autem dicit prædicari in nomine suo pœnitentiam et remissionem peccatorum, per omnes gentes incipientibus ab Jerusalem (Luc. xxiv, 47): cui Ecclesiæ ex ore Christi manifestatæ vos non communicatis, et alios in vestram perditionem trahentes, liberari non vultis.

CAPUT II. — 3. Si autem ideo vobis displicemus, quia per Imperatorum jussiones ad unitatem cogimini, hoc vos fecistis, qui ubicumque vellemusprædicare veritatem, uteam quisque securus audiret et volenseligeret, nunquam permisistis per violentiaet terrores vestros.Nolite stridere,et perlurbareanimas

[ocr errors]
« PredošláPokračovať »