Obrázky na stránke
PDF
ePub

autin ipsa Carthagine contra neminen levaverunt ! quod contra nos a vestra parte magis ore maledico Nec cum fure concurrebant, qui communicabant quam veridico solet dici, Veloces pedes eorum ad ei de quo dicit Nummasius advocatus, loquens pro effundendum sanguinem (Psal. xi, 3), nos potius præsente Restituto episcopo vestro, quod per occuls ista in tantis latrociniis Circumcellionum, clericotum sacrilegii propemodumfurtum, episcopalis no- rumque vestroruin experti sumus, qui corporibus minis invaserit principatum; neccum adultero por humanis cæde atrocissima laniatis, tot loca nostrotionem suam ponebant, qui communicabant veri- rum sanguine cruentarunt:quorum duces, quando tatis adultero ; nec modico fermento tota eorum te ingrediente in hanc patriam, cum suis cuneis demassa corrumpebatur, cum ei faverent, cum in duxerunt, Deo laudes inter cantica conclamantes, ejus parte, non quasi nescientes, a vobis præcisi, quasi voces, velut tuba præliorum in suis omnibus remanerent, sed a vobis contra præcidendam eri- latrociniis habuerunt. Alio tamen die concussi ac gendamque curarent ; deinde vos ipsi, qui eos ad stimulati aculeis verborum tuorum, quæ in eos per redeundum sicinvitastis,ut Maximiano tanta socie- punicum interpretem honesta et ingenua libertatis tate conjunctos,impollutos a sacrilegii surculo dice- indignatione jaculatus es, factis eorum irritatus poretis, quod Prætextatum quoque et Felicianum salvis tius quam delectatus obsequiis, se de media coneorum honoribus suscepistis, quod cum eis pacifice gregatione, sicut ab eis qui aderant narrantibus concordetis (quod hodieque Felicianum vobis. audire potuimus, furibundis motibus rapuerunt, cum consedentem videtis) nulla communione pec- nec post eorum pedes veloces ad effundendum catorum alienarum maculati, nullo contactu immune sanguinem, ulla aqua pavimenta salsavistis(a):quod ditiæ coinquinati, nullius estis malignitatis fermento post nostros clerici tui putaverunt esse faciendum. corrupti : et orbichristiano per hæc testimonia alie 15. Sed, ut dicere cæperam, hoc de Scripturis tenam crimen objicitur, unitatis divisio a separatione stimonium, quod in nos soletis magis conviciando funesta defenditur,a præcisoramo,tanquam immun quam probando jactare, Veloces pedes eorum ad dus ramus,quiin veræ matris radicemanserit, accu- effundendum sanguinem, etiam in 1 Felicianum et satur !

Prætextatum impetu vehementi, grandiloqua illa CAPUT V. - 14. Quid illud, quod soletis de su- sententia concilii Vagaiensis evomuit. Nam cum de stentatis persecutionibus gloriari ? Si martyres non Maximiano, quæ visa sunt dicenda, dixissent : Nec facit causa, sed pæna; cum diceretur, Beati quiper. solum hunc, inquiunt, sceleris sui mors justa consecutionem patiuntur, frustra est additum, propter demnat ; trahit et ad consortium criminis plurimos justitiam (Matth. v, 10). Nonne vos etiam in hujus ti- catena sacrilegii, de quibus scriptum est : « Venetuli gloria Maximianistæ facillime vincunt, qui perse- num aspidum sub labiis eorum, quorum os malediccutionem non solum postea vobiscum, sed priuseta tione et amaritudine plenum est. Veloces pedes eovobis pertulerunt ? Advocati accusantis Maximia- rum ad effundendum sanguinem (Psal. xii, 3), » num, vestro collega presente Restituto, qui in locum etc. Quibus dictis, ut deinde ostenderent qui essent, Salvii 1 Membressitani,cum cæteris illis undecim sine quos traheret ad consortium criminis catena sacridilatione damnati, antequam ipse dies dilationis legii, eosque cum Maximiano simili severitate damtransiret, jam fuerat ordinatus, verba sunt quæ jam narent: Famosi ergo, inquiunt, criminis reos Vicpaulo ante commemoravi. Titianus etiam die ipso torianum Carcavianensem,ad quem adjunguntalios dilationis transacto, Felicianum et Prætextatum de undecim, inter quos Felicianum Mustitanum, et tota ipsa contra Primianum conspiratione verbis gra. Prætextatum Assuritanum. Post hæc in eos dicta, vissimis accusavit. Concilium etiam Vagaiense non facta est cum eis tanta concordia, ut nihil eorum semel Gestis proconsularibus, ac deinde municipa. minueretur honoribus ; nullus ab eis ablutus, post libus allegatum est, excita ta judicia, impetratæ mi abluentium pedes veloces ad effundendum sanguinacissimæ jussiones, postulatum atque præceptum nem, rursus abluendus judicaretur :. Cur ergo de est, ad coercitionem resistentes perducerentur, im- nostra concordia desperandum est ? Deus diaboli pertitum officium, concessa auxilia civitatum, per averterit invidiam, et pax Christi vincat in cordiquæ id quod judicatum est,impleretur. Quid ergo no. bus nostris : ac, sicut idem Apostolus dicit, donebiscum de imperata persecutione confligitis, quivo mus nobismetipsis, si quis adversus aliquem habet biscum ista non æquo jure divisimus? Cum enim querelam, sicut et Deus in Christo donavit nobis non semper qui persecutionem sustinet, perveniat (Colos. ii, 15, 13), ut, quod jam dixi et sæpe dicenad passionem ; sic inter nos composuerunt clerici dum est, charitas cooperiat multitudinem pecca. et Circumcelliones vestri, ut vos persecutionem, nos torum (1 Pet. iv, 8), passionem sustineremus. Sed, ut dixi, cum Maxi- CAPUT VI. -116. Verum tu, frater, cum quo nunc mianistis deista laude certate,qui contra vos recitant ago, et de quo in Christo, sicut ipse novit, gaudere Gesta forensia, ubi eos per judices persecutionibus desidero, si partis Donati defensionem in hac Maxiagitastis:sed plane cum quibusdam corum tali coer

1 Lov. omittit in, citione correctis postea concordastis; unde nec nos Lov., judicaret. tra desperanda concordia, si Deus adjuvare, et vobis

(a) Sacra loca et instrumenta, si quæ Catholici attigissent,

eluenda putabant Donatistæ :adeoque eorum altaria radepacificam mentem inspirare dignetur. Nam et illud,

bant, calices frangebant, pallas lavabant, virginum sacra

rum crines salsa aqua perfundebant, utitestatur Optatusin + Lov., Salvi. Vid. lib. 3 contra Cresc., c. 53.

lib.6, ubi bæcinter alia: «In multis, ait,locis parietes lavare * Lov., imperitum.

voluistis,et inclusa spatia salsa aqua spargi præcepistis, »

miani causa velis peringenii tui et eloquii facultatem ille, Mecum tene unitatem, quia ego sum vir tuus ; suscipere,nec mendaciter agere,quoniam recens est respondeat illa, Ibi moror, ubi est pater meus : ut memoria ipsius, hominibusin quos hæc gesta sunt, in uno lecto dividant Christum, quos detestamur si adhuc in corpore constitutis, tot etiam proconsulari- dividant lectum. Fugitur unitas, ut propinqui, et bus et municipalibus Gestis, ubi adversus vos semper cives, et amici, et hospites, et quicumque sibi hucatholica Ecclesia commonita est : ut nec illud de mana necessitudine colligati, utrique Christiani, in aqua aliena, et de aqua mendacii,et lavacro mortui, conviviis ineundis, in matrimoniis tradendis et acet si qua alia sunt hujusmodi, sicut soletis,intelligen- cipiendis, in emendo ac vendendo, in pactis et da fatearis;sed eo potius modo, ut'baptismus Christi placitis, in salutationibus, in consensionibus, in ad participationem salutis æternæ datus Ecclesiæ, collocutionibus, in omnibus suis rebus negotiisque nec extra Ecclesiam judicetur extraneus, necin alie- concordes sint, et ad Dei altare discordes. Qui enim nis deputetur alienus, sed extraneis et alienis valeat quantamlibet aliunde conceptam, illic deberent ad perniciem,suis autem et propriis ad salutem ; at finire discordiam, et secundum præceptum Domini, que in illis, cum ad pacem Ecclesiæ convertuntur, prius reconciliari fratribus suis, et tunc offerre mu. error emendetur, non Sacramentum errorem pu- nus altaris (Id.v, 24), alibi concordes,ibi discordant. niendo destruatur,utqueid quod oberat foris perver- 18. Fugitur unitas, ut nos adversus vestrorum so,intus incipiat prodesse correcto:nec illa rursus de (nolo enim vestras dicere) improbitates quæramus non communicando peccatis alienis,'de separatione publicas leges, et adversus ipsas leges armentur Ciramalis, de non tangendoimmundo atque polluto, de camcelliones, quas eo ipso furore contemnant, quo cavenda modici fermenti corruptione,etcætera talia, in vos eas cum furerent excitarunt. Fugitur unitas, ut sicut soletis accepturus es,ne vos in Maximiani causa contra possessores suos rusticana erigatur audacia, inexplicabiliter implicetis.Sed ita sapiens hoc asse- et fugitiviservi contra apostolicam disciplinam,non res,hoc tenebris, quod sana doctrina commendat, solum a dominis alienentur, verum etiam dominis quod vera regula exemplis propheticis atque apos- cumminentur; nec solum comminentur, sed et vio. tolicis probat,malos esse potius tolerandos, nedese- lentissimis ' aggressionibus deprædentur, auctori. ranturboni, quam bonos deserendos, ut separentur bus et ducibus, et in ipso scelere principibus agomali 1.Tantumutabimitatione,a consensione,a vitæ nisticis confessoribus vestris, qui ad Dei laudes orac morum similitudine reprobi sejungantur, simul nant honorem vestrum, qui ad Dei laudes fundunt crescentes, simulin tribulatione permixti,simulintra sanguinem alienum, ut vos propter hominum invi. retia congregati usque ad tempus messis, ventilatio- diam collectis vestris, atque discursis promittatis nis,et littoris. De persecutione autem, quidquid ad prædas eis, a quibus ablatæ sunt, reddituros. Nec expellendos et sedibus perturbandos Maximianistas tamen et hoc velitis, ut valeatisimplere, ne illorum a vestris perjudices actum est, quomodo defensurus audaciam, quam sibi putaverunt vestri presbyteri es, nisi hoc prudentiores vestros corrigendi animo, necessariam nimium cogamini offendere. Jactant non nocendi moderato terrore fecisse:si qui autem enim præcedentia circa vos merita sua, demonshumanum modum excesserunt, sicut in his quæ Sal. trantes, et enumerantes ante istam legem, qua gauvium Membressitanum esse perpessum civitas ipsa detis vobis redditam libertatem (a), quod loca et testtaur, non præscribere cæteris, tanquam palea basilicas per eos presbyteri vestri vastatis nostris cum frumentis in una Sacramentorum communione fugatisque tenuerunt, ut si in eos volueritis esse constitutis, vitæ autem dissimili!udine separatis severi, beneficiis eorum appareatis ingrati.

17.Quæ cum ita sint, amplectoristam defensionem 19. Fugitur unitas, ut quicumque apud nos ferre tuam: Ista quippe erit, si verax erit;et veritate vince detrectaverint disciplinam, ad illos fugiant defentur, si ista non erit. Amplector, inquam, defensionem dendi, ut vobis offerantur rebaptizandi. Sicut iste de tuam ; sed hanc esse cernis et meam. Cur non ergo in agro subdiaconus Rusticianus , cujus causa hæc unitate areæ dominicæ simul frumentum esse labo- ad te scribere magno sum dolore ac timore com. remus, simul paleam toleramus? cur non, obsecro pulsus, propter reprobos et perversos mores ex. te, quæ causa, cui bono, ob quam utilitatem, dic mihi? Fugitur unitas, ut Agni unici sanguine populi Lov., videntissimis. comparati, adversus invicem studiis contrariis in.

2 In Vatic. Cod., Rusticanus.

(a) Libertas Donatistis jampridem reddita fuerat lege Juflammentur, et dividantur oves, quasi nostræ inter liani imperatoris,de qua Augustinus in epist. 105,c.2, n.!; nos, patris familias illius qui servo dixit, Pasce oves scribit: « Julianus desertor Christi et inimicus, supplicantimeas (Joan.xvi, 17), non,Pasce oves tuas; et de qui

« bus vestris Rogatiano et Pontio, libertatem perditionispar

«ti Donati dedit; denique tunc reddidit basilicas hæreticis, bus dictum est, Ut sit unus grex,et unus pastor (Id.x, « quando templa dæmoniis.» Etante ipsum Optatus in libro 16):quiclamatin Evangelio, In hoc scient omnes quia

2: « Eadem,inquit, voce vobis libertas est reddita,qua voce

cidolorum patefieri jussa sunt templa, » De hocce Juliani discipuli mei estis, si veram dilectionem habueritis

rescripto plura in lib. 2 contra litt. Peliliani, c. 97. Aliud in vobis (Id.x111,35);et, Sinite crescere utraque usque

præterea circiter finem anni 409, datum est ab Honorio pro

Donatistis edictum, quo scilicet indulsit, (utlibcra volun. ad messem,ne forte cum vullis colliy ere zizaniu,era

«tate quis cultum Christianitatis acciperet, » sicuti legitur dicetis simul el criticum (Malth. XII, 30). Fugitur in concilio Carthagine habito 14 junii, an. 410; ex cujus unitas, ut huc maritus, illuc uxor conveniat ; dicat

concilii decreto missi sunt ad eumdem imperatorem Fio rentius, Possidius, Præsidius, et Benenatus episcopi,q, ipsum rogarent ut illud edictum rescinderet ; quod paulo

post fecit, uti apparet ex lege ad Heraclianum in Africa · Lov., boni.

Comitem, data 25 augusti, anno eodem 410.

communicatus a presbytero suo, multorum etiam in illa regione debitor factus, et contra ecclesiasticum vigorem, et contra creditores suos, aliud præsidium non quæsivit, nisi ut abs te iterum plagaretur, et ab ipsis quasi mundissimus amaretur 1. Jam talem diaconum nostrum, et ipsum a suo presbytero excommunicatum, decessor (a) tuus rebaptizavit, et vestrum diaconum fecit, qui non post multos dies, eorumdem perditorum sicut desideravit commixtus audaciæ, etin nocturna aggressione, in medio latrocinio atque incendio suo, subvenientis multitudinis concursu, peremptus est. Hi sunt fructus divisionishujus quam sanare non vultis, sic fugiendo unitatem, quemadmodum fuerat ipsa divisio fugienda ; quæ per seipsam fœda est, et damnabilis Deo, etsi propter ipsam hæc et alia tam horrenda et nefanda non fierent. CAPUT VII. — 20. Agnoscamus ergo, frater, pacem Christi, pariterque teneamus, et quantum Deus donat, simul boni esse studeamus, et simul malos salva unitate, quanta possumus disciplina emendemus, et propter ipsam unitatem, quanta possumus patientia toleremus : ne, sicut Christus admonuit, cum volumus ante tempus colligere zizania, quæ beeatus Cyprianus non extra, sed in Ecclesia videri cernique testatus est, eradicemus simul et triticum. Neque enim revera vos habetis propria quædam privilegia sanctitatis, ut nos polluant mali nostri, et vos non polluant mali vestri; ut nos antiqua contaminet, quam nescimus, timiditastraditorum, et vos non contaminet præsens, quam videtis, audacia perditorum. Agnoscamus arcam illam quæ præfiguravit Ecclesiam: simul illic munda animalia simus ; nec in ea nobiscum etiam immunda portari usque in finem diluvii recusemus. Simul in arca fuerunt, sed non simul Domino in odorem sacrificii de immundis obtulit Noe (Gen. vii, viii). Nec ideo tamena mundis aliquibus arcaante tempus propter immunda deserta est. Corvus tantum deseruit, et se ante tempusabillius arcæ communione separavit; sed de binis immundis, non de septenis mundis fuit: hujus separationis immnnditiam detestemur. Nam quicumque talibus moribus laudabiles sunt, facit eos sola separatio ista damnabiles : quia filius malus ipsese justum dicit, exitum autem suum non abluit; quamvis insolenter elatus et ipse suo tumore cæcatus audeatdicere, quod Propheta prævidens detestatus est : No!i me tangere, quoniam mundus sum (Isai. lxv, 5). Quisquis ergo ante tempus velut propter quorumdam immundiiianu, congregationem hujus deserit unitatis, tanquam arcam in diluvio, munda atque immunda portantem, ostendit se potius hoc esse quod fugit. Hoc voluit Dominus, ut et in hac civilate plebs tua per os cujusdam...

(Wacatspatium xxvii versuum in Ms. *$$ari Vaticano, unde eruta est epistola CVIII).

* Hic sequebatur hæc phrasis : De isto Marcellino scribens, Eccleíiae colonum dicis. Sed expungenda sunt isthæc verba, uti ad hanc epistolam observaiuus in præfatione in hunc tomum.

(a) Proculeianus.

[ocr errors][merged small][merged small]

1. Deo gratias, frater Augustine, cujus domum est quidquid in nobis bonorum gaudiorum est. Fateor, bene mihi tecum est; multum te lego : mirum dicam, sed verum plane, quam mihi absens solet esse praesentia, tam praesens facta est absentia tui. Nullae se nobis interponunt turbulentæ actiones temporalium rerum. Ago quantum possum, etsi non tantum possum quantum volo : quid ego dicam, quantum volo ? Nosti optime quam avarus sim tui : nec tamen murmuro, quia non tantum ago quantum volo, quoniam rursus non minus ago quantum possum. Deo ergo gratias, frater dulcissime, bene mihi tecum est, gaudeo tecum arctius conjunctus; et ut ita dicam, unissime quantum potest adhærens tibi, redundantiam uberum tuorum suscipiens vires comparo, si possim idoneus effici ad ea concutienda et eaeprimenda, ut quidquid secretius et interius, clausum custodiunt remotis pellibus quas adhuc lactenti sugendas inserunt, ipsa mihi viscera si possibile est, dignentur effundere. Viscera, inquam, mihi ut refundantur cupio : viscera tua, viscera pinguia sagina cælesti, et condita omni dulcedine spirituali ; viscera tua, viscera pura, viscera simplicia, nisi quod duplici sunt vinculo redimita geminae charitatis; visceratua, viscera perfusa lumine veritatis, et refulgentia veritatem. Horum me manationi vel resultationi subjicio, quo noae mea in lumine tuo deficiat, ut in diei * claritate simul ambulare possimus. 0 vere artificiosa apis Dei, construens favos divini nectaris plenos, manantes misericordiam et veritatem, per quos discurrens deliciatur anima mea, et vitali pastu quidquid in se minus invenit, aut imbecillum sentit, resarcire et suffulcire molitur.

2. Benedicetur Dominus per praeconium oris tui, et fidele ministerium : quod sic concinere et respondere facis canenti tibi Domino, ut quidquid de ejus plenitudine ad nos usque redundat, jucundius efficiatur et gratius per tuum elegantem famulatum, et succinctam munditiam, et fidele ac castum simpleaeque ministerium: quod ita resplendere facis per argutius tuas et vigilantiam tuam, ut perstringat oculos, et in se rapiat ; nisi tu idem innuas Dominum, ut quidquid in te delectabile lucet, referentes nos ad illum, ipsius esse agnoscamus de cujus bonitate tam bonus es, et de cujus puritate et simplicitate ac pulchritudine purus, simpleacet pulcher es ; et ulli agentes gratias de bono tuo, dono suo dignetur * nos tibi adjungere, vel quoquo modo subjungere, ut plenius subjiciamur illi, cujus te ductu ac moderatione talem gaudemus, ut et tibi contingat gaudere de

[ocr errors]

nobis : quod non diffido fore, si tuis me orationibus adjuves, cujus imitatione nonnihil jam profeci, ut talis esse desiderem. Vides quid facias, quod sic bonus es, quam nos rapias in amorem pro cimi, qui nobis primus ad dilectionem Dei et ullimus gradus est, et quasi limes quo sibi uterque annectitur Dei et proæimi; in quo nos, ut diaei, quasi limite stantes amborum calore tamgimur, et amborum flagramus amore. Sed quantum non iste ignis eaeusserit et purgaverit pro cimi, tantum nos in illum puriorem Dei ire compellit. In quo jam nullus nobis amandi modus imponitur, quando ipse ibi modus est sine modo amare. Non ergo verendum est ne plus amemus Dominum nostrum, sed ne minus, timendum. 3. Haec epistola superior, quæ tibi me quasi abstersa tristitia felicitate aclionum, de liberali otio quod tecum nuihi agere licuit in hoc rure posito (nam ita licere p0tuit) laetiorum offert, antequam sane venerabilis episcopus nos visitare dignaretur, quasi meta;illorum gaudiorum scripta est, et quod vere mirer, eodem die venit quo scripta est. Quid hoc est, quæso, anima mea, misi forte quod nos delectat ; tamen etsi honestum est, non tamen satis utile, quia in parte est ? Interimjlicet universo hanc ipsam partem, id est nos ipsos, quantum pro peccatis nostris nobis cedit materia, ud est nos ipsi cedimus, nobis elimatiores et compaginabiliores, si tamen admittis hoc verbum, aptare moliamur. Habes epistolam non pro tua magnitudine, sed pro mea parvitate longiorem, qua te provocaverim, ut jam non pro mea parvitate, sed pro tua magnitudine mihi epistola mittatur. Quae tamen quantacumque erit, mihi longa non erit, cui totum tempus breve est ad te legendum. Rescribe mihi] quando, aut ubi occurrere debeam, propter illam causam quame jussisti occurrere. Quod si est integra, et non forte aliud melius placuit, tunc occurram ;sin minus, rogo te, nolo me a cursu revoces meo : illa enim sola visa est, quam praeponerem mihi. Fratres omnes qui nobis in Domino conservi sunt, et desidero multum, et saluto.

[merged small][merged small][merged small][merged small][ocr errors]

nunc quod videor respondisse debitorsum, non dico charitatis, quam tanto magis debemus quanto am. plius impenderimus, cujus nos perpetuos debitores ostenditApostolus dicens, Nemini quidquam debeatis, nisi ut invicem diligatis (Rom.xui, 8); sed ipsius epistolæ tuæ: quando enim sufficiam tuæ suavitati, tamtæque aviditati animi tui, quam mihi lecta nuntia. vit? Rem quidem mihi in te notissimaminsinuavit; verumtamen etsi non mihi rei novæ insinuatrix, nova tamen rescriptorum exactrix fuit. 2. Miraris fortasse cur me hujus debiti persoluto. rem imparem dicam, cum tu de me tam multum sentias, qui me tanquam anima mea noveris: sed hoc ipsum est quod mihi magnam difficultatem fecit respondendi litteris tuis, quia et quantus mihividearis parco dicere propter verecundiam tuam, et uti. que minus dicendo, cum tu in me tantam laudem contuleris, quid nisi debitor remanebo ? Quod non curarem, si ea quæ de me ad me locutus est, non ex charitate sincerissima dicta scirem, sed adulationeinimica amicitiæ. Hoc quippe modonec debitor fierem, quia talia rependere non deberem : sed quanto magis novi quam fideli animo loqueris, tanto magis video quanto debito graver. 3. Vide autem quid mihi contigit, ut me quodammodo ipse laudaverim,'qui me a te fideliter laudatum dixerim. Sedquid aliud dicerem, quam in quod de te admonui, quem ' nosti. Ecce mihi novam feci quæstionem quam tu non proposuisti, et eam fortassis exspectas ut solvam : ita mihi parum erat quod debitor eram, nisi etiam me ampliore debito ipse cumularem; quanquam hoc facile sit ostendere, et, si non ostendam, facile tibi videre, et vera infideliter dici posse, et non vera fideliter. Qui enim sic credit ut loquitur, etsi non vera loquitur, fideliter loquitur ; qui autem non credit quæ loquitur, etsi vera loquitur, infideliter loquitur. Numquid ergo dubito quod ea de me credas quæ scripsisti? Quæ cum in me non agnosco, potuisti fideliter de me non vera dicere. 4. Sed nolo te vel benevolentia sic falli; cui benevolentiæ debitor sum, quia et tam fideliter, et tam benevole ea quæ vera sunt, possum detedicere, nisi, ut supra dixi, verecundiæ tuæ parcerem. Ego autem quando laudor a germanissimo et familiarissimo animæ meæ, velut a meipso lauder, sic habeo. Quod cernis quam molestum sit, etiam vera si dicantur. Quanto potiusquia etiam cum sisaltera anima mea, imo una sit anima tua et mea, sic in me falleris putando mihi adesse quæ desunt, quomodo et de se ipse unus homo falli potest?Quod non tantum ideo nolo, ne quem diligo tu fallaris, verum etiam ne minus ores ut sim quodjam me esse credis: nec in eo sum tibi debitor, ut eadem progressu benevolentiæ credam et loquar de te bona, quæ adhuc et tutibi deesse cognoscis,sed ut animo tam quidem benevole ea tantum dicam bona tua, dona Dei, de quibus in te certus sum. Quod non ideo non facio ne fallar in eis, sed ne tu a me laudatus, ipse te laudasse videaris ; et propter illam justitiæ regulam, qua

* Mss. decem, quam nosti.

mihi fieri nolo. Quod si fieri debet, eligo esse debitor, quamdiu puto non esse faciendum ; si autem fieri non debet, nec debitor sum. 5. Sed novi quod mihi ad hæc respondere possis :

Da ista loqueris quasi prolixam epistolam tuam de laudibus meis desideraverim. Absit ut hoc de te credam ; sed epistola tua, nolo dicere quam veris, vel quam non veris, plena tamen laudibus meis, hoc de me ut reprehenderem, etiam te nolente, flagitavit. Nam siquid aliud volebas ut scriberem, largitorem medesiderabas,non redditorem.Porro justitiæ ordo sic habet, ut debitum prius reddamus ; tum deinde cui reddimus, si hoc placet, aliquid et donemus. Quanquam etiam talia qualia desiderasti ut scriberem, si diligentius præcepta dominica cogitemus, reddimus potius quam donamus, si memini quidquam debendum est, nisi ut invicem diligamus. Ipsa quippe dilectio exigit debitum,ut fraternæ charitati servientes, eum qui se adjuvari recte velit, in quo possumus, adjuvemus. Sed, mi frater, et tu credo quodnoveris quanta sint in manibus meis,quibus ob diversas curas quas nostræ servitutis necessitas habet, vix mihi paucissimæ guttæ temporis stillantur quas aliis rebus si impendero, contra officium meum mihi facere videor.

6. Quod enim vis, ut ad te prolixam epistolam scribam,elhoc quidem debeo, fateor: debeo prorsus hoc tam dulci,tam sinceræ, tam meræ voluntati tuæ. Sed quia bonus es amatorjustitiæ,inde te admoneo ut de illa quam diligis, hoc a me libentius audias. Cernis prius esse quod et tibi et aliis,quam quod tibi tanlumluodo debeo ; et tempus ad omnia mihi non sufficit, quando nec ad illa quæ priora sunt. Unde omnes charissimi et familiarissimi mei, quorum in nomine Christi inter primos mihi es, rem facient officii sui, si non solum alia mihi scribenda ipsi nonimponant,verum etiam cæteros quanta possunt auctoritate et sancta benignitate prohibeant ; ne videar ego durus cum a singulis petita non dedero, dum ea volo magis reddere quæ omnibus debeo. Denique cum sicut speramus et promissum téDemus, ad nos venerit Venerabilitas tua, scies quibus operibus litterarum et quantum occupatus sim, elinstantius facies quod rogavi, ut et alios quos potueris, mihi aliquid aliud scribendum volenles injungere, a me demoliaris. Dominus Deus noster impleat cordis tui tam grandem et tam sanctum simum quem fecit, domine beatissime.

[ocr errors][merged small][ocr errors]

1. Litteræ tuæ impleverunt grandi dolore cor nostrum,quibus petisti ut prolixo opere aliqua responderem ; cum talibus malis magis prolixi gemitus et fletus, quam prolixi libri debeantur. Totus quippe mundus tantis affligitur cladibus,ut pene pars nulla terrarum sit, ubi non talia, qualia scripsisti, committantur atque plangantur.Non ante parvum tempus, etiam in illis solitudinibus Ægypti, ubi monasteria separata ab omni strepitu, quasi secura delegerant *, a barbaris interfecti sunt fratres. Jamvero quæ modo in regionibus Italiæ,quæ in Galliis nefaria perpetrata sint, etiam vos latere non arbitror ; de Hispanis quoque tot provinciis,quæ ab his malis diu videbantur intactæ, cœperunt jam talia nuntiari.Sed quid longe imus?Ecce in regione nostra Hipponensi, quoniam eam barbari non attigerunt,clericorum donatistarum et Circumcellionum latrocinia sic vastant eeclesias, ut barbarorum fortasse facta mitiora sint. Quis enim barbarus excogitare potuit quod isti,utin oculos clericorurn nostrorum calcem et acetum mitterent,quorum membra etiam cætera plagis horrendis vulneribusque sauciarunt ? Deprædantur etiam domos aliquas et incendunt,fructus aridos diripiunt, humidos fundunt,ettalia cæteris comminando, multos etiam rebaptizari compellunt. Pridie quam ista ad te dictavi, ex uno loco per hujusmodi terrores quadraginta et octo animæ mihi rebaptizatæ nuntiatæ sunt.

2. Plangenda sunt hæc,non miranda, et exclamant dum ad Deum,ut non secundum merita nostra, sed secundum misericordiam suam a tantis malis liberet nos. Nam quid utique sperandum fuit generi humano,cum hæc etin Prophetisetin Evangelio tanto ante prædicta sint ? Non itaque debemus tam nobisipsis esse contrarii, ut credamus quando leguntur,et queramur quando complentur : sed potius et illi qui increduli fuerant,cum hæc in sanctis Libris conscripta legerent vel audirent, nunc saltem credere debent cum compleri jam vident ; ut de his tam magnis pressuris tanquam in torculari Domini Dei nostri, sicut amurcainfidelium murmurantium et blasphemantium fluit, ita oleum quoque fidelium confitentium et orantium exprimiet liquari non cesset.Illis enim qui contra christianam fidem querelas impias jactare non quiescunt, dicentes quod antequam ista doctrina per mundum prædicaretur, tanta mala non patiebatur genus humanum, facile est ex Evangelio. respondere Dominus enim dicit:Servus nesciens voluntatemdomini sui,et faciens digna plagis,vapulabit paucas; servus autem sciens voluntatem domini sui.et faciens digna plagis vapulabit multas (Luc.xu, 47,48).Quid ergo mirum, si christianis temporibus iste mundus,tanquam servusjam sciens voluntatem Domini sui, et faciens digna plagis, vapulat multas ? Attendunt quanta celeritatc Evangelium prædicatur, et non attendunt quanta perversitate contemnitur. Servi autem Dei humiles et sancti, qui dupliciter mala temporalia patiuntur,quia et ab ipsis impiis,etcum ipsis patiuntur, habent consolationes suas,et spem futurisæculi ; unde dicit Apostolus : Non sunt con

* Lov., degebant. At Edd. alii et Mss., delegerant.

« PredošláPokračovať »