Obrázky na stránke
PDF
ePub

quibus nunc quæris, imaginum, quolibet alio motu

EPISTOLA IX* (a). animam sortiri corpus quam sensibilium cogitatione formarum, quas eam, priusquam corpore sensi

Quæstioni de somniis per superiores potestates immissis busque utatur, nullo modo arbitror pati posse.

respondet. Quamobrem pro nostra familiaritate, et pro ipsius

NEBRIDIO AUGUSTINUS. divini juris fide sedulo monuerim charrissime mihi ac jucundissime, nullam cum istis infernis umbris

1. Quanquam mei animi cognitor sis, fortassetacopules amicitiam, neve illam quæ copulata est,

men ignoras quantum velim præsentia tua frui. cunctere divellere.Nullo enim modo resistitur corpo

Verum hoctam magaum beneficium Deus quandoris sensibus, quæ nobis sacratissima disciplina est,

que præstabit. Legi rectissimam epistolam tuam, in

qua de solitudine questuses, et quadam desertione a si per eos' inflictis plagis vulneribusque blandimur. EPISTOLA VIII' (a).

familiaribus tuis,cum quibus vita dulcissima est. Sed

quid aliud hic tibi dicam, nisi quod te non dubito Quanum cælestium potestatum in animam actione fiat, ut imagines ac somnia dormienti subrepant.

facere ? Confer te ad tuum animum, et illum in AUGUSTINO NEBRIDIUS.

Deum leva, quantum potes. Ibi enim certius habes et 1. Festinanti mihi ad rem pervenire, nullum proce

nos, non per corporeas imagines, quibus nunc in mium, nullum placet exordium. Qui fit, mi Augusti

nostra recordatione uti necesse est; sed per illam cone, vel qui modus est ille, quo utuntur superiores po

gitationem, qua intelligis non loco esse nos simul. testates, quas culestes intelligi volo, cum eis placet nobis

2. Epistolas tuas cum considerarem, quibus non

dubium tibi quærenti magna respondi, vehemendormientibus aliqua somnia demonstrare? Qui, inquam,

ter meilla terruit,qua percontaris quomodo fiat ut modus est ; id est, quomodo id faciunt, qua arte, quibus

nobis a superioribus potestatibus vel a dæmonimanganis , quibusve instrumentis aut medicamentis ? animumne s nostrum per cogitationes suas impellunt, ut

bus, et cogitationes quædam inserantur et somnia.

Magna enim res est, cui tu quoque pro tua prunos etiam ea cogitando imaginemur ? an ipsa in suo cor

dentia perspicis, non epistola, sed aut præsenti pore, vel in sua phantasia, facta nobis offerunt et ostendunt ? Sed si in suo corpore ea faciunt, sequitur ut et

collocutione, aut aliquo libello respondendum

esse.Tentabo tamen, callens ingenium tuum, quænos alios oculos corporeos intrinsecus habeamus cum dormimus, quibus illa videamus quæ illi in suo corpore for

dam quæstionis hujus lumina : præseminare, ut

aut cætera tecum ipse contexas, aut posse ad rei maverint. Si vero ad istas res non corpore adjuvantur suo, sed in phantastico suo ista disponunt, atque ita

tantæ probabilem investigationem perveniri miphantastica nostra contingunt, et fit visam quod est

nime desperes. somnium ; cur, qurso te, non ego phantastico meo luum

3. Arbitror enim omnem motum animi aliquid faphantasticum ea somnia generare compello, quæ mihi

cere in corpore. Id autem usque ad nostros exire primo in eo ipse formavi ? Certe et mihi est phantasia,

sensus, tam hebetes, tamque tardos,cum sunt majo. et quod volo potens est fingere, cum omnino nullum libi

res animi motus; velutcum irascimur, aut tristes,

aut gaudentes sumus. Ex quo licet conjicere, cum facio somnium, sed ipsum corpus nostrum video in nobis somnia generare. Nam cum semel habuerit per affectum

etiam cogitamus aliquid, neque id nobis in nostro quo animæ copulatur, cogit nos idipsum miris modis

corpore apparet, apparere tamen posse aeriis ætheper phantasium simulare. Sæpe dormientes cum sitimus,

rei-ve animantibus (6), quorum et sensus accerribibere somniamus, et esurientes quasi comedentes vide

mus, etin cujus comparatione noster ne sensus quimur ; et multa talia, quæ quasi commercio quodam a

dem putandus est. Igitur ea quæ, utita dicam, ves

tigia sui motus animus figit in corpore, possunt et corpore in animam phantastice transferuntur. Hæc pro sui obscuritate, pro noslraque imperitia, ne mireris si

manere, et quemdam quasi habitum facere ; quæ minus eleganter minusque subtiliter explicata sunt :

latenter cum agitata fuerint et contrectata, secuntu id facere quantum poteris laborabis.

dum agitantis et contrectantis voluntatem, ingerunt

nobis cogitationes et somnia ; atque id fit mira Edd., per eas. At Mss. magno consensu præferunt per

facilitate. Si enim nostrorum corporum terrenorum eos, quod ad sensus refertur. Nam paulo supra dicitur : nihil est aliud imaginalio sensibilium rerum hoc in cor. et tardissimorum exercitationes, agendis organis pore, quam plaga inflicta per sensus. Hinc intelliges in

musicis, seu in funambulo, cæterisque hujuscemodi lib. de Vera Religione, c. 34, n. 64, id quod Augustinus adversus Manichæos dicit : Date qui resistat sensibus car.

spectaculis innumerabilibus, ad quædam incredinis, et plagis quibus per illos in anima vapulavit. Neque bilia pervenisse manifestum est ; nequaquam est porro infernas umbras quibus hic Nebridium revocat,

absurdum, eos qui acrio vel æthereo corpore aliintelligere alias videtur præter phantasias seu phantasmata illa quæ amplexabantur Manichæi, ex lib. 3 Con quid in corporibus agunt, quæ naturali ordine pefess., c. 6, et lib. 9, c. 4. ? Lov., machinis,cujus loco Mss. habent, manganis. Idem

netrant, longe majore uti facilitate ad movendum significat ; hinc enim magganella, bellica quædam ins. quidquid volunt, non sentientibus nobis, et tamen trumenta. Suidas porro, magganon paradoxon ti, mirum quidpiam interpretatur aliquis, præstigias. * 3 Lov., aut medicamentis aninum nostrum. Mutavimus Lov., limina. At Mss. et antiquiores Edd., lumina. nonnihil ad Mss. fidem.

*Epist. IX et X ad Nebridium castigatæ sunt ad a. bl.bg. *In hac emendada usi sumus cb. gg. gv. n. r. sb. vc. cb.g. gg.gv.n.r.sb. duos t. duos v. etad Am. Bad.Er.Lov. duobus t. duobus v. et Lov.

(a) Alias 115 prima : quæ autem 9 erat, nunc 40. (a) Alias 245 : quæ autem 8 erat, nunc 27. Scripta Scripta circa idem tempus. paulo post superiorem.

(6) Dæmonibus. Vide lib. 1 cont. Academ. c. 7, n. 20.

inde aliquid perpetientibus. Neque enim etiam quomodo fellis abundantia nos ad iram crebriorem cogat sentimus ; et tamen cogit, cum hæc ipsam, quam dixi, abundantia facta sit irascentibus nobis. 4. Sed hoc tamen si non vis simile a nobis prætereunter accipere, versa id cogitatione quantum pates. Nam si animo existat assidue aliqua difficultas agendi atque implendi quod cupit, assidue irascitur. Ira est autem, quantum mea fert opinio, turbulentus appetitus auferendi ea quæ facilitatem actionis impediunt. Itaque plerumque non hominibus tantum, sed calamo irascimur in scribendo eumque collidimus atque frangimus; et aleatores tesseris, et pietores penicillo, et cuique instrumento quilibet, ex quo difficultatem se pati arbitratur. Hac autem assiduitate irascendi fel crescere etiam medici affirmant. Cremento autem fellis rursus et facile ac prope nullis causis existentibus irascimur. Ita quod suo motu animus fecit in corpore, ad eum rursus commovendum valebit. 5. Possunt latissime ista tractari, et multis rerum testimoniisad certiorem plenioremque perduci notitiam. Sed huic epistolæ adjunge illam quam tibi nuper de imaginibus et de memoria misi, et eam diligentius pertracta: nam minus plene a te intellecta, rescripto tuo mihi apparuit. Huic ergo quam nunc legis, cum adjunxeris de illa quod dietum ibi est, de naturali quadam facultate animi minuentis et augentis cogitatione quodlibet ; fortasse etiam formæ corporum, quas nunquam vidimus, vel cogitando apud nos vel somniando figurentur 1.

EPISTOLA X (a).

De convictu cum Nebridio et secessione a mundamarum rerum tumultu.

* NEBRIDIO AUGUSTlNUS.

1. Nunquam æque quidquam tuarum inquisitionam me in cogitando tenuit æstuantem, atque illud quod recentissimis litteris tuis legi, ubi nos arguis quod consulere negligamus ut una nobis vivere liceat. Magnum crimen, et, nisi falsum esset, periculosissimum.Sed cum probabilis ratio demonstrare videatur, hic nos potius quam Carthagini, vel etiam ruri, ex sententia posse degere, quid tecum agam, mi Nebridi, prorsus incertus sum. Mittaturne ad te accommodissimum tibi vehiculum? nam basterna * innoxie te vehi posse noster Lucinianus auctor est. At matrem cogito, ut quæ absentiam sani non ferebat, imbecilli multo minus esse

1 Hic Epistola terminatur apud Lov. et veteres Mss. At apud Baà. Am. et Er. ad vocem figurentur, Epistola 14, dètracto exordio, recentissimis subjungitur continenter ab hisce verbis, tametsi actus, etc.

* In Edd., bastarna. At in veteribus libris scribitur, basterna. Quæ vox apud Isidorum in Gloss. exponitur, teeta manualis : undè quibusdam videtur esse gestatoria sella, aut lectica, quæ famulorum manibus portabatur; aliis porro, lectica jumentorum dorso imponi solita, ex eodem Isidoro in Orig. lib. 20, c. 12; hujusce modi eratilla de qua GregoriusTuron. in Franc.Rist.lib.3, n.26.

(a) Å'£;: quæ autem 10 erat, nunc 71. Scripta circa idem tempus.

PAtRol. XXXIII.

laturam. Veniamne ipse ad vos ? At hic sunt qui nec venire mecum queant, et quos deserere nefas putem. Tu enim potes et apud tuam mentem suaviter habitare; ii vero ut idem possint, satagitur. Eamne crebro et redeam, et nunc tecum, nunc cum ipsis sim? At hoc neque simul, neque 1 ex sententia vivere est. Non enim brevis est via,sed tantaomnino, cujus peragendæ negotium sæpe suscipere, non sit ad optatum otium pervenisse.Huc accedit infirmitas corporis, qua ego quoque, ut nosti, non valeo quod volo, nisi omnino desinam quidquam plus velle quam valeo. 2. Profectiones ergo quas quietas et faciles habere nequeas, per totam cogitare vitam,non est hominis de illa una ultima,quæ mors vocatur,cogitantis;de qua vel sola intelligis vere esse cogitandum. Dedit quidem Deus paucis quibusdam, quos gubernatores ecclesiarum esse voluit, utetillam non solum exspectarent fortiter, sed alaériter etiam desiderarent,et earum obeundarum labores sine ullo angore susciperent: sed neque iis qui ad hujusmodi administrationes temporalis honoris amore raptantur, neque rursum iis, qui cum sint privati, negotiosam vitam appetunt, hoc tantum bonum concedi arbitror,utinter strepitus inquietosque conventus atque discursus, cum morte familiaritatem, quam quærimus, faciant; deificari enim utrisque in otio licebat. Aut si hoc falsum est,ego sum omnium,ne dicam stultissimus, certe ignavissimus, cui nisi proveniat quædam securacessatio,sincerum illud bonum gustare atque amare non possum. Magna secessionea tumulturerum labentium, mihi crede, opus est, ut non duritia, non audacia, non cupiditate inanis gloriæ, non superstitiosa credulitate fiat in homine, nihil timere. Hinc enim fitillud etiam solidum gaudium,nullis omnino lætitiis ulla ex particula conferendum. 3. Quod si in naturam humanam talis vita non cadit, cur aliquando* evenit ista securitas? cur tanto evenit crebrius,quanto quisque in mentis penetralibus adorat Deum? curin actu etiam humano plerumque ista tranquillitas manet, si ex illo adyto ad agendum quisque procedat? curinterdum etcumloquimur, mortem non formidamus, cum autem non loquimur, etiam cupimus? Tibi dico, non enim hoc cuilibetdicerem, tibi, inquam, dico, cujus itinerain superna bene novi,tunc,cum expertus sæpe sisquam dulce vivat, cum amori corporeo animus moritur,negabis tandem totam hominis vitam posseintrepidam fieri, ut rite sapiens nominetur ? aut hanc affectionem, qua ratio nititur, tibi accidisse unquam, nisi cuminintimis tuis angeris*, asserere audebis? Quæ cum ita sint,restare unum vides,uttuquoquein commune consulas, quo vivamus simul. Quid enim cum matre agendum sit, quam certe frater Victor non deserit, tumulto melius calles quam ego.Alia scribere, ne te ab ista cogitatione averterem, nolui. 1 In Mss. omittitur conjunctio, neque. * In prius Edd. cui aliquando.Substituimus cur,ex Mss. * Ita Lov. At Er., cum intimis angereris. Bad. Am. et

Gemtneticensis cod., cum intimis tüis ageris. In cæteris fere Mss. cum in intimis tuis ageris, forte pro ageres.

[ocr errors]

EPISTOLA XI * (a).
Cur hominis susceptio Filio soli tribuitur, cum
divinæ personae sint inseparabiles.
NEBRlDIO AUGUSTINUS.

M. Cum me vehementer agitaret quæstio, a te dudum cum quadam etiam familiari objurgatione proposita,quonam pacto una vivere possemus,etde hoc solo statuissem rescribere tibi, et rescripta flagitare, neque adaliud aliquid, quod ad nostra studia pertinet,stilum avertere,utinter nos istud ipsum terminaretur,cito me securum fecit recentis epistolæ tuæ brevissima et verissima ratio: propterea scilicet hinc non esse cogitandum, quia vel nos cum potuerimus ad te,vel tu cum potueris ad nos necessario tenturus sis. Hinc ergo,ut dixi, securus effectus consideravi omnesepistolas tuas,utviderem quarum responsionum debitor sim. In quibus tam multas quæstiones reperi, utetiamsi facile dissolvi possent, ipso acervo cujusvis ingenium otiumque superarent. Tam vero Jifficiles sunt, ut etsi una earum mihi essetimposita, non dubitarem me omustissimum confiteri. Hoc autem proœmium adid valet,uttantisper desinas nova quærere, donec toto ære alieno liberemur, et de solo judicio tuo mihi rescribas. Quanquam scio quam sit adversum me, qui tuarum divinarum cogitatiomum vel tantisper particeps esse differo.

2. Accipe igitur quid mihi videatur de susceptione hominis mystica quam propter salutem nostram factam esse religio, qua imbuti sumus, credendum cognoscendumque commendat: quam quæstionem non facillimam omnium elegi, cui potissimum responderem. Illa namque quæ de hoc mundo quæruntur,nec satis ad beatam vitam obtinendam mihi videntur pertinere; et si aliquid afferunt voluptalis, cum investigantur, metuendum est tamen ne occupent tempus rebus impendendum melioribus. Quamobrem quod ad hoc pertinet susceptum in præsentia, prius miror te esse commotum cur non Pater sed Filius dicatur hominem suscepisse,sed etiam Spiritus sanctus. Nam ista Trinitas catholica fide ita inseparabilis commendatur et creditur,ita etiam a paucis sanctis beatisque intelligitur, ut quidquid ab ea fit, simul fieri sit existimandum, et a Patre, et a Filio, et a Spiritu sancto: nec quidquam Patrem facere, quod non et Filius et Spiritus sanctus, nec quidquam Spiritum sanctum, quod non et Pater et Filius, nec quidquam Filium, quod non et Pater et Spiritus sanctus faciat. Ex quo videtur esse consequens,ut hominem Trinitas tota susceperit: nam si Filius suscepit, Pater autem et Spiritus sanctus non susceperunt, aliquid præter invicem faciunt. Cur ergo in mysteriis et sacris nostris hominis susceptio Filio tributa celebratur ? Hæc est plenissima quæstio ita difficilis,etde re tam magna, ut nec sententia hic satis expedita,nec ejus probatio satis secura esse possit. Audeo tamen, siquidem ad

* Xl et XII non reperiuntur nisi in Vaticano exemplari. .(a). Alias 268: quæ autem 11 erat, nunc 75. Scripta circaidem tempus.

te scribo, significare potius quid meris animus ha-
beat, quam explicare ; ut eaetera pro ingenio tuo et
familiaritate nostra, qua fit ut me optime noveris,
per te ipse conjectes.
3. Nulla natura est, Nebridi, et omnino nulla sub-
stantiaquæ non in se habeat hæc tria,et præ segerat:
primo ut sit, deinde ut hoc vel illud sit, tertio utim
eo quod est maneat quantum potest.Primum illud
causamipsam naturæ ostentat, ex qua sunt omnia ;
alterum,speciem per quam fabricantur,et quodam-
modo formantur omnia; tertium, manentiam quam-
dam, ut ita dicam, in qua sunt omnia. Quod si fieri
potest ut aliquid sit,quod non hoc vel illud sit,neque
in gemere suo maneat; authoc quidem aut illud sit,
sed non sit, neque in genere suo maneat quantum
potest; aut in suo genere quidem pro ipsius sui gene-
ris viribus maneat, sed tamen nec sit, neque hoc vel
illud sit : fieri etiam potest, ut in illa Trinitate aliqua
persona præter alias aliquid faciat. At si cernis ne-
cesse esse ut quidquid sit,continuo et hoc aut illud
sit, et in suo genere maneat quantum potest, nihil
tria illa præter invicem faciunt.Video adhuc partem
me egisse hujus quæstionis, qua fitdifficilis solutio.
Sed breviter tibi aperire volui,si tamen egiquod vo-
lui,quam subtiliter,et quanta veritate in Catholica
intelligatur hujusce inseparabilitas Trinitatis.
4. Nunc accipe quomodo possit non movere ani-
mum illud quod movet. Species quæ proprie Filio
tribuitur, ea pertinet etiam addisciplinam, etad ar-
tem quamdam, si bene hoc vocabulo in his rebus uti-
mur, et ad intelligentiam qua ipse animus rerum
cogitatione formatur. Itaque quoniam per illam sus-
ceptionem hominis id actum est, ut quædam nobis
disciplina vivendi,et exemplum præcepti,sub qua-
rumdam sententiarum majestate ac perspicuitate in-
sinuaretur, non sine ratione hoc totum Filio tribui-
tur. In multis enim rebus quas cogitationi et pru-
dentiæ committo tuæ,quamvis multa insint, aliquid
tamen eminet, et ideo sibi proprietatem quamdam
non absurde vindicat; velut in illis tribus generibus
quæstionum,etiamsi quæratur an sit, ibi est et quid
sit, esse enim non potest profecto, nisi aliquid sit;
ibi etiam, probandum improbandumve sit ; quid-
quid enim est, nonnulla æstimatione dignum est:
ita cum quæritur quid sit, necesse est ut et sit, et
aliqua æstimatione pendatur.Hoc modo etiam cum
quæritur quale sit, et aliquid est utique ita, cum
sibi inseparabiliter juncta sunt omnia; nomen ta-
men quæstio non ex omnibus accipit, sed ut sese
habuerit quærentis intentio. Ergo disciplina homi-
nibus est necessaria, qua imbuerentur, et qua ad
modum formarentur. Non tamen idipsum quod
per hanc disciplinam fit in hominibus, aut non es-
se possumus dicere, aut non appetendum; sed scire
prius intendimus, et per quod conjiciamus aliquid,
et in quo maneamus.Demonstranda igitur prius erat
quædam normaetregula disciplinæ;quod factum est
per illam susceptihominis dispensationem quæ pro-
prie Filio tribuenda est, ut esset consequens et ipsius
Patris, id est unius principii ex quo sunt omnia, co-

gnitio per Filium, et quædam interior et ineffabilis suavitas atque dulcedo,in isla cognitione permanendi contemnendique omnia mortalia,quod donum et munus proprie Spiritui sancto tribuitur. Ergo cum agantur omnia summa communione etinseparabilitate, tamen distincte demonstranda erant propter imbecillitatem nostram,qui ab unitate in varietatem lapsi sumus.Nemo enim quemquam erigit ad id in quo ipse est,nisi aliquantum ad id,in quo est ille,descendat. Habes epistolam, non quæ tuam curam de hac re finierit, sed quæ cogitationes tuas certo fortasse aliquo fundamento inchoaverit; ut cætera ingenio quod mihi notissimum est, persequaris, et pietate cui maxime standum est, consequaris. EPISTOLA XII (a). Quæstionem in superiore epistola perstrictam iterum tractandam suscipit. NEBRI D10 AUGUSTINUS. 1. Plures epistolas te scribis misisse quam accepimus ; sed neque tibi possum non credere, neque mihi tu. Etsi enim rescribendo par esse non valeo; tamen non minore a me diligentia servantur litteræ tuæ, quam frequentantur abs te. Prolixiores autem nostras, non te amplius quam binas accepisse convenit inter nos ; non enim misimus tertias. Sane recognitis exemplaribus animadverti quinque fere tuis rogationibus esse responsum ; nisi quod una ibi quæstio quasi transeunter perstricta, quanquam non temere ingenio tuo commissa sit, non tamen fortasse satisfecit avaritiæ tuæ; quam refrenes aliquantulum opus est, et nonnulla compendia libenter feras. Ita plane ut si quidquam fraudo intelligentiam, dum sum pareus in verbis, nihil pareas mihi ; sed tu jure, quo mihi valentius esset forte aliquid, si quidquam posset esse jucundius, totum quod debetur, efflagites. Hanc igitur epistolam numerabis inter minores epistolas meas,quam tibi,non sibi nihil mihi de acervo minuere. Non enim et tu mittis minores, quæ non eumdem acervum augeant. Quare illud quod de Filio Dei quæris, cur ipse potius dicatur hominem suscepisse, quam Pater, cum simul uterque sit, dignosces facillime si sermocinationum nostrarum quibus, ut potuimus (nam ineffabile quiddam est),quid sit Dei Filius quo conjunetisimus, recorderis. Quod ut hic breviter attingam,disciplina ipsa et forma Dei, per quam facta sunt omnia quæ facta sunt, Filius nuncupatur. Quidquid autem per susceptum illum hominem gestum est, ad eruditionem informationemque nostram gestum est.

[merged small][ocr errors][merged small][merged small][merged small]

terum enim video tibi non convenire, alterum non mihi vacare. Nam ex quo abiiabs te, nulla mihi opportunitas, nullum otium datum estea quæ inter nos quaerere solemus, agitandi atque versandi.Suntquidem hiemales nimis longæ noctes,nec a me totæ dormiuntur ; sed se objiciunt magis cogitanda cum otium est, quæ diffirmando 1 sunt otio necessaria. Quid ergo faciam? mutusne apud te,an tacitus sim ? Neutrum vis, neutrum volo. Quareage, atque accipe quod de me excudere potuit ultimum noctis, quamdiu exsequebatur, quo hæc epistola scripta est. 2. Necesse est te meminisse quod crebro inter nos sermone jactatum est, nosque jactavit anhelantes, atque æstuantes, de animæ scilicet vel * perpetuo quodam corpore,vel quasi corpore,quod a nonnullis etiam diei vehiculum recordaris. Quam rem certe, siquidem loco movetur, non esse intelligibilem, clarum est.Quidquid autem intelligibilenon est,intelligi non potest. At quod intellectum fugit, si saltem sensum non refugit, æstimare inde aliquid verisimiliter* non usquequaque denegatur. Quod vero neque intelligi neque sentiri potest, temerariam nimis atque nugatoriam gignit opinionem ; et hoc de quo agimus tale est, si tamen est. Cur ergo, quæso te, non nobis ad hanc quæstiunculam indicimus ferias, et nos totos imprecato Deo in summam serenitatem naturæ summæ viventis attollimus ? 3. Hic forsitan dicas, quanquam corpora percipi nequeant, multa nos tamen ad corpus pertinentiaintelligibiliter posse percipere, ut est quod novimus esse corpus.Quis enim neget, aut quis hoc verisimile potius quam verum esse fateatur? Ita cum ipsum corpus verisimile sit, esse tamen in natura tale quiddam verissimum est : ergo corpus sensibile, esse autem corpus intelligibilejudicatur; non enim possetaliter percipi. Ita nescio quid illud,de quo quærimus, corpus, quo innitianima, ut de loco ad locum transeat, putatur, quanquam etiamsi non sensibus nostris, tamen quibusdam longe vegetioribus sensibile sit, utrum tamen sit, intelligibiliter cognosci potest. 4.Hoc si dices, veniatin mentem illud quod intelligere appellamus,duobus modisin nobisfieri: aut ipsa per se mente atque ratione intrinsecus,ut cum intelligimus esse ipsum intellectum;autadmonitionea sensibus,ut id quod jam dictum est, cum intelligimus esse corpus. In quibus duobus generibus illud primum per nos, id est, de eo quod apud nos estDeum consulendo ; hoc autem secundum de eo quod a corpore sensuque nuntiatur, nihilominus Deum consulendo intelligimus. Quæ si rata sunt, nemo de illo corpore utrum sit intelligere potest, nisi cui sensus quidquam de illo nuntiarit. In quo animantium numero si ullus est, nos quoniam non esse perspicimus, illud etiam perfectum puto, quod supra dicere cœperam, non ad nos istam pertinere quæstionem. Hæc etiam atque etiam cogites velim, et

1 Lov., definiendo, pro quo Mss. omnes a nobis inspecti et unus Vaticanüs habent, diffirmando.

* Sic Mss. At Lov., velut perpetuo.

* Lov., verisimile. Mss. porro, verisimiliter.

quod cogitando genueris, ut moverim cures.

EPISTOLA XIV * (a). Quare sol non idem præstat quod caetera sidera. Veritas summaan hominis cujusque rationem contineat.

NEBR1D10 AUGUSTINUS.

1. Recentissimis litteris tuis respondere malui;non quod contempserim præcedentia quæsita tua, minusve me delectaverint, sed quod in respondendo majoraquam opinaris molior.Quanquam enim longiorem, quam longissima est, epistolam tibi mittendam esse præscripseris, non tamen tantum habemus otii, quantum existimas, et quantum nos semper optasse nosti et optamus. Nec quæras cur ita sit : illa enim facilius quibus impedior, quam cur impediar exposuerim.

2. Scribis cur ego et tu cum simus singuli eadem multa faciamus, sol autem non idem faciat quod cætera sidera. Cujus rei causam conarer. Nam si eadem nos agimus, multa et ille cum cæteris agit: si non ille, nec nos. Ambulo et ambulas, movetur et moventur; vigilo et vigilas ; lucet et lucent ; disputo et disputas ; circuit et circumeunt ' : tametsi actus animi nullo modo est iis, quæ videmus, comparandus. Si autem animum, ita ut æquum est, animo conferas, magis idem vel cogitare vel contemplari, vel si quid aliud commodius dicitur, si ullus eis inest animus, sidera quam homines consideranda sunt. Cæterum in corporum motibus, si,ut solesdiligenter attendas,nihilomninoa duobus idem fieri potest. An tu cum deambulamus simul, statim idem nos agere existimas ? Absita prudentia tua. Septentrioni namque vicinior nostrum qui deambulat, aut alterum pari motu antecedat, aut tardius ingrediatur necesse est ; neutrum tamen sentiri potest. Sed tu, ni fallor, quid intelligamus, non quid sentiamus exspectas. Quod si ab axe in meridiem tendamus, conjuncti nobis atque inhærentes quantum valemus, innitamurque marmori lævi et æquali, vel etiam ebori, tam non potest esse amborum idem motus, quam venæ pulsus, quam forma, quam facies. Remove nos et pone Glauciam * prolem, nihil egeris. Quippe his etiam simillimis geminis tanta est necessitas ut proprie moveantur, quanta fuit ut singuli nascerentur.

3. Atenim hoc, inquies, rationi tantum : quod autem solabastris differt,sensibus etiam clarum atque manifestum est.Si magnitudinem me cogis respicere, nosti deintervallisquam multa dicantur,etad quantum incertum perspicuitasistarevocetur.Sed utconcedamita esse ut apparet, sic enim et credo, cujus

1 Apud Bad. Am. et Er. reliqua pars hujus Epistolæ confunditur cum Epist. 9, detractis videlicet verbis quæ hucusque præmittuntur. Attamen antiqui Mss. Vaticani duo, Cervasiani collegii Parisiensis cod.Corbeiensis annorum fere 900, aliique optimæ notæ, necnon Lov. hanc Epistolam seorsim totamque exhibent ut hic edita est. * Mss. prope omnes, Clauciam prolem. * Hanc emendavimus ad a. bl. bg. cb. g. gg. gv. n. r. sb. duos t. duos v. et ad Am. Bad. Er. Lov. (a) Alias M 15 secunda : quæ autem 14 erat, nunc 72. Scripta circa idem tempus.

tandem et sensum fefellit illa proceritas Nævii pede longioris quam quiestsexlongissimus'? cui te credo nimium quæsissehominem æqualem,etcum minime reperisses,usque in ejus formam nostram epistolam tendere voluisse. Quare cum in terris quoque aliquid tale existat, nihil de cœlo puto esse mirandum. Si autem te movet, quod præter solem nullius sideris lumen implet diem; quis, quæso te, hominibus tantus apparuit quantus ille homo quem Deus suscepit, longe aliter quam cæteros sanctos atque sapientes ? Quem si cum aliis sapientibus* conferas, majori distantia continetur, quam collatione solis cætera sidera. Quam sane similitudinem diligenter intuere. Fieri enim potest mente qua excellis, ut quamdam quæstionem de homine Christo a te propositam transeuntes dissolverimus. 4. Item quæris utrum summa illa veritas et summa sapientiaetforma rerum,per quem facta sunt omnia quem Filium Dei unicum sacra nostra profitentur, generaliter hominis, am etiam uniuscujusque nostrum rationem contineat. Magna quæstio. Sed mihi videtur, quod ad hominem faciendum attinet, hominis quidem tantum non meamvel tuam ibi esserationem; quod autem ad orbem temporis, varias hominum rationes in illa sinceritate vivere. Verum hoc cum obscurissimum sit, qua similitudine illustrari possitignoro: nisi forte ad artes illas quæ insunt animo nostro confugiendum est. Nam in disciplina metiendi una estanguli ratio,una quadrati. Itaque quoties demonstrare angulum volo,non nisi una ratio anguli mihi occurrit. Sed quadratum nequaquam scriberem, nisi quatuor simul angulorum rationem intuerer: itaquilibet homo una ratione,quahomointelligitur, factus est. Aut ut populus fiat, quamvis et ipsa una ratio,non tamen hominis ratio,sed hominum.Si igitur pars hujus universiestNebridius,sicut est, et omne universum partibus confit; non potuit universiconditor Deus rationem partium non habere. Quamobrem quod plurimorum hominem ibi ratio est,non adipsum hominem pertinet,quanquam miris rursum modis ad unum omnia redigantur.Sed tu id commodius cogitabis: his contentus sis interim peto, quanquam jam excesserium Nævium.

[ocr errors][merged small][merged small][ocr errors]
« PredošláPokračovať »