Obrázky na stránke
PDF
ePub

ipsius Augustini responsione nullo negotio cognosci- ter alia complura, quæ Deo propitio vitam lar. mus.Itaque ex hac aperte constat primo, non tantum gente, cum orbe erudito suo tempore communi, de illo consultationis libro,deque Hieronymiad eum cabimus, feliciter quoque tanquam thesaurus in responso; sed etiam palet, Optatum ejus rei quam agro absconditus etenebris eruta fuit secunda hæc Augustinus ab Hieronymo quæsivit, inventionem ad eumdem Optatum Epistola, quæ omnes viros avidissime cupiisse. Secundo, Optatum graviter doctos et eruditos huc usque latuit, et fortassis in apud Augustinum fuisse conquestum de nescio quot solo (aisi vehementer fallimur) codice bibliothecæ senibus et a doctis sacerdotibus institutis viris,quos nostræ Gotlwicensis exstat. Exaratus is est in ad suæ modicitatis intelligentiam assertionemque membranis sæculi minimum duodecimi in-folio (ut veritate plenissimam (id est sententiam de singula- aiunt), et signatus nunc post instauratam bibliorum animarum creatione) revocarenon potuerit;ita. thecam nostram litt. G. N. 10. Ex quo illustre hoc que se novellum rudemque doctorem, taptorum ac cimelium exprompsimus, et (ut quidem spes est) talium episcoporum traditiones timuisse corrumpe- totius Ecclesiæ ac reipublicæ litterariæ commodo re, et convertere homines in meliorem partem ob evulgandum duximus. defunctorum injuriam formidasse. Tertio,Optatum VII. In eodem porro codice post secundam ad ejusque sequaces in eo præcipuum suum Achillem

Optatum Epistolam, superest nobis alia æque ine. collocasse, quod, nisi singulæ hominum anima

dita ejusdem Augustini ad Petrum et Abraham, crearentur, Deus dici non posset fecisse homines,

quos Hipponensis Præsul dominos dilectissimos et et facere et facturus esse, neque aliquid esse in co

sanctos filios vocat, quos at audivit sic instituisse lis aut in terra, quod non ipso constiterit et constet

vitam,qua Deo serviebant, ut ad legendum sua adverauctore ; atque inde sequi, traduels et propaginis sus Pelagianos Ethnicosque scripta vacarent. Ex patronos negare esse opus Dei animas nostras.

quibus intelligimus, hunc Petrum et Abraham vel Quarto, opinionem illam de propagatione anima

monasticen coluisse, vel certe relicto sæculari strerum pertraducem, Optato visam fuisseinventionem

pitu, privatam sacratioribusque pietatis studiis dinovain, et inauditum dogma. Postremo, Optatum

catam vitam ruri (ut illud ævum ferebat) degisse. ab Augustino præcise voluisse et contendisse, ut

His,cum pluscula ex Augustino quæsiissent, rescripunum horum definiret: utrum anime cæteræ ex illo

sit sanctissimus Doctor,pluribus opusculis suis,aut uno homine, sicut corpora per propagationem, an

ad omnia, aut pene ad omnia se jam respondisse. sine propagatione, sic utillius unius (scilicet Adæ),

Princeps vero quæstio Petri et Abrahami fuerat(ut ex a Creatore singulis singulæ fiant. Hæc præcipua

responso Augustini apparet) utrum parvuli,quini. Optatianæ ad Augustinum epistolæ capita fuerunt,

hil male vivendo addiderunt ad originale peccatum, ad quæ summa modestia, judicio ac eruditione hic,

si ante susceptum Baptismum decedant, a Deo conutinfra liquebit, respondit.

demnentur; id quod S. Augustinus tam in hæc V. Summa Augustinianæ (quam secundam ad

Epistola, quam alibi incunctanter constanterque Optatum recte dicimus) epistolæ eo redit, ut suam

affirmat. Si enim parvuli, ait, cum baptizantur, non de origine animæ ignorantiam aperte ac demisse

inaniter dicitur,sed veraciter agitur, ut inter credentes confietalur, nec certum quid in hac controversia

habeantur, unde etiam nova proles ore Christianorum quidquid visum fuerit Optato aliisque, statui posse

omnium nuncupantur , profecio $1 non crediderint, autumet; dum certa, perspicua, nullique fraudi

cond..mnabuntur ; ac per hoc, quia nihil ipsis male viobnoxia ex divinis Scripturis testimonia in medium

vendo addiderunt ad originale peccatum, potest eorum afferantur, id quod a negantibus traducem hac

merito dici in illa damnatione minima pæna, non tatenus haudquaquam præstitum sit. Cæterum, ad

men nulla. Docet deinde vir summus, quidquid hoconsultationem suam nullum adhuc ab Hieronymo

minum per concupiscentiam seminatur, opus esse responsum tulisse se, neque se librum consul

ut renascatur. Quia, inquit, etsi de renatis parentitationis suæ sine hoc evulgare andere : Ne ille,

bus nascitur, non potest huic præstare generatio carinquit, qui mihi fortasse, ut desidero, responsurus

nalis, quod illis non præstitit nisi regeneratio spiriest, interrogationem meam disputatione operosissima

hualis : sicut non solum de oleastri, sed etiam de oliva elaboratam, sine sui responsione quæ adhuc desperan

semine non nascitur, nisi oleaster, quamvis olea non da non est, per manus hominum notitiamque difundi

sit oleaster. jure sucoenseat ; idque jaclantius quam ulilius fecisse me judicet, quasi ego potuerim quærere quod ille non

Postremo tradit, quo modo et ratione cum Gentilipotuerit enodare, cum forsitan possit, idque dum fa.

bus,quidivinarum Scripturarum auctoritatem haudciat rrspectandum sit. Ad calcem epistolæ Optatum,

quaquam agnoscunt, agendum sit,ut ad fidem chriquantum potest admonet, ut quam cautissime,

stianam recte feliciterque traducantur:ac denique pelagianam hæresim devitet, cum de animarum origine

largius disserit de famigeratissimo suo de Civitate sive cogitat, sive jam disputat ; ne ipsi surripiat esse

Dei opere, cujus quartus decimus liber, inquit, si credendum, ullam prorsus animam, nisi unius media

Dominus voluerit, enodatas habebit omnes, quas mihi toris, non ex Adam trahere originale peccatum gene

proposuistis in vestra epistola quæstiones. ratione devinctum, regeneratione solvendum.

Ex quibus una constat hanc Augustini Epistolam VI. Hactenus recensita omnia D. Augustini de ori. ante annum 420 exaratam fuisse, cum librum degine animæ scripta typis jam in publicum prodie. cimum quartum de Civitate Dei eodem hoc anno runt, si duas modo epistolas excipias, quas ultra ediderit. Sed de his plura vide in Præfatione ad toprimam typis jam vulgatam, Augustinum ad Opta. mum yii editionis Benedictinæ Operum sancti Au. tum episcopum scripsisse dicimus ex S. Fulgentio, gustini. Nobis in hanc ineditarum hactenus Augus. qui lib. 3 de Veritate Prædestinat. et Gral., cap. 18, iini Epistolarum bigam satis dissertum videtur, ita ait : In tribus quoque epistolis, quas ad Optatum tollendaque demum manus de tabula, ne, quod episcopum de hac quæstione composuit (Augustinus) aiunt, prologus longior quam argumentum evadat. disputatione refulget non minus copiosa quam profun. Id nullum adhuc monemus,hanc posteriorem S. Auda, et eo magis laudabili, quia congrua temperie mo gustini Epistolam in nostro Gottwicensi codice inderata. Cum igitur restate proxime elapsa pro scribi de Natura et Origine Animæ, cum rectius inReligiosis nostris junioribus in re litteraria acanti- scribenda fuisset, de Penis Parvulorum qui sine quarum membranarum intelligentia melius ac so Baptismo decedunt, quod et nos in hujus editionis lidius informandis, evocato in adjutorium ad mo- fronte retinendum putavimus,tametsi haudquaquam nasterium nostrum R. P. Bernardo Pezio, viro nos lateat,quanta horum duorum articulorum yicipluribus jam titulis de re litteraria optime merito, nitas in præsenti controversia Augustini sit. Sed hoc ac tot jam doctis Operibus claro, omnes bibliothe- tanti non est, ut eruditum et Augustinianarum Epis-, cæ nostræ codices attentissime excuteremus, præ- tolarum cupidum Lectorem longius detineamus.

PRÆFATIO D. JACOBI MARTIN

IN EASDEM EPISTOLAS.

Quantum in Ecclesiæ, reique litterariæ commodum cedant dierum ac noctium evigilati emensique labores in evolutandis veteribus archivorum chartis, intimisque forulorum recessibus indagandis ac perlustrandis, demonstrant binæ istæ Divi Augustini jamjam repertæ Epistolæ : horum enim duntaxat ope thesaurus, quem hodie in Gallia publici juris facimus, nobis defossus est. Qui quidem eo est habendus pretiosior, quod ab eo tempore quo celeberrima illa Benedictina 0perum Augustinianorum editio Parisiis prouiit, nulla nos spes tenebat Africani, iuno Christiani orbis, Doctoris scripta alia reperiendi, quam ea quæ tunc temporis typis mandata sunt; enimvero doctissimiEditores impigerrime desudarunt, cum ut Gallicanorum, Vaticanorum, Belgioorum, Anglicanorum, aliorumque undequaque accersitorum, aut saltem propriis in locis pervolutorum codicum manuscriptorum copia, Augustinum ad pristinum nitorem restituerent, tum ut ejusdem eximii Præsulis lucubrationes ineditas, si quæ inveniri possent, in lucem emitterent : cumque ea in re tantam navassent operam, quanta major vix esse posset, nihil nobis ad spem ostendebatur, quo earum scriptionumjacturam resarciremus quas a Doctore nostro elaboratas fuisse constanter scimus, quæ que tamen temporis invidia, aut bibliothecarum præfectorum incuria ad nos usque non pervenerunt. Sed ecce, quod felix, faustum fortunatumque sit, Reverendissimus Dominus Godefridus Besselius,abbas Gottwicensis monasterii, dum immortalem sibi gloriam parat, non solum in ædibus incendio universo depastis in integrum reficiendis, sed etiam in junioribus monachis peræque ad scientiam, atque ad regularem disciplinam probe instituendis, opportune Bernardum Pez in Germania clarissimum monaehum ad se vocat, ut alumnis suis fastidium, quod in legendis vetustarum membranarum apicibus frequentissime occurrit, levaret, minueretque. Cum autem Bernardus Pez is sit, cui genus omne litterarum characterumve pervium est,quique scripta quævis non ex 9pinione, sed ex veritate æstimare apprime novit, ubi primum in codicem decimi tertii cireiter sæculi, qui binas ista Epistolas contineBat incidit, confestim margaritarum reconditarnm pretium deprehenbit, doctissimoque Abbati auctor est, ut eas brevi cum Ecclesia commnnicet : quod inaturius certe aotum est ; nam anno proximo elapso (a) utraque Epistola præfatione diserta, variisque ornata magnificis cælaturis, Vindobonæ (Viennam vocant) typis mandata est. Verum celeritas isthæc nostratibus parum profuit ; vix enim unum alterumve Epistolarum Augustinianarum exemplar e Germania ad nos evectum asportatumque est. Unde ansam consiliumque eepimus eas iteruim prelo subjiciendi : et ne Gallia his se tantisper orbatam spoliatamque fuisse queratur, imo potius ut sic secum optime aetum esse existimet, provisum est ut Parisina nostra editio emendatior, ornatior, uberiorque, prodeundo sustineret famam Parisinarum aliarum editionum quæ Patriam consecrant, quasque certatim nationes exteræ aut accersere aut imitari gestiunt, ambiuntque. Quapropter diu multumque excitata est animadversi6 et diligentia nostra, ipsæ Epistolae frequentissime lectæ atque expensæ, quin etiam seriptura scripturæque vestigia ac ductus frequentissime a nobis expressa, atque, ut ita dicam, decocta et recocta sunt ; 4° Ut exploratum compertumque haberemus, istas lucubrationes non e spuria atque adulterina officina, sed ex genuino Augustini musæo manasse.

(a) 4732.

Quâ in re cura omnis nostra brevi abjecta est, simulque summa lætitia affecti sumus; qüippe utramque Epistolam non solum in Possidii'Iníliculo consignatam, sed etiam Epistolam ad 0ptatum a D. Fulgentio memoratam, plurimumque probatam fuisse invenimus. 2° Ut lectiones quasdam antiquarii festinatione,negligentia, oscitantiave aut imperitia corruptas vitiatasque, non quidem emendaremus (nefas enim duximus Gottwicensis codicis textum vel leviter immutare); sed ut genuinas lectiones meditatione atque animi exercitatione aliunde petitas auspicaremur,indeque ad infimam paginam indigitaremus; ut Epistolas integras inoffenso pede decurereliceret. 3° Ut sua cuique Epistolæ ádmonitio prævia instrueretur, ac utriusque Epistolæ summâ in fronte faffigeretur, nec non breviores notulæ, quæ pro integrarum sectionum compendio essent, e regione concinnarentur. 4° Ut plurimos harumce Epistolarum locos cum aliis supparibus hinc inde €ollectis conferremus, quo Divi Præsulis mentem quivis posset facillime explscari. ô° Ut Epistolas istas in eapitulationes, capitulationes vero in varias sectiones, prout sensus rerumque argumentum postulabat, claritatis ergo multiplicaremus distingueremusque, ac earumdem capitulationum et sectionum numericas notas in marginibus per ordinem distribueremus. 6° Utquidquid difficile inter legendum occurreret observationibus eriticis, historicis, chronologicisque illustraremus, atque elucidaremus: quin etiam sicubi a Magistris in his quæ ad rem nostram spectant, erratum est, moneremus, erroresque pro virili parte emendaremus. 7° Tandem ut omnia et singula sic componeremus institueremusque ut binæ istæ Epistolæ ex elimata illa et percelebri Benedictina officina exire viderentur : eam enim ob oculos semper habuimus, laboremque nostrum ad ipsius normam direximus confeeimusque. An suscepta opera e sententia successerit, viderent eruditi ; ac si quid peccatum est, condonent : sin vero quid l)oni offendunt, deincepsque D. Augustini 0perum Collectioni e sudore nóstro quid ornatus perfectionisve accedit, id omne vel in sanctissimum Episcopum, qui exercitationum nostrarum argumentum suppeditavit, aut potius in Deum optimum maximum refundant, a quo est omne datum optimum, et omne domum perfectum (Jacobi 1, 17). Quanti autem faciendus sit codex Gottwicensis, nedum e binis istis, quas solus snppeditat, Epistolis apparet, verum etiam ex quatuor optimis variantibus lectionibus, quarum ope genuinus fragmenti Hieronymiauæ septuagesimæ octavæ Epistolae textus restituitur:omnes enim illae lectiones si ad diligentis critices regulas expenduntur, utraque manu excipiendæ sunt ; ac proinde tum quid laudis manus ac solertia librarii mereatur, tum quam accuratus fuerit codex antiquus quo librarius ipse usus est, testantur. Nec sententiae nostræ adversantur qui interdum occurrunt lapsus : ejusmodi enim errores sæpius casu, quam voluntate ac negligentia, fiunt, ut peritissimi quique norunt. Non hic prolixiori utemur oratione, ut Epistolis Augustinianis animos gratiamque hominum conciliemus ; utramque enim sat superque commendat et argumenti lignitas, et modus tractandi res, et reconditæ doctrinæ copia, et prætantissimi Scriptoris nomen: ubique autem aut quid diseas,aut quomodo discas, aut qui melior fias invenies.Porro si vulgarium auetoriim fragmenta tanto studio terra marique requiruntur, tanto labore colliguntur, ac

tanto pretio comparanturatque asportantur; quanto fundatum et amplissime dotatum fuit. Cum anno circimajori ardore, animo, et voluntate ambæ istæ, ter decimo septimo hujus sæculi in cineres abiisset, a eæque integræ complectendæ sunt, ab eximio illo Reverendissimo Domino Godefridu Besselio, qui nunc Pasiore conscriptæ, cujus nomeu instar totius lau maxima cum laude restitutæ disciplina regularis, dis est !

quam reductæ doctrinæ ac eruditionis fama præest, Hoc autem unum lectorem monitum volumus, adeo feliciter instauratum est, ut nulli Ordinis nostri in nunquam nos a Gottwicensi codice transversum Europa monasterio quidquam de splendore, amplituunguem discessisse, nisi quoad ordinem, quo ibi dine ac elegantia concedat. Germanice vocatur Gottweig. Epistolæ Augustinianæ exhibentur. Illicenim ordine medio ævo Gottwic, vel monasterium S. Mariæ in præpostero prima secundum locum, et vicissim Gottwic, nonnunquam Kottvic. Ita passim codices secunda primum obtinet. Nos vero potissimum Mss. in bibliotheca Gottwicensi, quam mox laudatus tempus, quo confectæ sunt, attendentes, utrique D. Abbas bonis litteris ita locupletavit, ut in Germania propriam sedem restituimus.

nullam monasticam bibliothecam noverim, quæ er comSciscitabitur forsitan aliquis, quod qualeve sit parari mereatur. Plura de hoc loco brevi accipies ex inonasterium e cujus tabulario Epistolæ Augustini Chronici Gottwicensis tomo II. Nam Tomus I, qui e in perennem Reipublicæ Christianæ gloriam emer prelo jam emersit, ea duntaxat quæ rem antiquariam ac serunt : quæ hanc in rem tribus abhinc mensibus præcipue diplomaticam spectant, complectitur. Hoc a supra laudato clarissimo viro Bernardo Pez primo tomo nihil magnificentius, augustius, ac erudiacceperim, de verbo ad verbum exscribam.

tius hactenus in Germania excusum scio, eoque nulla Monasterium Gottwicense est longe amplissimum Galliæ bibliotheca paulo melior carere poterit. Ejus auac in Germania celeberrimum, situm ad dexieram Da clor est idem reverendissimus D. Abbas Godefridus, cunubii, sex circiter milliaribus supra Vindobonam, in jus etiam sumptibus hoc luculentissimum opus typis altissimo sed amonissimo monte. Vid. Annales Mabil commendatum est. lonii sæi. Xi, quo a S. Altmanno episcopo Pataviensi

ADMONITIO EJUSDEM

IN EPISTOLAM CLXXXIV BIS. Petrus et Abraham, quibus isthæc Epistola ins- revocari non potest, vere ne Epistola ista Augustini cripta est, haud dubie erant monachi ; id enim D. sit, cum ejus mentionem faciat Possidius in lodiculo. Augustinus sub sermonis initium satis ipouit, Sic llam ineunte anno circiter 417, scriptam esse aueos inquiens instituisse vitam qua Deo servirent, ut sibi tumamus, quia infra cap. 2, num. 5, decimum quar: ad legendum vacaret. Petrus autem, nisi valde fal tum librum de Civitate Deiin manibus habere, dum lor, ipsissimusest, de quo sic habet Cassiodorus, de eam scribit, testatur S. Augustinus : porro hunc Institut. divin. Litt.cap. 8: Petrus abbas Tripolitance ipsum librum laudat cap. 14 libri 1 contra adversaprovincice, sancti Pauli Epistolas exemplis opusculorum rium Legis et Prophetarium, adeoque incipiente anno beati Augustini subnotasse narratur, ut per os alienum 420. Certum est enim tunc temporis libros contra sui cordis declararet arcanum : quce ita locis singulis adversarium Legis prodiisse : paulo ante igitur competenter aptatit, ut hoc magis studio beati Augus prodierat decimus quartus liber de Civitate Dei. tini credas esse perfectum : mirum est enim sic alterum Cum autem per integrum annum 418, initiumque ex altero dilucidasse, ut nulla verborum suorum adjec anni subsequentis infinitis propemodum negotiis tione permixta, desiderium cordis proprii complesse vi distractum fuisse Augustinum compertum habea. deatur.Istud opus hactenus ineditum,exstat Venetiis mus ; vix credibile est ea tempestate illum ultiin bibliotheca sancti Marci, cum hoc titulo: Commen mam manum libro 14 de Civitate Dei imponere tarius in Pauli epistolas ex Libris Augustini, Petro Tri potuisse ; ac proinde superest ut id peregerit verpolitano adscriptus; quod, inquit Cl. Mabillonius, non tente anno 417, atque ut pubescente eodem anno facile asseruerim. Utuisit hac de re, in dubium tamen has litteras confecerit.

ADMONITIO EJUSDEM

IN EPISTOLAM CCII BIS. Dum anno 418 et quidem mense septembri, ut batque Augustinum, ut quid ea de re sentiret, vel patet ex actis cum Emerito, Augustinus Cæsaream voce, vel scripto sibi aperiret, quo illud posse. profectus in supradicto oppido remoraretur, quo eum Optato significare (Ibid., cap., 1, n. 1). Dedit itaque injucta sibi a venerabili papa Zozimo, A postolicæ sedis litteras ad ipsum Optatum sanctus Doctor, Cæsaepiscopo, ecclesiastica necessitas traxerat (Epistol. 190, rea, quod satis declarant illæ voces cum in eodem n. 1), perlatæ sunt litteræ Optati quibus significa- oppido remoraremur, jam profectus. De proposita batangi se circa animæ originem ; utrum ea per pro autem difficultate illi rescripsit, non habere se pagationem ex anima a Deo creata, atque Adamo quod certo statuat, propter argumenta quæ in indita descenderet, anve singulis hominibus singu- utramque partem faciebant:id tantummodo cavenlas de novo Deus crearet, nosse cupiens. Attamen dum esse ne quis hacce quæstione abutens, de pecin ultimam hanc opinionem, uti videtur, conces- cato originali, quod constans et catholicum dogma serat (ibid., cap. 4, n. 13 et 14); deque eodem est, vellet ambigere ; atque ita Pelagii Cælestiique argumento quoddam ediderat opusculum, nec- novam hæresim imprudens admitteret, quam renon litteras ad amicos quosdam suos familiarissi- centi memoria damnarant Concilia et Romani antismos destinatas ; quæ cum perlatæ essent Cæsa tites Innocentius ac Zozimus ; quorum epistolas, ream, ipsi Augustino illic adhuc versanti traditæ saltem postremi hujus, ne forte ad Optatum necdum sunt a famulo Dei, cui nomen Renato ; qui sanc. pervenissent, simul mittebat. Non contentus fuit protum Doctorem tantopere ad respondendum insti- culdubio hac responsioneidem Optatus; illi siquidem gavit, ut hoc recusare, quamvis rebus aliis tunc Augustinus præterea duas Epistolas, quæ temporum occupatus, nequaquam posset (Ibid., cap. 1, n. 1). injuria intercidere, super eodem argumento misit. Videtur quoque in epistola sua optasse ipsemet Opta- Laudat Fulgentius (De veritale prædest., lib. 3, cap. tus de sancti Doctoris sententia super ea re certior 18) eruditionem atque ingenii vim eam, qua cum in fieri (Ibid., cap. 6, n. 26). Augustinum præterea ad hisce tribus epistolis, tum in aliis quibusdam suis id induxit Muressis quidam Optati necessarius, qui operibus, quæstionem illam sanctus Doctor extunc Cæsaream veniens, se quoque super eodem ar- cusserat: sed ejusdem imprimis modestiam prægumento litteras ab Optato accepisse dicebat;roga- dicat, utpote quæ eum deterruit, ne de re peræque

gravi et abstrusa quidquam decerneret. Cujus quæs tionis, ait, profunditatem sibi imperscrutabilem cernens, nullum voluit hujus rei definitam proferre sententiam ; incongruum prorsus existimans aliquid affirmare sine dubitatione velle, quod alter posset concellere (Vita S. Augustini, lib. 7, cap. 13, n. 5).

Hæc forsan fusius,ast certe quam brevissime potuimus referre visum est:quia inde perspicue evincitur Epistolam sequentem secundam earum esse, qua Optato episcopo de animarum origine ab Augustino datas fuisse asserunt, plurisque faciunt Possidius ac Fulgentius : cum eo tamen discrimine, ut Possidius qu idem duas (In Indiculo), Fulgentius (Ubi supra) vero tres ad Optatum epistolas adscribat Utri fides habenda sit, penes lectorem esto judicium : certe spectati illi scriptorum Augustinianorum edi. tores, Tillemontius quoque, aliique eruditissimi viri Fulgentium sequuntur. Id unum hac in parte annotare operæ pretium est; videlicet Possidium recenseado epistolas ad Optatum directas, ipsas ad versus Priscillianistas scriptas esse diserte docere.

Hanc autem epistolam vel labente anno 419, vel potius ineunte 420, exaratam esse arbitramur; Augustinus enim, num. 1, significat se ad Optatum rescribere post quinque ferme annos evolutos, ex quoin Orientem miserat librum non præsumptionis, sed consultationis suæ. Appido liber in Orientein missus, ipsissima est Epistola 106 Augustiniana ad Hieronymum per Orosium transmissa. Qui quidem Orosius paulo ante mensem julium apni 415 ex Africa in Palæstinam appulerat, utpote qui jisdem annoet mense Hierosolymis in disputationem adversus Pelagium descendit : proindeque subini. tium anni laudati ex Africa eum solvisse necesse est.

Quo autem potissimum tempore Epistola prima ad Oplatum, quæ inter editas 190 est, scripta fuerit, non ita liquido apparet. Dom. Dubois eam mensi circiter augusto anni 418 affigit, idque a veritate perquam alienum est : nam Augustinus eam scribere non potuit, nisi postquam Carthagine Cæsaream advenisset ; quod nonnisi mense septembri accidisse certum est. Imo vero hanc epistolam tantummodo post suum Cæsarea secessum texuisse se Augustinus his verbis monet, cum in supradicto oppido remoraremur. Huc collimant tot et tanta negotia, quæ sanctus Doctor dum Cæsarea versaretur, intra paucos dies tractavit ac confecit ; quæ que ipsi impedimento erant, quominus adjiceret animum ad scribendas litteras pullo pacto urgentes, Deque ad se pertinentes. Quin etiam veri admodum simile est Augustiuo, dum Cæsarea Hipponem redi. ret, eamdem epistolam parare nou licuisse quia, ut ipsemet testatur, per quas totas terras intentionem ejus huc atque illuc, quæ ingerebantur sensibus diversa raptarent. His adducti rationibus Epistolam primam ad Optatum, quæ inter Augustinianas 190 est, ante mensem novembrem anni 418 scribi non potuisse; imo vero eam, cum doctorum venia, post Epistolas 191, 192 et 193 rejiciendam esse existima mus, siquidem hisce tribus postremis epistolis respondere Augustini plurimum intererat; ac idcirco etiamnum festinationis sunt plenæ. Epistolam vero 190 non aliqua necessitas, sed amicorum gratia extorsit ; proindeque ad tempus opportunum et Facuum eam transferre consentaneum est.

Rursus ex Augustini Epistola 190 mox laudata, c. 1, num. 20, quid etiam ex ejusdem sancti Præsulis Epistola 166, c. 4, n. 8, exploratum habemus, Marcellinum ab Hieronymo sciscitatum fuisse, quid de animarum origine sentire oporteret, post acceptam ea de quæstione D. Augustini responsionem.Porro ex Augustini Epistola 143 certissime constat, ad Marcellinum hanc ipsam Augustini responsionem non pervenisse, nisi anno duntaxat 412, adeoque Marcellinum eodem tantum anno Hieronymo scribere potuisse ; ac proinde Marcellino non fuisse

responsum abs Hieronymo, nisianno ad summum 413. Præter jus veritatis ergo, mea quidem sententia, Hieronymi ad Marcellinum responsio quæ ejusdem Epistola 78, apud Augustinum vero 165 a Cll. cum Hieronymianis, tum Augustianis Editoribus, necnon a Dom. Dubois anno 410 affigitur. Ad veritatem proprius quidem, non tamen proxime, accedit eruditissimus Tillemontius, qui eam anno 411 vel 412 consignat.

Quis autem fuerit Optatus ille episcopus, ad quem Augustinus epistolas istas direxerit, plane incompertum est. Certe liquet eum non fuisse celebrem illum Optatum Milevitanum, qui scriptis suis Donatistas confodit, quantumvi id codex Gottwicensis luculenter referat, e vivis enim dudum Optatus ille Milevitanus excesserat, atque jam anno 396 bea tissimus Severus de condiscipulatu Augustini Milevi. tanæ Ecclesiæ præerat, ipsique usque ad annum 426 præfuit, ut patet ex Epistolis 31 et 213 sanctissimi nostri Præsulis.

Ex hisliquido constat doctissimos viros Dom Ludovicum Ellies Dupin in notis ad cap. 215 diei primæ Collationis Carthaginensis, necnon Dom. Theodoricum Ruinart, Hist. Persecut. Vandal. pag. 297, falso asserere Severum Milevitanum episcopum paulo antelaudatam Collationem e vivis excessisse ; cum Gesta ejusdem Collationis disertis verbis referant, illum diu ante Collationem observasse, atque exspectasse, sed tuncobinfirmitatem ægritudinemque domum discessisse, non vero decessisse. Certe spectatissimi operuin divi Augustini Editores nos. tram sententiam propugnant Præfat. tom. 2 in ordine chronologico Epistolarum 109 et 110 Imo eruditus Ruinartus loco citato secum ipse pugoal: laudat enim synodum Milevitanam apno 416 habitam, cui Severus joterfuit, ut liquet ex Epistolis inter Au. gustinianas 175, 176, 181; ut isthæc synodus quarto a Collatione Carthaginensi anno duntaxat acta est.

Conjicit Baluzius, ó uaxupitos, in notis ad Collationem Carthaginensem. Optatum quem quærimus, eum esse quieidem Collationi Carthaginensi adfuit, quiquein Gestis diei primæ episcopus plebi Vesceritanæ dicitur. Veruin plebs Vesceritana in Numidia erat ; contra vero plebem, quam regebat Optatus noster, alterametribus Mauriianiis incoluisse verba ejusdem (Iptati hisce Augustini epistolis interjecta insertaque demonstrant.

Si fides est domino Dubois, Optatuseratepiscopus Tubulensis, is a quo Augustinus Epistola 185 jubet comitem Bonifacium breviculum Collationis accipere. Sed auctor sententiam suam nullis argumentis fulcit, necunde eam hauserit indicat Nilmirum; falsam esse ipsa Augustini epistola evidenter adstruit: nam Optatus ille de quo ibidem agitur, anno 411 Collationi Carthaginensi, et anno 412 concilio Zertensi interfuit; proindeque jama plurimis apnis digoitatem episcopalem obtinebat, cum epistolæ Augustini ad Optatum conscripta sunt. Optatus vero, quinobis negotium facessit, ex Epist. 202 bis, n. 7, se ipse novellum rudemque doctorem venditat. Insuper Augustinus in Epist. 183 monet Bonifacium, ut accipiat de Ecclesia Sitifensi breviculum Collationis, si Optatus non habet; proindeque innuit Optatum de quo loquitur, in Numidia vitam degere solitum esse, cum potius in Mauritania inquiri eum debere probatum sit.

In amici cujusdam doctissiinianimo suspicio insidet, Optatum nostrum fuisse quidem Milevitanum episcopum, sed secundum nomine, magoi Optati Milevitani successorem : sicque standum esse jndicio Gottwicensis librarii, qui disertis verbis Optatum episcopum Milevitanum appellat. Verum isthæc suspicio ex dictis ruit; pertolos enim dugustini episcopalus annos, nullus Severo excepto Milevita. nam sedem occupavit. Adde quod Severus iste, Au. gustino semper conjunctissimus, doctrinæ atque

[merged small][ocr errors][merged small][merged small][merged small][ocr errors]
[ocr errors]

Cum nota singulis hic deinceps designandis indita. a. Codices bibliothecæ monasterii S. Albini Andegavensis. aa. Monasterii S. Arnulfi Metensis. a. RR. PP. Augustinianorum majoris conventus Parisiensis. h. Beccensis coenobii. bl. Belgici codices, seu variantes lectiones ex illis Lovaniensium Theologorum cura decerptæ. bn. Ex bibliotheca monasterii S. Benigni Divionensis. bt. S. Bertini in Belgio codex perantiquus, unde eruta est cxciii ad Mercatorem Epistola, quæ nunc primum prodit. bg. Mss. domini Bigot, Rotomagensis. c. Coenobii Casalis Benedicti. cc. Cisterciencis Abbatiæ. cs. Codex vetus RR. PP. Cisterciensium S. Crucis in Jerusalem in Urbe, ex quo hic primum editur xxux ad Alypium Epistola. cl. Mss. Bibliothecæ Colbertinæ. cb. Corbeiensis monasterii codices, plerique ante annos 800 aut 900 scripti. ct. Coenobii de Cultura apud Cenomanos. e. Excerptorum Eugypii codices duo Mss. Germanensis et Corbeiensis. Floriacensis bibliothecæ Mss. fl. Codex Corbeiensis ante annos circiter 600 scriptus, qui Flori seu Bedæ vulgati collectionem in Epistolas Apostoli complectitur, fs. Mss. Bibliothecæ S. Mauri Fossatensis. ff. Collegii Fuxensis apud Tolosates. g. Gemmeticensis monasterii. gg. 8. Germani a pratis codices optimæ notæ. gw. Collegii Gervasiani apud Parisios codex amplus et elegans.

[ocr errors]

. Ex bibliotheca domini Joly, præc, eccl. Paris.

1. Laudunensis ecclesiæ codices antiquissimi,

mr. Domini Maran, archid. eccl. Tolos.

m. Monasterii S, Michaelis in periculo maris.

n, Navarrici Gymnasii Parisiensis membraneum exemplar amplissimum,

p. Codex corticeus, qui olim Narbonensis ecclesiæ fuit, nunc est illustris familiæ Phimarconensis : quo ex codice prodeunt xlii et xlv, duæ perbreves ad Paulinum Epistolæ, antehac ineditae.

r. Regiæ bibliothecæ Mss.

rm. Remensis ecclesiæ.

s. Ecclesiæ Sylvanectensis.

sb. 8orbonici collegii.

t. Bibliothecæ Tellerianæ.

tt. Theodoricensis monasterii.

th. Thuaneæ bibliothecæ.

v. Vaticani codices, quorum nobiscum communicatæ sunt variantes lectiones, collectae olim per selectos viros, qui post editionem a Lovaniensibus adornatam, castigandis denuo S. Augustini operibus Clementis VIII auctoritate incumbebant.

vv. Bibliothecæ S. Vedasti Atrebatensis,

v. S. Victoris Parisiensis.

vd. Windocinensis Abbatiæ.

editu codices.

Am. Liber Epistolarum S. Augustini an. 1493 excusus opera Joannis de Amerbach civis Basileensis. Bad, Editus per Jodocum Badium Ascensium, Parisiis, an. 1515. Er. Desiderii Erasmi cura recensitus, impressusque Frobenianis typis Basileæ, an 1528. Lov. Ad Lovaniensium Theologorum recensionem excusus typis Plantinianis Antuerpiæ, an. 1576.

Comparavimus praeterea eas omnes editiones initio Retractationum tom. M, memoratas. M.

« PredošláPokračovať »