Obrázky na stránke
PDF
ePub

S. AURELII AUGUSTINI

HIPPONENSIS EPISCOPI
EPISTOLÆ

SECUNDUM

ORDINEM TEMPORUM NUNC PRIMUM DISPOSITÆ,

ET QUATUOR IN CLASSES DIGESTÆ

Classis I continet epistolas quas scripsit nondum episcopus, ab anno Christi videlicet 386 ad 395. .- II, quas episcopus ante collationem Carthaginensem cum Donatistis habitam, et ante detectam in Africa

Pelagii hæresim scripsit, ab anno 396 ad 410.
- III, quas scripsit reliquo vitæ tempore, ab anno 411 ad 430.
- IV, nonnullas ipso etiam episcopo scriptas complectitur, quarum tempus minus compertum.

PRIMA CLASSIS.
EPISTOLA PRIMA“ (a).

tatis : ne id quod eradicandis altissimis erroribus Consilium aperit Augustinus suorum librorum de pro tempore accommodatum fuit, jam incipiat

Academicis, et Herniogenianum sententiam rogat de inserendæ scientiæ impedimento esse. eo quod sub finem tertii libri de iisdem philosophis 2.Tantum enim tunc variarum sectarum studia flapronuntiavit.

grabant, ut nihil metuendum esset nisi falsi approbaHERMOGENIANO AUGUSTINUS.

tio.Pulsus autem quisque illis argumentis ab eo quod 1. Academicos ego, ne inter jocandum quidem,

se firmum et inconcussum tenere crediderat, tanto

constantius atque cautius aliud quærebat, quanto et unquam lacessere auderem: quando enim metanto

in moribus major erat industria, et in natura rerum rum virorum non moveret auctoritas, nisi eos puta. rem longe in alia, quam vulgo creditum est, fuisse

atque animorum altissima et implicitissima latere

veritas sentiebatur. Tanta porro nunc fuga laboris et sententia? Quare potius eos imitatus sum quantum valui, quam expugnavi, quod omnino non valeo. Vi.

incuria bonarum artium, ut simul atque sonuerit detur enim mihi satis congruisse temporibus, ut si

acutissimis philosophis esse visum nihil posse comquid sincerum de fonte Platonico flueret, inter um.

prebendi,dimittant mentes et in æternum obducant.

Non enim audent vivaciores se illis credere, ut sibi brosa et spinosa dumetąpotius in pastionem pau,

appareat quod tanto studio, ingenio, otio, tam decissimorum hominum duceretur, quam per aperta maoaps, irruentibus passim pecoribus, nullo modo

nique multa multiplicique doctrina, postremo viposset liquidum purumque servari. Quid enim con,

ta etiam longissima Carneades invenire non potuit.

Si vero etiam aliquantum obnitentes adversus pivenientius pecori est, quam putari animam corpus esse ? Cootra hujusmodi homines opinor ego illam

gritiam, legerint eosdem libros, quibus quasi osten

ditur naluræ humanæ denegata perceptio; lanto utiliter excogitatam Dei veri (b) artem atque rationem. Hoc autem sæculo cum jam nullos videamus

torpore indormiscunt, ut nec cælesti tuba evigilent. philosophos, nisi forte amiculo corporis, quos qui

3. Quamobrem cum gratissimum habeam fidele dem haud censuerim dignos tam venerabili nomine,

judicium tuum de libellis meis, tantumque in te moreducendi mihi videntur homines (si quos Academi.

menti ponam, ut nec error in tuam prudentiam, nec

in amicitiam simulatio cadere possit, illud magis pecorum per verborum ingeniuma rerum comprehens sione deterruit sententia ) in spem reperiendæ veri

to diligentius consideres, mihique rescribas utrum

approbes quod in extremo tertii libri suspiciosiusfora • Recensita est ad Mss. bl. cb. gg. gr. n. r. sh. th.

tasse quam certius, utilius tamen, ut arbitror, quam vc. duos t. duos y, et ad edit. Lov.

incredibilius putavi credendum. Equidem quoquo * Sic Mss. At Lov., in possessionem. - Er, ut Lov. M.

modo se habeant illæ litteræ, non tam me delectat * Mss. duodecim habent, clanculo corporis. * Lov., perversorum ingenium a rerum comprehensione quod, utscribis, Academicos vicerit

quod, ut scribis, Academicos vicerim (scribis enim deterruissel in spem, etc. At qua ratione perversi Acade hoc amantius forte quam verius), quam quod mihi miei, siquidem, ut mox dictum est, artem et rationem te. gendi veri (sic enim legendum censemus, non, Dei veri,

abruperim odiosissimum retinaculum,quod ab phiut libri omnes habent) utiliter excogitarunt ? Quaprop

(a) Alias 213 : quæ autem 1 erat, nunc 132. Scripta ter locum emendavimus ad decem Mss. qui habent, circa fin. an. 386.

per verborum ingenium... deterruit, sive, terruit; e qui(6) Forte, tegendi veri.

bus tamen nonnisi duo retinent vocem sententia,

losophiæ ubere desperatione veri, quod est animi liberatum est, quatenus debeatcommitti fidei. Exspepabulum, refrenabar.

ctas quid istuc sit. Quid censes? Prope persuasisti EPISTOLA II' (a).

mihi, non quidem beatum esse re; nam id solius sa

pientis prædium est; sed certe quasi beatum: utdiZenobio desiderium exponit suum, ut disputationem cimus hominem, quasi hominem in comparatione inter se cæptam, inter se finiant.

hominis illius quem Plato noverat:autquasi rotunda ZENOBIO (6) AUGUSTINUS.

et quasi quadra ea quæ videmus, cum longe ab eis 1. Bene inter nos convenit, ut opinor, omnia quæ

absint quæ paucorum animus videt. Legienim litte

ras tuas ad lucernamjam cænatus; proxime eratcucorporeus sensus attingit, ne puncto quidem temporis eodem modo magere posse, sed labi,effluere et

bitio, sed non ita etiam dormitio : quippediu mecum præsens nihil obtinere, id est, ut,latine loquar, nones.

in lecto situs cogitavi, atque hasloquelas habui, Ause. Horumitaque perniciosissimum amorem, pena

gustinus ipse cum Augustino:Nonne verum est quod

Nebridio placet,beatos nos esse? Non utique; nam rumque plenissimum,vera et divina philosophia monet frenare atque sopire; ut se toto animus, etiam

stultos adhuc esse, nec ipse audet negare. Quid, si dum hoc corpus agit, in ea que semper ejusdem

etiam stultis beata vita contingit? Durum quasi vero modisunt, nec peregrino pulchro placent,feraturat

parva, vel alia ulla miseria sit quain ipsa stultitia. que æstuet. Quæ cum ita sint, et cum te verum ac

Unde ergo illi visum est? an lectis illis libellis etiam simplicem,qualis sine ulla sollicitudineamari potes,

sapientem me ausus est credere? Non usque adeo in semetipsa mens videat, fatemur tamen congres

temeraria estlætitia gestiens, præsertim hominis cusum istum atque conspectum tuum,cum a nobis cor

jus quanti ponderis consideratio sit, bene novimus. pore discedis, locisque sejungeris, quærere nos,

Illud igitur est: scripsit quod nobis putavit dulcissi. eoque dum licet cupere. Quod profecto vitium, site

mum fore; quia et illidulce factum est quidquid pobene novi,amas in nobis; et cum omnia bona optes

suimus in illis litteris, et scripsit gaudens, nec cucharissimis et familiarissimis tuis, ab hoc eos sanari

ravit quid committendum gaudenti calamo esset. metuis.Siautem tam potenti animoes, utetagnoscere

Quid, si Soliloquia legisset? Lætaretur multo exunhunc laqueum, et eo captos irridere valeas, ne tu

dantius, nec tamen reperiret plus aliquid, quod magaus atque alius. Ego quidem quamdiu desidero

me appellaret, quam beatum. Cito ergo summum absentem,desiderari me volo. Invigilo tamen,quan

nomen effudit in me, nec sibi aliquid reservavit

quod de melætior asseveret. Vide lætitia quid faciat! lum queo,etenitor, ut nihil amem quod abesse a me invito potest. Quocum officio commoneo te interim,

2. Sed ubiest ista beata vita? ubi? ubinam? 10 si qualiscumque sis, inchoataın tecum disputationem

ipsa esset, repelleret atomos Epicuri. O si ipsa esset, perficendam, si curæ nobismetipsis sumus. Nam

sciret nihildeorsum esse præter mundum. O si ipsa eam cum Alypio perfici nequaquam sinerem, etiam

esset, nosset extrema sphæræ tardius rotari quam si vellet. Non vult autem. Non enim est humanita

medium, et alia similia quæ similiter novimus. Nunc tis ejus nunc mecum operam dare, ut in quam

vero quomodo vel qualiscumque beatus sum, qui nemultis possemus litteris te nobiscum teneamus.

scio cur tantus mundus sit, cum rationes figurarum nescio qua necessitate fugientem.

per quas est, nihil prohibeantesse, quanto quis vo

luerit, ampliorem? Aut quomodo non mihi diceretur, EPISTOLA III" (c).

imonon cogeremur confiteri corpora in infinitum seNebridio respondet Augustinus immerito se ab ipso

cari,uta certa velut basi in quantitatem certam cervocari beatum, qui tam multa ignoret. Qua in re

tus corpusculorum numerus surgeret? Quare cum sita sit rera beatitudo.

corpus nullum esse minimum sinitur, quo pacto

cinamus esse amplissimum, quo amplius esse non NEBRIDIO (d) AUGUSTINUS.

possit; nisi forte illud quod Alypio aliquando dixi 4. Utrum nescio quo, ut ita dicam, blandiloquio occultissime, habet magnam vim: ut quoniam nutuo factum putem, an vereita se res habeat;incer merus ille intelligibilis infinite crescit, non tamen tum apud me est. Nam repente accidit, nec satis de- infinite minuitur, nam non eum licet ultra mona

dem resolvere; contra sensibilis(nam quid est aliud * Ad Mss. cb. gg. gv. n. r. duos sb. duos t. duos v. sensibilis namerus, nisi corporeorum vel corporum recognita est, et ad edit. Lov. ** In hujus recensione adbibili sunt a. bn.bg. c. cc.

quantitas ?)minui quidem infinite, sed infinite cresff. gv. n. r. s. t. duo a. duo sb. quatuor v. et Edd. Am. cere nequeat. Et ideo fortasse merito philosophi in Bad. Er. Lov. (a) Alias 214 : quæ autem 2 erat, nunc 135. Scripta

rebus intelligibilibus divitias ponunt,in sensibilibus circa idem tempus.

egestatem. Quid enim ærumnosius quam minus (6) Is haud dubie est cui libros de Ordine, nun

atque minus semper posse fieri? Quid ditius, quam cupavit Augustinus, an. 386. Videbis in tom. I, lib. 1 de Ordine, c. 1 et 2.

crescere quantum velis, ire quo velis, redire cum (c) Alias 151 : quæ autem 3 erat, nunc 137.Scripta an.387. velis, quousque velis, et hoc multum amare quod

(d) Nebridius dulcis amicus Augustini laudatur In Con. fessionum libris, maximeque in lib. 9, c. 3, quo loco

minui non potest ? Quisquis namque intelligit isnon mullo post ejusdem Augustini baptismum carne os numeros, nihil sic amat ut monadem; nec misolutus esse dicitur ; id est, antequam Augustinus presbyteratum adeptus fuisset, adeoque ante an. Christi 391. Porro ipsi scribere cupit Augustinus ex agro Cas. 1 Unus vaticamus codex,beata vita, ubi, nisi in anima siciaco juxta lib. 9 Conf., c. 4, quem agrum aliquot 0 si ipsa esset. Vaticani alii duo habent, beata vita, ubi Qenses anni exeuntis 386 et 387 ineuntis incoluit.

vera ? O si ipsa, etc,

rum, cum per eam fiat, ut cæteri amentur. Sed tamen cur tantns est mundus ? poterat enim esse vel major, vel brevior. Nescio: tale est enim. Et cur hoc loco potius quam illo? Nec in ea re debet esse quæstio, ubi quidquid esset, quæstio esset. Unum illud multum movebat, quod infinite corpora secarentur. Cui fortasse responsum est, de vi contraria intelligibilis numeri. 3. Sed exspecta ; videamus quid sit hoc nescio quid, quod suggeritur menti : certe sensibilis mundus nescio cujus intelligibilisimago esse dicitur. Mirum autem est quod in imaginibus videmus, quas speculareferunt: namquamvis ingentia specula sint non reddunt majores imagines, quam sunt corpora etiam brevissimaobjecta. In parvis autem specillis, sicut in pupillis oculorum, etsi magna facies sese opponat, brevissima imago pro modo speculi formatur. Ergo et imagines corporum minui licet, si specula minuantur: augeri, si augeantur, non licet. Hic profecto aliquid latet, sed nunc dormiendum est. Neque enim Nebridio beatus quærendo videor, sed fortasse aliquid inveniendo. Id autem aliquid quid est ? an illa ratiocinatio, cui tanquam unicæ meæ Blandiri soleo, et ea me nimis oblectare ? 4. Unde constamus ? Ex animo et corpore. Quid horum melius ? Videlicet animus. Quid laudant in corpore ? Nihil aliud video quam pulchritudinem. Quid est corporis pulchritudo ? Congruentia partium cum quadam coloris suavitate. Hæc forma ubi vera melior,an ubi falsa ? Quis dubitet ubi vera est, esse meliorem ? Ubi ergo vera est ? In animo scilicet. Animus igitur magis amandus est quam corpus. Sedin qua parte animiista estveritas? In mente atque intelligentia. Quid huic adversatur ? Sensus. Resistendum ergo sensibus totis animi viribus ? Liquet. Quid si sensibilia nimium delectant ? Fiat ut non delectent. Unde fit ? Consuetudine iis carendi appetendique meliora. Quid si moritur animus ? Ergo moritur veritas, aut non est intelligentia veritas, aut intelligentia non est in animo, aut potest mori aliquid in quod aliquid immortale est : nihil autem horum fieri posse Soliloquia nostra jam comtinent, satisque persuasum est; sed nescio qua consuetudine malorum territamur atque titubamus. Postremo etiamsi moritur animus, quod nullo modo posse fieri video, non esse tamen beatam vitam in lætitia sensibilium hoc otio satis exploratum est. His rebus fortasse atque talibus Nebridio meo si non beatus, at certe quasi beatus videor : videar et mihi ; quid inde perdo, aut cur parcam bonæ opinioni ? Hæc mihi dixi : deinde oravi, ut solebam, atque dormivi. 5. Hæc placuit scribere tibi.Delectat enim me quod mihi gratias agis, si nihil te quod in buccam venerit celem; et gaudeo, quia sic tibi placeo. Apud quem igitur libentius ineptiam, quam cui displicere non possum ? At si in potestate fortunæ est, ut hominem amet homo, vide quam beatus sim, qui de fortuitis tam multum gaudeo, et talia bona, fateor, desidero mihi ubertim accrescere.Fortunæ autem bona veris

simi sapientes,quos solos beatos fas est vocari, nec timeri voluerunt, nec cupi, an cupiri, tu videris. Et belle accidit. Nam volo me declinationis hujus gnarum facias. Cum enim abjungo verba similia, incertior fio. Nam ita est cupio, ut fugio, ut sapio, utjacio, ut capio ; sed utrum fugiri an fugi, utrum sapiri an sapi, sit modus infinitus, ignoro. Possem attendere jaciet capi, nivererer ne me caperet et pro ludibrio jaceret quo vellet, qui aliud jactum et cap. tum,aliud fugitum,cupitum, sapitum esse convinceret.Quæ item tria,utrum penultima longa et inflexa, an gravi brevique pronuntianda sint, similiter nescio. Provocaverim te ad epistolam longiorem ; peto, ut paulo diutius te legam. Nam non queo tantum dicere, quantum volupe est legere te.

[merged small][ocr errors]

M. Mirum admodum est,quam mihi præter spem evenerit,quod cum requiro quibus epistolis tuis mihi respondendum remanserit,unam tantum inveni quæ me adhuc debitorem teneret,qua petis ut tanto nostro otio, quantum esse arbitraris tecum,aut nobiscum cupis, indicemus tibi quid in sensibilis atque intelligibilis naturæ discernentia profecerimus. Sed non arbitroroccultum tibi esse, si falsis opinionibus tanto quisque inseritur magis, quanto magis in eis familiariu que volutatur, inulto id facilius in rebus veris animo accidere. Ita tamen paulatim ut per ætatem proficimus. Quippe eum plurimum inter puerum et juvenem distet, nemo a pueritia quotidie interrogatus se aliquando juvenem dicet. 2. Quod nolo in eam partem accipias,ut nos in his rebus quasi ad quamdam mentis juventutem firmioris intelligentiæ robore pervenisse existimes. Pueri enium sumus, sed, ut dici assolet, forsitan belli, et non mali 1. Nam plerumque perturbatos et sensibilium plagarum (b) curis refertos mentis oculos illa tibi notissima ratiuncula in respirationem • levat, mentem atque intelligentiam oculis et hoc vulgari aspectu esse meliorem : quod non ita esset,nisi magis essent illa quæ intelligimus,quam ista quæ cernimus. Cui ratiocinationi utrum nihil valide inimicum sit, peto mecum consideres. Hac ego interim recreatus, cum Deo in auxilium deprecato, et in ipsum,et in ea quæ verissime vera sunt attolli coepero, tamta nonnunquam rerum manentium præsumptione compleor, ut mirer interdum illa mihi opus esse ratiocinatione, ut hæc esse credam, quæ tanta insunt præsentia, quanta sibi quisque sitpræsens. Recoletuquoque; nam te fateor nujus rei esse diligentiorem, ne quid forte nesciens rescriptis adhuc debeam.Nam mihi non facit fidem * Am. Er. et Mss. duo, non male. * Mss. plerique, in respiratione. * Hanc recognovimus ad a bl. bg. cb. gg. gv. n. r. sb. duos t. duös v. ad Am. Bad. Er. et Lov. (a) Alias 117 : quæ autem 4 erat, nunc 136. Scripta

circa idem tempus. (b) Id est phantasiarum.

tam multorum onerum,quæ aliquando numeraveram tamrepentina depositio: quamvis te accepisse litteras meas non dubitem,quarum rescripta non habeo. EPISTOLA W* (a). Augustinum Nebridius deplorat,quod nimium interpelletur civium negotiis ab otio contemplationis. AuGUStlNO NEBRIDIUS. Itane est, mi Augustine, fortitudinem ac tolerantiam negotiis civium præstas, necdum tibi redditur illa eroptata cessatio ? Quaeso, qui te tam bonum homines interpellant ? Credo qui nesciunt quid ames, quid concupiscas. Nullusne tibi est amicorum, qui eis amores referat tuos ? nec Romanianus, nec Lucinianus ' ? Me certe audiant. Ego clamabo, ego testabor te Deum amare, illi servire atque inhærere cupere. Vellem ego te in rus meum vocare, ibique acquiescere. Non enim timebo me seductorem tui dici a civibus tuis, quvs nfmium amas, et a quibus nimium amaris.

EPISTOLA VI " (b). Scribit Nebridius videri sibi memoriam sine phantasia esse non posse ; tum etiam phantasiæ vim non a sensu, sed a se potius imagines rerum habere. AUGUSTINO NEBRIDIUS. A. Epistolas tuas perplacet ita servare ut oculos meos. Sunt enim magnæ, non quantitate,sed rebus,et magmarum rerum magnas continent probationes. Illae mihi Christum, illæ Platonem, illæ Plotinum sonabunt.Erunt igitur mahi, et ad audiendum propter eloquentiam dulces, et ad legendum propter brevitatem faciles, et ad intelligendum propter sapientiam salubres. Curabis ergo quod tuæ menti sanctum bonumve fuerit visum, me docere. His autem litteris respondebis,cum de phantasia, et memoria subtilius aliquid disputaris. Mihi enim ita videtur, quod quamvis non omnis phantasia cum memoria sit, omnis tamen memoria sine phantasia esse non possit. Sed dicis : Quid, cum recordamur mos intellexisse, aut cogitasse a liquid ? Contra hæc ego respondeo, et dico propterea hoc evenisse, quia cum inteldearimus vel cogitavimus corporeum ac temporale aliquid, genuimus quod ad phantasiam pertinet : nam aut verba intellectui cogitationibusque nostris adjunacimus, quæ verba sine tempore non sunt, et ad sensum vel phantasiam pertinent : aut tale aliquid intellectus moster cogitatuone passus est,quod in animo phantastico? *memoriam facere potuisset. Haec ego inconsiderate ac perturbate, ut soleo, diaci : tu eaeplorabis, et falso rejecto, veritatem in litteris conferes. 2. Audi aliud : cur, quæso te, non a se potius quam a sensu phantasiam habere omnes vmagines dicimus?Potest • In Mss. aliquot scribitur hic, Luciamus; et in Epist. 40, Lucilianus : mox in Victorino cod. legitur, mei certe. Audiamt me, etc. * Sic Mss. tres. At Edd. habent, quod in animo phantasticam memoriam, etc. * Recognita est ad a. bl. £j; cb. g. gg. gv. n. r. sb. duos t. duos v. ad Am. Bad Er. et Lov. ** Epistol. VI et VII ad Nebridium emendandis adhibuimus a bl. bg. cb. ff. gg. gv. n. r. sb. vc. duos t. duos v. et Am. Bad. Er. Lov. (a) Alias 144 : quæ autem 5 erat, nunc 438. Scripta circa fin. an. 388.

(b) Alias 74 : quæ autem 6 erat, nunc 92. Scripta circa init. an. 389.

enim,quemadmodum animus intellectualis ad intelligibilia sua videnda a sensu admonetur potius quam aliquid accipit, ita et phantasticus animus ad imagines suas contemplandas, a sensu admoneri potius quam aliquid assumere. Nam forte inde contingit, ut ea quæ sensus non videt, ille tamen aspicere possit : quod signum est, in se et a se habere omnes imagines. De hac re quoque quid sentias, respondebis. EPISTOLA VII (a). Augustinusquæstionem utramque a Nebridio motam discutit. Memoriam sine phantasia esse posse. Animam sensibus non usam carere phantasiis. Objectio resolvitur. NEBRID10 AUGUStiNus. CAPUT PRIMUM.—Memoriam sine phantasiaesse posse. 4. Proœmio supersidam, et cito incipiam quod me jamjamque vis dicere, præsertim non cito desiturus. Memoria tibi nulla videtur esse posse sine imaginibus velimaginariis visis, quæ phantasiarum nomine appellare voluisti: ego aliud existimo. Primum ergo videndum est non nos semper rerum prætereuntium meminisse, sed plerumque manentium.Quare, cum sibi memoria præteriti temporis vindicettenacitatem; oonstateam tamen p artim eorum esse quæ nos deserunt, partim eorum quæ deseruntur a nobis. Nam cum recordor patrem meum, id utique recordor quod me deseruit, et nunc non est: cum autem Carthaginem, idquod est, et quod ipse deserui. In utroque tamen generum horum, præteritum tempus memoria tenet. Nam et illum hominem, et istam urbem, ex eo quod vini, non ex eo quod video, Idelnl Inl. 2. Hic tu fortasse quæris : Quorsum ista ? præsertim cum animadvertas utrumlibet horum non posse in memoriam veuire, nisi viso * illo imaginario: At mihi satis est sic interim ostendisse, posse dici earum etiam rerum, quæ nondum interierunt, memoriam. Verum quid me adjuvet, facito intentus accipias. Nonnulli calumniantur adversus Socraticum illud nobilissimum inventum, quo asseritur, non nobis ea quæ discimus, veluti nova in seri, sed in memoriam recordatione revocari ; dicentes memoriam præteritarum rerum esse, hæc autem quæ intelligendo discimus, Platone ipso auctore, manere semper, nec posse interire, ac per hoc non esse præterita : qui non attendunt illam visionem esse præteritam, qua hæc aliquando vidimus mente ; a quibus quia defluximus, et aliter alia videre cœpimus, ea nos reminiscendo revisere, id est, per memoriam. Quamobrem si, ut alia omittam, ipsa æternitas semper manet, nec aliqua imaginaria figmenta conquirit, quibus in mentem quasi vehiculis veniat,nec tamen venire posset, nisi ejus meminissemus, potest esse «quarumdam rerum sine ulla imaginatione memoria. CAPUT II. — Animam sensibus non wsam carere phantasiis. 3. Jamvero quod tibi videtur anima etiam non usa

[ocr errors]

sensibus corporis corporalia posse imaginari, falsum esse convincitur isto modo.Si anima priusquam corpore utatur ad corpora sentienda,eadem corpora imaginari potest, et melius, quod nemo sanus ambigit, affecta erat antequam his fallacibus sensibus implicaretur, melius afficiuntur animæ dormientium quam vigilantium melius phreneticorum quam tali peste carentium ; his enim afficiuntur imaginibus, quibus ante istos sensus vanissimos nuntios afficiebantur : et aut verior erit sol quem vident illi, quam ille quem sani atque vigilantes ; aut erunt veris falsa meliora. Quæ si absurda sunt secuti sunt, nihil est aliud illa imaginatio, mi Nebridi, quam plaga inflicta per sensus, quibus non, ut tu scribis, commemoratio quædam fit ut talia formentur in anima, sed ipsa hujus falsitatis illatio, sive, ut expressius dicatur, impressio. Quod sane te movet, qui fiat ut eas facies formasque cogitemus quas nunquam vidimus,acute movet.Itaque faciam quod ultra solitum modum hanc epistolam porrigat; sed non apud te, cui nulla est pagina gratior, quam quæ me loquaciorem apportat tibi.

4. Omnes has imagines, quas phantasias cum multis vocas, in tria genera commodissime ac verissime distribui video: quorum est unum sensis rebus impressum, alterum putatis, tertium ratis. Primi generis exempla sunt, cnm mihi tuam faciem, vel Carthaginem, vel familiarem quondam nostrum Verecundum (a), et si quid aliud manentium vel mortuarum rerum, quas tamen vidi atque sensi, in se animus format. Alteri generi subjiciuntur illa quæ putamus ita se habuisse vel ita se habere, velut cum disserendi gratia quædam ipsi fingimus nequaquam impedientiaveritatem, vel qualia figuramus cum legimus historias, et cum fabulosa vel audimus vel componimus vel suspicamur. Ego enim mihi ut libet atque ut occurritanimo. Æneæ faciem fingo,ego Medeæ cum suis anguibus alitibus junctisjugo, ego Chremetis et ali. cujus Parmenonis. In hoc genere suntetiam illa,quæ sive sapientes, aliquid veri talibus involventes figuris, sive stulti, variarum superstitionum conditores, pro vero attulerunt ; ut est tartareus Phlegethon, et quinque antra gentis tenebrarum, et stylus septentrionalis continens cœlum, et alia poetarum atque hæreticorum mille portenta. Dicimus tamen etinter disputandum, puta esse tres super invieem mundos qualis hic unus est ; et, puta quadrata figura terram contineri ; et similia. Hæc enim omnia ut se cogitatiouis tempestas habuerit, fingimus et putamus. Nam de rebus quod ad tertium genus attinetimaginum,numeris maxime atque dimensionibusagitur: quod partim est in rerum natura, velut cum totius mundi figura invenitur, et hanc inventioneminanimo cogitantis imago sequitur ; partim in disciplinis tanquam in figuris geometricis et rhythmicis inusicis et infinita varietate numerorum : quæ quamvis vera, sic ut ego autumo,comprehendantur, gignunt tamen

(a) Grammaticus et civis Mediolanensis in cujus villatn Aug. nondum baptizatus cum suis se receperat. Lib. 9 Con., c. 3

falsas imaginationes quibus ipsaratio vix resisut ; tametsi nec ipsam disciplinam disserendi carere hoc malo facile est, cum in divisionibus et conolusionibus quosdam quasi calculos imaginamur.

5. ln hac tota imaginutn silva, credo tibi non vi. deri primum illud genus ad animam, priusquam inhæreat sensibus, pertinere ; neque hinc diutius disputandum : de duobusreliquis jure adhuc quæri posset, nisi mauifestum esset animam minus esse obnoxiam falsitatibus, nondum passam sensibilium sensuumque vanitatem : at istas imagines qui dubitaveritistis sensibilibus multo esse falsiores °Nam illa quæ putamus et credimus, sive fingimus, et ex omni parte omnino falsa sunt, et certe longe,ut cernis, veriora sunt quæ videmus atque sentimus. Jam in illo tertio genere quodlibet spatium corporale animo figuravero, quanquam id rationibus disciplinarum minime fallentibus cogitatio peperisse videatur, ipsis rursum rationibus arguentibus, falsum esse convinco. Quo fit ut nullo pacto animam credam nondum eorpore sentientem nondum per sensus vanissimos mortali et fugaci substantia verberatam, in tanta falsitatis ignominia jacuisse.

CAPUT IIl. — 0bjectio resolvitur.

6. Unde ergo evenit ut quæ non vidimus cogitemus ? Quid putas, nisi esse vium quamdam minuendi et augendianimæ insitam, quam quocumque venerit necesse est afferat secum ? quæ vis in numeris præcipue animadverti potest. Hac fit, verbi gratia, ut corviquasi ob oculos imago constituta, quæ videlicet aspectibus nota est, demendo et addendo quædam, ad quamlibet omnino nunquam visam iinaginem perducatur. Hac evenit ut per consuetudinem volventibus sese in talibus animis, figuræ hujuscemodi velut sua sponte cogitationibus irruant. Licet igitur animæ imaginanti, ex his quæ illi sensus invexit, demendo, ut dictum est, et addendo, ea gignere quæ nullo sensu attingit tota ; partes vero eorum quæ in aliis atque aliis rebus attigerat. Ita nos pueri apud mediterraneos nati atque nutriti, vel in parvo calice aqua visa, jam imaginari maria poteramus ; cum sapor fragorum et cornorum, antequam in Italia gustaremus, nullo modo

veniret in mentem. Hinc est quod a prima ætate

cæci, cum de luce coloribusque interrogantur, quid respondeant non inveniunt. Non enim coloratas ullas patiuntur imagines, qui senserunt nullas.

7. Nec mirere quo pacto ea quæ in rerum matura figurantur et fingi possunt, non primo in anima quæ omnibus inest commista volvantur, cum ea nunquam extrinsecus senserit. Nam etiamnos cum indignando aut lætando,coeterisque hujuscemodi animi motibus. multos in nostro corpore vultus coloresque formamus, prius nostra cogitatio quod facere possimus tales imagines concipit. Consequuntur ista miris illis modis et committendis cogitationi tuæ,cum in anima sine ulla corporalium ' figura falsitatum numeri actitantur oceulti. Ex quo intelligas velim, cum tam multos animi motus esse sentias expertes omnium, de

* Sic elegantiores Mss. Atexcusi habent,corporali figura.

« PredošláPokračovať »