Obrázky na stránke
PDF
ePub

navigaturo. Hoc enim sonat videri tibi quidem ni rogatus quis non responderit, inquis, indoctus et hil in hac re esse dedecoris, tamen quocumque est hebes putabitur. Ecce ego te interrogo non de Cicededecoris,petere te ul præstem navigaturo.Sed quid ronis libris aliquid, cujus sensum fortasse legentes est, quæso te, quod addidisti, navigaturo? An ego, indagare non possunt, sed de epistola ipsa tua, el de nisi navigaturus esses, præstare tibi aliquid dedeco sententia verborum tuorum. Quæro enim cur non ris non deberem?Nimirum putas quod aqua marina dixeris,Quinon responderit,indoctus et hebes mani. dedecus abluatur. Quod si ita esset, meum certe qui festabitur,sed potius dixeris, Indoctus et hebes putanavigaturus non sum, inexpiatum remaneret. bitur ; nisi quia satis etiam ipse intelligis, eum qui 3.Scribis etiam nosse inequain tibi molestissimum

talia non responderit, non esse indoctum et hebetem, sit oneri esse cuipiam, et attestaris solum Deum

sed putari. At ego te admoneo, eum qui talium putanosse quod nimia necessitate impulsus hoc feceris.

torum linguis tanquam falcibus concidi timet, Hic sane cum epistolam tuam legerem, satis adverti

lignum esse aridum. et ideo non putari tantum animum cognoscere necessitatem tuam, cum ecce

indoctum ethebetem, sed vere esse atque convinci. mihi affers et dicis: Mores hominum non ignoratis, 5. Fortasse dixeris : Sed cum hebes animo non qui proclives sunt ad vituperandum,et quam si inter sim,et præcipue non esse studeam, nolo hebes animo rogatus quis non responderit,indoctus et hebes puta vel putari. Recte; sed quo line nolis, id quæro. Quod bitur. Hoc loco vero exarsi ad rescribendum tibi : enim in illis quæstionibus aperiendis tibi et explicanhoc enim languore animitui penetrasti mihi pectus,

dis, nec nobis oneri esse dubitasti, hanc causam etirrupisti in curas meas, ut dissimulare non possem,

et hunc finem esse dixisti, et tam necessarium, ut quantum me Deus adjuvaret, mederitibi; non ut de eam nimiam necessitatein appellares, ne scilicet de luis quæstionibus enodandis explicandisque cogita hisinterrogatus neque respondens, ab hominibus ad rem, sed ut felicitatem tuam pendentem ex linguis

vituperandum proclivibus,hebesindoctusque putehominum atque nutantem a tam infelici retinaculo ris. Ego autem quæro, hoccine totum sit cura nobis abrumperem, et cuidam sedi omnino inconcussæ ista desideres, an etiam indoctus et hebes putari stabilique religarem. Tune, o Dioscore, nec Persium

propter aliud aliquid nolis. Si hoc totum est,cernis, tuum respicis insultantem tibi contorto versiculo, utarbitror,hunc esse finem tam vehementis intentiosed plane puerile caput, si sensus adsit, idoneo nis tuæ, qua nobis quoque oneri es, ut fateris. Quid colapho contundentem atque coercentem:

autem a Dioscoro potest nobis esse oneri,nisi quod

ipsum Dioscorum etiam nescientem onerat? quod Scire tuum nihil est, nisi te scire hoc sciat alter 9

non sentiel, nisi cum surgere voluerit; atque uti(Persius Satyra 1.)

nam non sic alligentur hæc onora, ut frustra etiam Tot, ut superius dixi, legistidialogos, tot philosopho humeros conetur excutere! Quod non ideo dico,quia rum altercationibuscor inseruisti. Dic mihi quis eo- istæ discuntur quæstiones, sed quia tali fine discunrum finem actionum suarum constituerit in fama tur. Hunc enim finem jam certe sentis esse nugatovulgi, aut in lingua hominum vel bonorum atque rium,inanem, ventosum.Habet et tumorem, sub quo sapientium.Tuautem, et quod magis pudendum est, etiam tabes gignitur, et pupula mentis ad non viden. jam navigaturus, satis præclare te in Africa profe- dam opulentiam veritatis offunditur.Crede,sic est, cisse testaris,cum aliam ob causam te oneri non esse mi Dioscore,ita te fruar in ipsa voluntate,et in ipsa, asseris negotiosissimis, et in alia longe distantia cujus umbra averteris,dignitate veritatis.Unde enim intentis episcopis, ut tibi exponant Ciceronem, nisi tibi,nisi vel hoc modo, de hac re fidem faciam, quia times homines proclives ad vituperandum, ne invenio. Non enim vides eam, aut ullo modo quaninterrogatus ab eis, si non responderis, indoctus et diu linguishumanis ruinosa gaudia construis,potes hebes puteris 1 0 rem dignam vigiliis et lucubra eam videre. tionibus episcoporum !

6.Siautem ibi non finis est harum actionum atque 4. Non mihi videris aliunde dies noctesque cogi- intentionis tuæ, sed propter aliud aliquid indoctus et tare, nisi ut in studiis tuis atque doctrina lauderis ab hebes non vis putari;quæro quid illud sil? Si propterhominibus. Quod etsi semper ad certa et recta ten ea ne angustior tibi aditus ad acquirendas tempodentibus periculosum esse judicavi, nunc tamen in rales divitias, uxorem impetrandam,honores capeste maxime experior. Non enim aliunde quam ex sendos,et cætera hujusmodi,præcipiti fluxu transeadem peroicie non vidisti qua tandem re posse currentia, atque in se lapsos in imum rapientia ; mus moveri, ut tibi quod petebas daremus. Quam neque ad hunc finem tibi servire nos decet, imo enim perverse tu ipse non ob aliud ad ea discenda decet etiam hinc te amovere. Non enim sic te prohiquæ interrogas raperis, nisi ut lauderis, aut non bemusio incerto famæ finem ponere, ut tanquam de vitupereris ab hominibus ; tam perverse etiam nos Mincio in Eridanum emigres ; quo te ipse fortasse putasin tua petitione talibus causis allegatis moveri. Mincius etiam non emigrantem impingeret. Cum Etutinam possemus efficere ut tu quoque tam inani enim non satiaverit avidum spiritum vanitas lauatque fallaci humanæ laudis bono minine movere. dis humanæ, quia nihil ad cibandum affert nisi ris,cum tibi nos indicaremus, non ad præstandum inane et inflatum,cogit eam ipsa aviditas referre in tibi quod petis, quoniam hæc de te scribis, sed ad te aliud, quasi uberius atque fructuosius; quod nihilo corrigendum moveri ! Mores hominum, inquis,pro minus si temporalilapsu præterfluit,ita est quasi fluclives sunt ad vituperandum. Quid deinde ? Siinter vius ducatin fluvium, ut non sit finis miseriæ, quam

non

diu finis officiorum nostrorum in re instabili quætionibus quidquam interrogent, omnino non vi. collocatur 1. In aliquo igitur firmo atque incommu deo: quandoquidem hic, quo ad ea discenda venisti, tabili bono te figere volumus constantissimæ inten et Romæ expertus es quam negligenter habeantur; tionis domum, et securissimam requiem omnis bonæ et ob hoc neque doceantur neque discantur ; et in atque honestæ actionis tuæ.Anforte istam ipsam ter. Africa usque adeo de his interrogatorem pateris nerenam felicitatem quam commemoravi,si prosperi minem, ut nec teipsum qui patiatur invenias, earumoris aura, aut etiam flatibus vela pandendo ad que inopia episcopis exponenda ea mittere cogaris: eam potueris pervenire,hanc etiam cogitas referre in quasi vero episcopi isti,etiamsi adolescentes,eodem aliud certum, et verum et plenum bonum ? At mihi quo turaperis animi ardore, vel potius errore, quasi non videtur, atque omnino ipsa veritas negat, vel aliquid magnum hæc discere curarunt, usque ad lantis ad se anfractibus, quæ tam proxima est, vel canos episcopales, et usque ad cathedras ecclesiastantis sumptibus, quæ tam gratuita est, perveniri. ticas, ca sibi in memoria durare paterentur ; aut

7. An ipsa humana laude tanquam instrumento si ipsi vellent, non illa, etiam de invitorum cordiutendum existimas,ut aditum per hanc præpares ad bus, curæ majores gravioresque secluderent; aut animos hominum, persuadendi vera atque salubria; si aliqua ex eis in animis eorum nimia consuetu. etcaves ne te, cum indoctum atque hebetem putave dine remanerent, non etiam ipsa oblivione sepeliri rint, indignum arbitrentur cui aurem vel iutentissi mallent recordata, quam ad inepta respondere quæmam vel patientissimam præbeant, sive ad recte sita,cum in ipsa etiam scholari levitate et rhetoricis facta quemquam exhorteris,sive malitiam atque ne catbedris, ita obmutuisse atque obtorpuisse videanquitiam peccantis objurges ? Hunc tu finem justitiæ tur, ut a Carthagine Hipponem, quoexponi possint, ac beneficentiæ, si in illis interrogandis quæstioni mittenda existimentur ; ubi tam insolita atque bus cogitasti, nos de le male meruimus, quibus in omnino peregrina sunt, ut si vellem respondendi cura epistola tua, non id potius quo moveremur, posui- inspicere aliquid, volens videre quomodo ad sensti, ut aut libenter daremus quod petebas,aut ideo tentiam quæ mihi exponenda esset, desuper venia . non daremus, quia causa quælibet alia fortasse pro tur, aut ab ea deinceps quæ contexeretur oratio, hiberet, non tamen quia tuæ vanæ cupiditati, non codicem prorsus invenire non possem. Illi autem solum servire, verum etiam non resistere puderet. Carthaginenses rhetores, si huic tuo studio defueQuanto enim melius atque salubrius,quæso te,ipsas runt, non modo a me non reprehenduntur, sed veritatis regulas, multo certius et brevius per se etiam approbantur, si fortejam recolunt,non Romaipsas accipis, quibus falsa omnia possis ipse refel norum fororum,sed Græcorum gymnasiorum ista lere, ne quod falsum et pudendum est, si multo solere esse certamina. Tu vero cum et in gymnasia rum annosas et decrepitas falsitates studio jactantiori cogitationem injecisti, et ea quoque ipsa invenisti quam prudentiori didiceris,doctum atque intelligen talibus rebus nuda atque frigida, ubi has curas tuas tem te esse arbitreris ; quod jam non existimo tibi deponeres,christianorum tibi basilica Hipponensis videri. Non enim frustra tam diu tam vera Dioscoro occurrit, quia in ea nunc sedet episcopus qui alidiximus : ex quo in hac epistola gradimur.

quando ista pueris vendidit. Sed nec te volo esse CAPUT II. 8. Quapropter jam illud videamus, adhuc puerum ; et me jam esse puerilium rerum, cum te istarum rerum ignorantia nequaquam in sicut non venditorem, ita nec largitorem decet. Quæ doctum atque hebetem judices, sed ipsius potius ve cum ita sint, id est, cum duæ tantæ urbes, latinarum ritatis, ut quisquis de his rebus scripsit vel scripse- litterarum artifices, Roma atque Carthago,nec tedio rit, aut ea sint quæ jam certus lenes, aut si falsa tibi sint, ut a te ista perquirant,nec tædia tua curent, sunt, securus ignores, neque de diversitate cognos ut te ista perquirentem exaudiant; miror tantum cenda sententiarum alienarum, ne quasi indoctus quantum dici non potest, vererite, tam boni ingenii et hebes remaneas, inani sollicitudine macereris. juvenem, ne in Græcis atque Orientalibus urbibus Cum ergo hæc ita sint, etiam illud, si placet, videa quemquam de his rebus molestum interrogatorem mus, utrum aliorum falsa existimatio, qui sunt, ut feras. Facilius quippe corniculas in Africa audieris, scribis, ad vituperandum proclives, ita ut si te ista quam in illis partibus hoc genus vocis. ignorare persenserint, indoctum atque hebetem, 10. Deinde si fallor, et quisqamibi forte hujusmodi falso quidem, sed tamem putent,sic te movere debeat quæstionum tanto utique odiosior, quanto in illis lout etiam ab episcopis libi hæc exponi non incon cisineptior percontator extiterit; nonne magis caves gruenler petas; quandoquidem eo fine jam te ista ne multo facilius existant, qui te græci homines in cupere credimus,quo illis consulas ad persuadendam Græcia constitutum,ệt græcaimbulum primitus linveritatem, vitamque eorum corrigendam, qui te, si gua, de ipsis philosophorum libris aliqua interrogent, in illis Ciceronis libris indoctum hebetemque puta quæ Cicero in suis litteris non posuit? Quod si acci. verint,indignum habebunta quo aliquid utilis salu derit, quid responsurus es ? potius te ista in latinobrisque scientiæ sibi accipiendum esse arbitrentur. rum auctorum libris, quam in græcorum nosse voQuod non ita est, mihi crede.

luisse ? Qua responsione primo Græciæ facies inju9. Primum quia esse aliquos in illis terris, ubi im riam, et nosti quam illi homines hoc non ferant. peritus minimeque acutus videritimes,qui te de istis Deinde jam exulcerati et irati, quam cito te, quod

nimis non vis, et hebetem judicabunt, qui græco - 1 Mss plerique. In rem stabilem non collocatur, rum philosophorum dogmata, vel potius dogmatum

particulas quasdam discerptas atque dispersas in mianorum, Macedonianorum, Cataphrygarum, clatinis dialogis, quam in ipsorum auctorum libris terarumque pestium innumerabiliter perstrepant; græcis tota atque contexta discere maluisti;e indoc quorum omnium errores si cognoscere piget, quid tum, qui cum tam multa in tua lingua nescias, ea nobis est, propter defensionem christianæ religiorum rerum frustra in aliena colligere ambisti. An nis, quærere quid senserit Anaximenes, et olim forte illud respondebis, non le græcos de his rebus sopitas lites inani curiositate recoquere, cum quolibros contempsisse,sed prius latinos curasse'cogno rumdam etiam hæreticorum, qui nomine christiano scere, nunc aulem velle te in latinis doctum, jam gloriari voluerunt, ut Marcionitarum et Sebellianogræca quærere ? Si hoc non pudet hominem græ rum, multorumque præterea, jam dissensiones cum latina puerum didicisse, nunc velle discere quæstionesque sileantur . Tamen si opus est, ut græca barbarum, pudebitne tandem in ipsis latinis dixi, veritati adversantes prænoscere aliquas, et ignorare aliqua, quæ quam multi latini docti tecum pertractatas habere sententias ; de hæreticis po. nesciant, vel hoc ipso sentis, quod te nobis magna tius, qui se christianos vocant, quam de Anaxanecessitate dicis onerosum, in tanta doctorum mul gora et Democrito nobis cogitandum fuit. titudine apud Carthaginem constitutus ?

CAPUT III. - 13. Ille autem quisquis abs te quæ11. Postremo fac te de omnibus quæ a nobis quæ

siverit quæ tu a nobis quæris, audiat quod ea docris, interrogatum respondere potuisse. Ecce jam tius et prudentius nescias. Si enim Themistocles doctissimus atque acutissimus diceris, ecce jam te

non curavit quod est habitus indoctior, cum calaudibus in cælum græculus flatus attollit ; tu tan

nere nervis in epulis recusasset, ubi cum se nestum memento gravitatis tuæ et illam mereri lau cire illa dixisset, atque ei dictum esset, Quid igitur dem quo fine volueris, ut scilicet eos leviter levia ista

nosti ? respondit, Rempublicam ex parva magnam miratos, et benevolentissime atque avidissime jam

facere : dubitandum est tibi dicere te ista nescire, in tua ora suspensos, gravissimum aliquid et sa

cum ei qui rogaritquid noveris, respondere possis, luberrimum doceas : idipsum quidquid est gravis

nosse te quomodo etiam sine istis homo esse possimum et saluberrimum, utrum teneas, et recte

sit beatus ? Quod si adhuc non tenes, tam perverse tradere noveris, vellem cognoscere. Ridiculum est

ista conquiris, quam perverse si aliquo corporis eoim cuin propterea superflua multa didiceris, ut periculoso morbo gravareris, delicias et tenerrilibi aures hominum ad necessaria præparentur,

mas vestes potius quam medicamenta medicosque ipsa necessaria non tenere, quibus excipiendis eas

conquireres. Non enim ullo modo differenda est per surperflua præparaveris; et dum occuparis ut ista cognitio, aut ulla huic a te, præsertim jam in discas unde faciasintentos, nolle discere quod infun

hac ætate, vel discendi ordine præferenda est. Vide datur intentis. Sed si hoc te scire jam dicis, idque autem quam facile po-ses hoc scire, si velles. Qui ipsum christianam doctrinam esse respondes, quam

enim quærit quomodo'ad beatam vitam perveniat, te omnibus præponere novimus, et in ea sola esse

nihil aliud profecto quærit, nisi ubi sit finis boni, præsumere spem salutis æternæ,non opus est ei co. hocestubi constitutum sit,non prava opinione atque gnitione dialogorum Ciceronis,et collectioneemen temeraria, sed certa atque inconcussa veritate,sumdicatarum discordantium sententiarum alienarum

mum hominis bonum:quod a quolibet ubi constiprocurari auditores. Moribus tuis intentifiant,qui abs

tuatur non invenitur, nisi aut in corpore, aut in te aliquid tale accepturi sunt. Nolo prius aliquid

animo, aut in Deo, aut in duobus aliquibus horum, doceas quod dediscendum est, ut vera doceas.

aut certe in omnibus. Quod si didiceris, neque

summum bonum, nec aliquam partem summi boni 12. Nam si alienarum sententiarum dissidentium

omnino esse in corpore, duo restabunt, animus et et repugnantium cognitio aliquid adjuvat insinua

Deus, quorum velin uno vel in ambobus sit.Si autem torem christianæ veritatis, ut noverit quomodo adversantes destruat falsitates, ad hoc duntaxat,

adjeceris et didiceris hocidem de animo quod de cor

pore,quid aliud jam nisi Deus occurret,in quo sumnequis contra disserens, nonnisi in refellendis tuis

mum hominis bonum constitutum sit;non quo alia tigat oculum, sua vero sedulo occultet. Nam cognitio veritatis omnia falsa, si modo proferantur,

bona non sint, sed summum id dicitur,quocuncta re

feruntur. Eo eniin fruendo quisque beatus est, propetiam quæ prius inaudita erant, et dijudicare et subvertere idonea est. Sed ut non solum aperta

ter quod cætera vult habere, cum illud jam non feriantur, sed etiam abscondita eruantur, sialienos

propter aliud,sed propter seipsum diligatur. Et ideo

finis, ibi dicitur, quia jam quo excurrat, et quo opus est cognoscere errores, erige oculos auresque,

referatur, non invenitur. Ibi requies appetendi, ibi oro te, et vide atque ausculta utrum aliquis adversus nos de Anaximene et de Anaxagora proferat

fruendi securitas, ibi tranquillissimum gaudium

optimæ voluntatis. aliquid ; quando jam ne ipsorum quidem multo recentiorum, multumque loquacium Stoicorum aut

14.Daigiturqui cito videat, non corpus esse animi Epicureorum cineres caleant, unde aliqua contra

bonum,sed animum potius esse corporis bonum; refidem christianam scintilla excitetur: sed circuli at

cedeturjam ab inquirendo utrum summum illud boque conventicula partim fugacia, partim etiam

num, vel aliqua ejus pars sitin corpore. Quod eniin

stultissime negatur,melior est animus corpore.Item audacter prompta, vel Donatistarum, vel MaximiaDensium, vel Manichæorum, vel etiam ad quorum

Mss. plerique : Qui enim quærit qua ad, etc. Unus greges turbamque venturus es Arianorum, Euno e Vatic., qua via.

stultissime negatur meliorem esse eum qui dat bea men animo ponentes,infra utique posuerunt,quam tam vitam, vel partem aliquam beatæ vitæ, quam ubi sincerissima ratione ponendum est. Inter hos eum qui accipit. Non igitur accipit animus a corpore qui ita sentiunt apud græcos philosophos, et nuvel summum bonum, vel partem aliquam summi mero et disputandi subtilitate Stoici prævaluerunt boni.Hoc qui non vident cæcati sunt dulcedine car qui tamen in naturalibus corporea omnia esse nalium voluptatum, quam ex indigentia sanitatis ve arbitrantes, magis a carne quam a corpore aninire non intuentur.Sanitas autem perfecta corporis, mum avertere potuerunt. illa extrema totius hominis immortalitas erit. Tam 16. Inter eos autem qui fruendum Deo, a quo et potenti enim natura Deus fecit animam, ut ex ejus nos et omnia facta sunt, unum atque summum boplenissima beatitudine quæ in fine temporum sanc num nostrum esse dicunt,apud illos eminuerunt Platis promittitur, redundet etiam in inferiorem natu tonici,qui nonimmerito ad officium suum pertinere ram, quod est corpus, non beatitudo quæ fruentis arbitrati sunt,Stoicis,et Epicureis maxime et prope et intelligentis est propria, sed plenitudo sanitatis, solis omnino resistere.Jidem quippe Academici qui id est incorruptionis vigor. Quod qui non vident,ut Platonici, quod docet auditorum ipsa successio.Ar. dixi,bellant inquietis altercationibus, varie pro suo cesilas enim qui primus occultata sententia sua,nihi quisque captu, in corpore constituentes summum aliud istos quam refellere statuit, quære cui succeshominis bonum et carpalium seditiosorum turbas serit, Polemonem invenies; quære cui Polemon, Xeconcitant;inter quos Epicurei apudindoctam multi nocratem : Xenocrati autem discipulo Academiam tudinem excellentiore auctorilate viguerunt. scholam suam reliquit Plato. Quantum igitur perti15.Da item qui cito videat animum quoque ipsum,

"net ad quæstionem de summo hominis bono, remove non suo bono beatum esse, cum beatus est, alioquin

personas hominum, atque ipsam disceptationem nunquam esset miser;etrecedetura quærendo utrum

constitue ; profecto reperies duos errores inter se adin animo sit summum illud atque, utita dixerim,bea

versa fronte collidi:unum constituentem in corpore,

alium constituentem in anino summum bonum. tificum bonum, vel aliqua pars ejus. Nam cum seipso sibi quasi suo bono animus gaudet, superbus

Rationem autem veritatis, qua summum bonum est. Cum vero perspicit se esse mutabilem, vel hoc

nostrum Deus esse intelligitur, utrique resistere,sed uno saltem quod de stulto sa piens efficitur, sapien

non prius docentem vera quam prava dedocentem. tiamque esse incommutabilem cernit, simul opor

Idipsum rursum adjunctis personis constitue, repetet cernat esse illam supra suam naturam, ejusque

ries Epicureos et Stoicos inter se acerrime dimicanparticipatione atque illustratione se uberius et cer

tes ; eorum vero litem conantes dijudicare Platoni. tius gaudere quam seipso. Ita cessaus atque detu

cos, occultantes sententiam veritatis, et illorum mescens ajactatione atque inflatione propria,inhæ

vanam in falsitate fiduciam convincentes et redarrere Deo,atque ab illo incommutabili refici et refor

guentes. mari pititur,a quo essejam capit non solum omnem

17.Sed non sicut illi errorum suorum, ita Platonici speciem rerum omnium, sive quæ sensu corporis,

veræ rationis personam implere potuerunt.Omnibus sive quæ intelligentia mentis attinguntur, sed etiam

enim defuit divinæ humilitatis exemplum,quod opipsam capacitatem formationis ante formationem,

portunissimo tempore per Dominum nostrum Jecum velinforme aliquid dicitur,quod formari potest.

sum Christum illustratum est;cui uniexemplo in cuItaque tanto minus se esse stabilem sentit, quanto jusvis animo ferociter arrogantis, omnis superbia minus hæret Deo qui summe est:et ideo illum summe

cedit et frangitur et emoritur.Ideoque non valentes esse,quia nulla mutabilitate proficit seu deficit; sibi

illi auctoritate turbas terrenarum rerum dilectione autem illam commutationem expedire qua proficit,

cæcatas ad invisibilium fidem ducere,cum eas videut perfecte illi cohæreat, eam vero commutationem

rent Epicureis maxime contentionibus commoveri, quæ in defectu est, esse vitiosam ; omnem autem

non solum ad hauriendam,quo ultro ferebantur,sed defectum ad interitum vergere,quo utrum aliqua res

etiam ad defensitandam corporis voluptatem, ut in perveniat tametsi non appareat, tamen apparere

ea summum bonum hominis constitueretur;eos auomnibus eo ducere interitum ut non sit quod erat.

tem quiadversus hanc voluptatem virtutis laudemo. Unde colligit non ob aliud res deficere, vel posse defi

verentur, minus difficulter eam contemplari in anicere, nisi quod ex nihilo factæ sunt : ut quod in eis

mis hominum,unde facta bona,de quibus utcumque est quod suntet manent,et pro defectibus etiam suis

poterant judicare, procederent:simul videbant si eis ad universitas complexum ordinantur, ad ejus bo

conarentur insinuare aliquam rem divinam et super nilatem omnipotentiamque pertineat,quisumme est

omnia incommutabilem, quæ nullo attingeretur, et conditor,qui potens est etiam ex nihilo, non tan

quæ tamen etiam naturam ipsius mentis excederet, tum aliquid,sed etiam magnum aliquid facere : pri eum que esse Deum propositum animo humano ad mum autem peccatum, hoc est primum voluntarium

fruendum,purgato ab omni labe humanarum cupidefectum, esse gaudere ad propriam potestatem ;

ditatum, in quo nobis uno acquiescerel omnis bea. ad minus enim gaudet,quam si ad potestatem Dei

titudinis appetitus, et in quo nobis uno bonorum gaudeat,quæ utique major est.Hoc non videntes et

omnium finis esset, non eos intellecturos, et repu. potentias intuentes animi humani,magnamque pul.

goantibus vel Epicureis vel Stoicis multo quam sibi chritudinem factorum atque dictorum, etiamsi in

1 Mss, quinque, vere. corpore puduit ponere summum bonum, in ipso ta • Bad. Ám. Er., delectatione,

facilius palmam daturos,ita ut vera salubrisque sen- Epicurei et Stoici, in Actibus Apostolorum contratentia, quod perniciosissimum est generi humano dixisse inveniantur, imperitorum populorum irrisione sordesceret : et 21. Qua in re satis mihi videtur demonstratum hoc in moralibus.

esse errores Gentium, sive de moribus, sive de na18. In naturalibus autem quæstionibus, si isti di tura rerum, sive de ratione investigandæ veritatis, cerenteffectricem omnium naturarum esse incorpo qui quamvis essent multi atque multiplices, in his ream Sapientiam, illi autem a corpore nusquam dis tamen maxime duabus sectis eminebant, expucederent, cum alii atomis, alii quatuor elementis, gnantibus doctis et tanta disserendi subtilitate atque in quibus ad efficienda omnia ignis prævaleret, prin- copia subvertentibus, durasse tamen usque in temcipia rerum darent ; quis non videret stultorum pora christiana. Quos jam certe nostra ætate sic obabundantiam corpori deditam, cum in corpoream mutuisse conspicimus, ut vix jam in scholis rhetopotentiam conditricem rerum nequaquam valeret rum commemoretur tantum quæ fuerint illorum intueri, in quorum potius suffragium raperetur ? sententiæ : certamina tamen etiam de loquacissi

19. Restabat pars rationalium quæstionum.Nostii mis Græcorum gymnasiis eradicata atque comenim quidquid propter adipiscendam sapientiam pressa sunt, ita ut si qua nunc erroris secta contra quæritur, aut de moribus, aut de natura, aul de veritatem, hoc est, contra Ecclesiam Christi emerratione quæstionem habere. Cum ergo Epicure serit, nisi nomine cooperta christiano, ad pugnannunquam sensus corporis falli dicerent, Stoici au dum prosilire non audeat. Ex quo intelligitur ipsos tem falli aliquando concederent, utrique tamen quoque Platonicæ gentis philosophos, paucis mu. regulam comprehendendæ veritatis in sensibus po tatis quæ christiana improbat disciplina, invictisnerent ; quis istis contradicentibus audiret Plato simo uni regi Christo pias cervices oportere subnicos ? Quis non modo in sapientium, sed omnino mittere, et intelligere Verbum Dei homine indutum, in hominum numero habendos putaret, si ab eis qui jussit, et creditum est quod illi vel proferre prompte diceretur, non solum esse aliquid quod metuebant. neque tactu corporis, neque olfactu vel gustatu, 22. Huic te, mi Dioscore, ut tota pietate subdas veneque his auribus aut oculis percipi possit, neque lim, nec aliam tibi ad capessendam et obtinendam omnino talium rerum, quæ ita sentirentur, aliqua veritatem viam munias, quam quæ munita est ab imaginatione cogitari ; sed id solum vere esse, at illo qui gressuum nostrorum tanquain Deus vidit que id solum posse percipi, quia incommutabile et infirmitatem. Ea est autem prima, humilitas ; sesempiternum est ; percipi autem sola intelligentia, cunda, humilitas ; tertia, humilitas et quoties qua una veritas, quomodo attingi potest, attin- interrogares hoc dicerem : non quo alia non gitur?

sint præcepta, quæ dicantur, sed nisi humilitas 20. Cum ergo talia sentirent Platonici, quæ neque omnia quæcumque bene facimus et præcesserit docerent carni deditos homines, neque tanta essent

et comitetur et consecuta fuerit, et proposita quam auctoritate apud populos, ut credenda persuaderent, intueamur, et apposita cui adhæreamus, et impodonec ad eum habitum perduceretur animus quo sita qua reprimamur, jam nobis de aliquo bono ista capiuntur,elegeruntoccultare sententiam suam, facto gaudentibus totum extorquet de manu superet contra eos disserere, qui verum se invenisse bia. Vitia quippe cæterea in peccatis, superbia vero jaclarent, cum inventionem ipsam veri in carnis etiam in recte factis timenda est, ne illa quæ lausensibus ponerent. Et eorum quidem consilium dabiliter facta sunt, in ipsius laudis cupiditate amitquale fuerit quid attinet quærere ? divinum certe tantur. Itaque sicut rhetorille pobilissimus (a) cum vel divina aliqua auctoritate præditum non fuit. interrogatus esset quid ei primum videretur in eloTantum illud attende, quoniam Plato a Cicerone quentiæ præceptis observari oportere, Pronuntiamultis modis apertissime ostenditur, in sapientia tionem dicitur respondisse ; cum quæreretur quid non humana, sed plane divina, unde humana quo- secundo, eamdem pronuntiationem ; quid tertio, dammodo accenderetur, in illa utique sapientia nihil aliud quam pronuntiationem dixisse : ita si prorsus immutabili, atque eodem modo semper se interrogares, et quoties interrogares de præceptis habente veritate', constituisse et finem boni, et christianæ religionis, nihil me aliud respondere causas rerum, et ratiocinandi fiduciam : oppugna nisi humilitatem liberet, etsi forte alia dicere necestos autem esse nomine Epicureorum et Stoicorum sitas cogeret. a Platonicis eos, qui in corporis vel in animi na CAPUT IV. 23. Huic humilitati saluberrime, tura ponerent et finem boni, et causas rerum, et quam Dominus noster Jesus Christus ut doceret ratiocinandi fiduciam ; eo rem successione tempo humiliatus est ; huic, inquam, maxime adversatur rum esse devolutam, ut christianæ jam ætatis exor quædam, ut ita dicam, imperitissima scientia, dum dio, cum rerum invisibilium atque æternarum fides nos scire gaudemus quid Anaximenes, quid Anaper visibilia miracula salubriter prædicaretur ho xagoras, quid Pythagoras, quid Democritus senminibus, qui nec videre nec cogitare aliquid præ serint, et cætera hujusmodi, ut docti eruditique ter corpora poterant, beato apostolo Paulo, qui videamur, cum hoc vera doctrina et eruditione eamdem finem Gentibus præseminabat, iidem ipsi longe absit. Qui enim didicerit Deum non distendi

aut diffundi per locos, neque finitos neque infini. 1 Lov., veritatem constituisse. At Edd. alii et Mss. prope omnes habent, veritate.

(a) Demosthenes.

« PredošláPokračovať »