Obrázky na stránke
PDF
ePub

teriti ex vi speciei representabilis naturaliter ta per solam diversam compositionem, seu consit per specialem modum ejus, cur etiam diffe- junctionem earum in actu cognoscendi. Arrentia temporis futuri non sit eodem modo bitratur enim rem individuam non cognosci repræsentabilis.

ab Angelo per unam simplicem speciem, sed 4. Rejicitur amplius modus ille explicandi, per compositionem plurium, quod non est in– Malonis evasio. – Præterea est alia difficul- telligendum de compositione, ut ita dicam, tas in illa sententia, quia non potest assignari formali, uniendo proprie unam speciem cum conveniens causa, quæ illam mutationem in alia, sed de compositione quasi effectiva, utenspecie Angeli faciat, non enim objectum de- do videlicet multis speciebus ad unum actum nuo existens, quia res materialis est, ut sup- cognoscendi rem singularem efficiendum.Nam ponitur, et nihil potest agere in spiritum, ut quia in uno individuo plura accidentia consupra probatum est, alias facilius esset illi, fa- currunt, quæ contingenter in illo conjunguncere sui speciem : et potest esse distantissima tur, ut figura, color, locus, tempus, non cenab Angelo. Nec est ipse Angelus quia vel agit set illa omnia simul cum subjecto per unam actione libera, et hæc supponeret talis rei co- speciem repræsentari, sed per varias, et ideo ad gnitionem, vel naturali, et hæc non potest cognoscendum individuum necessarium putat, magis oriri ex natura Angeli propter produc- ut Angelus componat, id est, simul applicet tionem rei materialis, quam sine illa. Respon- species, verbi gratia, hominis, figuræ, coloris, det dictus auctor fieri mutationem illam ab temporis, etc., et per illas eliciat cognitionem auctore naturæ, non per modum nove illumi- hominis habentis tales conditiones, atque ita nationis, aut per specialem revelationem, sed singularem hominem cognoscat. Et hinc infert per providentiam generalem, qua praebet sin- in solut., ad 2, non posse Angelum cognoscegulis causis secundis cooperationem suam et re contingentia futura antequam sint, quia concursum juxta modum, quo naturaliter illo non potest illam compositionem cum certituindigent. Videtur enim hic auctor supponere, dine facere : nisi dirigendo aspectum ad rem, concursum generalem cum causa secunda ut secundum correspondentiam ad illam speprius natura esse influxum in ipsam causam cies componat, quia alias esset fictio, et decepsecundam, quam in effectum ejus : et ita dicit, tio, ut in imaginatione somniantium continper illum influxum DEI ut priorem mutari git. Non potest autem Angelus dirigere aspecspeciem, et accommodari ad novam rem pro- tum ad rem, nisi illa existat, et ideo nec poductam repræsentandam. Vel certe si non test certo cognoscere hæc futura, donec in re semper, et in omnibus causis secundis requirit existant. Et ad hunc modum per hanc speciehunc influxum in causam, saltem tribui dicit, rum compositionem multas difficultates ad hanc quando causa secunda illo indiget ad agendum. cognitionem rerum singularium præsentium, Et sane supposita opinione, hic modus expli- vel futurarum pertinentes, expedit. candi illam ingeniose excogitatus est. Nihilo- 6. Impugnatur. — Nihilominus modus hic minus tamen non placet sententia, tum quia sustineri non potest, quia imprimis rem inest contra D. Thomam in locis statim citandis, certam, et fortasse falsum supponit, nimirum dicit enim, Angelum cognoscere rem existen- Angelum non cognoscere accidentia commutem sine aliqua mutatione facta in ipso, uti- nia subjecti per species ejusdem subjecti, sed que antecedente actum ipsum cognoscendi : per alias distinctas,quod infra disputandum est. tum etiam quia intelligi non potest talis mo- Deindesupponit falsam doctrinam de individuadus intrinsece additus speciei angelicæ, ratione tionesingularium nimirum naturam specificam cujus repræsentet existentiam rei actualem, individuari per aggregationem accidentium quam antea repræsentabat, ut possibilem, nec contingentium : nam talis aggregatio supponit etiam video, cur non possit de ipsa futuritione individuum subjectum in quo sit. Et individuaalius similis modus excogitari : tum denique tio in substantia substantialis est, et omnino quia illa mutatio non est necessaria, ut statim intrinsece, et inseparabiliter convenit individeclarabo.

duo, ita ut licet ab eo omnia accidentia con5. Secundus modus explicandi prædicatam tingentia auferantur, idem numero maneat, difficultatem. — Secundus modus explicandi ut in Metaphysica ostensum est. Ad repræsendictam difficultatem est D. Bonaventuræ, id 2, tandam ergo singularem hominem, non sunt d, 2, p. 2, art. 1, ubi dicit, Angelum cognos- per se necessariæ plures species sed una, quæ cere individua existentia per species innatas talem substantiam individuam repræsentet, sine ulla additione, vel mutatione in ipsis fac- quidquid sit de cumulo accidentium, quæ in illa jam individua congregantur. Unde etiam cies fuit indita Angelo a principio, cur per ilsupponit illa responsio, singularem hominem lam non potuit cognoscere talem substantiam sufficienter repræsentari per plures species re- ut futuram, vel e converso si per illam speciem præsentantes specificam naturam hominis, et non potuit res futura cognosci, quomodo per accidentia contingentia, quod impossibile est, eamdem speciem immutatam existens cognoseum talia accidentia non possint cognosci in citur? Idemque argumentum fieri potest de particulari, nisi ut inhærentia tali individuo. speciebus accidentium, etiamsi ponantur disEt præterea vel illa accidentia repræsentantur tinctæ: nam prius quam componantur cum per suas species tantum quoad naturas speci- specie substantiæ, oportet, ut repræsentent ficas, et sic licet millies componantur cum spe- talia accidentia, ut existentia actu; alias per cie humanæ naturæ, nunquam repræsentabunt illam compositionem non cognoscetur subjecindividuum hominem, tum quia species rei tum, ut existens actu album, sed ut possibiliuniversalis præcise non est sufficiens princi- ter album: per quam ergo compositionem spepium cognoscendi singulare, ut supra oslen- cierum cognoscitur nunc albedo, ut existens, sum est, tum etiam quia omnia illa accidentia vel si non cognoscitur per compositionem spein communi sumpta in infinitis individuis con- cierum, sed per simplicem speciem albedinis, jungi possunt. Si autem species accidentium eadem superest difficultas, quomodo eadem repræsentant illa in particulari, cur non etiam species immutata ostendat albedinem existenspecies substantiæ ? vel quomodo repræsenta- tem, cum antequam illa existeret, actualem bitur particularis albedo, verbi gratia, prout ejus existentiam futuram non repræsentaret. in se est, nisi in individuo subjecto ? Præter- 8. Alia impugnatio. — Alia autem ratione quam quod etiam supponit illa sententia, per non expeditur illo modo difficultas præsens, diversas species repræsentari naturam specifi- quia supposita illa pluralitate specierum subcam, et individuum ejus, quod in Angelis fal- stantiæ, et accidentium, eodem modo componi sum esse supra ostendimus. Ultra hæc vero possunt antequam res existat, sicut postea, apertam repugnantiam involvit illa sententia. ergo sive cognitio talis rei existentis fiat ab Nam si illa compositio speciarum casu flat, Angelo per unam speciem, sive per composierit incerta, et fictitia, ut Bonaventura optime tionem plurium, eadem manet difficultas. Convidit, et ideo fatetur esse necessarium, ut fiat sequentia per se evidens est. Antecedens autem dirigendo aspectum in ipsum cognoscibile, ut declaratur, et probatur, quia ponamus rem secundum illud, quod est in reipsa, componat contingentem esse hunc hominem album talis species in se: ergo talis compositio supponit figuræ, etc. Illud ergo totum, quod aliquando cognitionem rei particularis secundum quod existit, prius fuit possibile, ergo potest utroque est in se, quia illa directio aspectus supra co- modo cognosci per species innatas, sive cognoscibile, vel non est nisi cognitio, ut vox gnitio fiat per unam speciem, sive per comipsa aspectus indicat, vel si ad intentionem positionem plurium, ergo si ex repræsentavoluntatis referatur, supponit cognitionem ob- tione per unam speciem illius hominis albi, ut jecti, ad quod est dirigenda specierum com- possibilis, priusquam existat, sequitur cognipositio.

tio ejusdem ut futuri: idem sequetur ex cogni7. Impugnatur adhuc idem secundus modus. tione simili per compositionem plurium spe-Denique illa compositio non expedit diffi- cierum : vel si non sequitur, in utroque erit cultatem de cognitione futurorum propter ratio reddenda. Et ita illa compositio nihil ad duo. Unum est, quod futurum contingens non expediendam præsentem difficultatem confert. tantum est in conjunctione accidentis commu- Nam quod dicebatur, compositionem specienis cum subjecto, sed præcipue est in conjunc- rum non posse fieri, nisi ad talem rem diritione actualis existentiæ cum natura, vel re gatur aspectus, nihil juvat: quia consequenter individua possibili : existentia autem, et es- loquendo in illa sententia, licet non possit disentia in particulari sumptæ non possunt re- rigi ad rem, ut existentem, poterit dirigi ad præsentari per diversas species, cum servata rem, ut possibilem, et futuram, quia id quod proportione inter se non distinguantur, scili- potest esse principium, illius directionis, cet essentia possibilis ab existentia possibili, et quando res existit, esse poterit directionis ad essentia posita in actu ab actuali existentia, eamdem rem abstracte cognitam , quanquam est ergo una species simplex, per quam vide- absolute utrumque involvat repugnantiam in tur Petri substantia existens, præcisis acci- illa sententia, ut jam argumentati sumus, dentibus: quidquid ergo de illis sit, si illa spe- 9. Tertius modus explicandi difficultaten

hujus capitis.—Tertia ergo sententia, et valde mum sine mutatione sui, et per mutationem communis, est, Angelos per species innatas termini fieri actu simile illi. Hæc autem docrerum singularium non cognoscere illas esse trina male applicatur speciei intelligibili, et futuras, quia tunc non repræsentant illas actu, ad solvendam difficultatem non defertur. Prised potentia; postquam vero existunt, cognos- mo quia species intelligibilis non dicitur recere illas præsentes quia jam repræsentant il- præsentare objectum per formalem convelas in actu, quod facere possunt sine mutatione. nientiam in natura, vel in figura, vel aliqua Ratio est, quia repræsentatio per assimilatio- qualitate, et ideo licet objectum existat, non nem fit, una autem res existens non est actu consurgit relatio prædicamentalis similitudinis similis alteri, donec altera existat, sed prius inter speciem, et objectum: ac proinde neque existens dici potest similis in potentia, et pos- antea erat species similis objecto in potentia tea per alterius productionem incipit esse illi secundum talem similitudinem, quia nunquam actu similis sine sui mutatione. Sic ergo de fuit talis relationis capax. Solum enim dicitur specie Angeli philosophantur hujus sententiæ species repræsentare objectum intentionaliter, auctores: nam priusquam objectum ejus exis- quia vim habet efficiendi actum, qui est aliquo tat, non repræsentant illud in actu, sed in po- modo imago rei cognitæ, et illam prout in se tentia, et ideo non potest esse principium co- est, refert menti. Secundo, quia licet talis regnoscendi illud ut futurum, postquam autem latio posset intervenire inter speciem, et obincipit esse, eo ipso species sine sui mutatione jectum, species non est principium cognoscenactu repræsentat illud, quia est illi actu simi- di rem ratione relationis resultantis exposilis, et ita potest esse ratio cognoscendi rem il- tione fundamenti, et termini, sed ratione illam, ut præsentem, et existentem, sine sui lius perfectionis absolutæ, quam in se habet, mutatione, per objecti utique mutationem. Ita per quam constituit potentiam in actu primo, sentit Cajetanus, 2 part., quæst. 57, art. 2, § sive objectum sit, sive non sit. Nam relatio, Quoad secundum, sequitur Ferrariensis 2, ut sic, nec est principium agendi, nec activicontr. Gent., cap. 95, in 2, ejus partis, & Ad tatem addit formæ, quia nec realitatem addit, evidentiam eorum. Et videtur fuisse sententia nec fortasse intrinsecum modum realem, sed Capreoli, in 2, d. 3, quæst. 2, a. 3, ad 3 et 6, denominationem ex tali coexistentia extremoScoti, et ad 1, Gregorii, contr. 2, concl. et at- rum insurgentem. Quod inductione etiam in tribuunt D. Thomæ, qui illam indicat, dicta omnibus talibus relationibus confirmari facile quæst. 57, art. 3, ad 3 et 4, et quæst. 8, de posset. Et præterea non potest relatio esse Veritate, art. 9, ad 3, et art. 12, ad 1. Insi- principium cognoscendi terminum, cum per nuat etiam Ægidius, in 2, d. 7, q. 2, art. 1, terminum ipsa cognoscatur. ad 2. Idque declarant Cajetanus et Ferrarien- 11. Secunda pars dilemmatis.-Duples resis exemplo specierum visibilium: nam exis- præsentatio speciei intelligibilis.—Quod si forte tente objecto, illud actu repræsentant, et ideo altera pars eligatur, et dicatur, non esse docper illas videtur præsens: si tamen destructo ob- trinam illam cum ea proprietate intelligenjecto per divinam potentiam conservarentur dam, et applicandam, sed per quamdam proin oculo, non potest oculus per illas species vi- portionem, ut repræsentatio speciei intelligibidere rem nec præsentem nec futuram, quia lis ad instar assimilationis respectivæ declarenon haberent actualem similitudinem cum tur. Sic magna est æquivocatio in verbis, quia illa.

duplex repræsentatio potest speciei intelligi10. Prædictus tertius explicandi modus re- bili attribui. Una est, cum per seipsam exhijicitur per dilemma.--Prima pars dilemmatis. bet, quamque in se habet ex vi suæ entitatis, - Addit extrinsecam denominationem. — Hæc altera est, quam facit per actum cognoscendi. vero sententia, si utatur verbis proprie, et ut Prior dici potest formalis in sensu, ut distinsonant, rem falsam supponit, si vero per trans- guatur ab effectiva, quia per suam entitatem lationem verba usurpet, ambigua est, et in speciei convenit, altera vero proprie est effecnullo vero sensu difficultatem solvit. Declaro tiva respectu speciei, solum enim potest illi singula : nam imprimis nomen assimilationis attribui, ut principio efficienti : nam formalisumi potest proprie, prout significat relatio- ter fit per actum secundum, neque addit alinem prædicamentalem similitudinis. Et hoc quid speciei in seipsa, sed in actu secundo posensu vere dicitur, existente fundamento sine nit actionem, seu efficientiam ejus. Unde prior termino, rem esse similem in potentia, et non repræsentatio non potentia, sed actu convenit in actu : producto autem termino, aliud extre- speciei, sive objectum ejus existat, sive non existat, quia est quasi formalis natura ejus, 12. Amplius impugnatur.Conservata speet essentialis illi, et ideo constituit potentiam cie in oculo videbitur objectum, ut præsens in actu primo in esse intellectivi. Sicut habi- licet jam non existat. — Denique in illo sensu tus scientiæ, etiamsi non operetur, actu habet distinctio illa de repræsentatione in actu, et in quidquid pertinet ad rationem habitus, et ideo potentia, non recte applicatur ad speciem, ut actuat potentiam, et suo modo illam inclinat. repræsentantem rem existentem, et non exisUnde quoad hanc partem per solam existen- tentem, quia ut existentem repræsentare potiam objecti non insurgit in specie aliqua re- test in potentia, et in actu, et similiter rem præsentatio magis actualis,quia non resultat in nondum existentem eo modo, quo per illam illa nova relatio, nec si resultaret ad repræ- cognosci potest, scilicet ut possibilem in actu, sentationem intellectivam aliquid conferret, et in potentia repræsentare potest : si autem ut dixi. Nec etiam resultat repræsentatio per per illam speciem non potest cognosci res ut actum secundum, quia hæc non resultat neces- futura, neque actu, neque potentia per illam sario ex objecti existentia, sed necessaria et repræsentatur, et ratio discriminis in hoc inter efficientia intellectus per talem speciem, quæ rem præsentem, et futuram inquirimus, quæ in Angelis ex explicatione libera voluntatis or- per illam distinctionem non explicatur; unde dinarie pendet : ergo antequam potentia per non est ad rem exemplum de specie visus, illam speciem efficiat, non est illa representa- quia illa de se, et naturali modo repræsentat tio magis actualis propter existentiam objecti, tantum rem existentem, imo et propinquam quam antea esset, ergo in hoc sensu non recte visui, et ideo non est indifferens, et quasi uniapplicatur distinctio ad speciem secundum se versalis ad rem existentem, et non existentem, spectatam, et ut priorem actuali repræsenta- sicut species Angeli. Unde parum referet, etione effectiva, hoc est, ut est prior saltem na- tiamsi concedamus, quod re destructa, et contura, quam efficiat actum. Solum ergo dici servata specie non videbitur per illam, quia potest species repræsentare in potentia respec- ex natura sua non est principium cognoscentu repræsentationis effectivæ, quamdiu actum di illam nisi ut existentem. Neque id est propnon efficit, et sic potest repræsentare in po- ter defectum actualis similitudinis relative : tentia tam rem existentem, quam non existen- nam si objectum existeret alibi, species habetem : et ideo in hoc sensu inutilis est illa dis- ret eamdem relationem, et tamen ibi videri tinctio, quia vel falsum in ea dicitur, vel pe- non posset: non est ergo propter defectum retitur principium , quia sub diversis terminis lationis similitudinis, sed ex defectu virtutis idem per idem dicitur. Quia si sint sensus, il- activæ. Probabile nihilominus est, conservata lam speciem, quamdiu res repræsentata non specie in oculo per divinam potentiam, sine existit, tantum esse in potentia agendi, et nul- existentia objecti, posse oculum eamdem rem lo modo in actu, falsum est: nam per illam videre non abstractive, sed per modum intuipotest tunc Angelus cognoscere rem repræsen- tionis, ac si in tali loco existeret, in quo sensus tatam ut possibilem abstractive, et quiddita- falli potest, ut in tractatu tertio dicetur. Non tive. Si vero sensus sit, esse in potentia quoad est autem idem in intellectu, qui per speciem cognitionem intuitivam rei existentis, per hoc videt rem, prout in se est, et quidditative, ut non expeditur difficultas, sed solum asseritur est intellectus angelicus. id, in quo difficultas, versatur: nam hoc est, 13. Vera sententia. — Dico ergo, inter rem quod quæritur, cum illa species de se indiffe- præsentem et futuram rationem differentiæ renter repræsentet in actu primo rem existen- esse reddendam non ex parte speciei intelligitem, et non existentem, ac futuram, cur sicut bilis, sed ex parte rei cognoscibilis et diversoper illam actu repræsentatur effective res præ- rum statuum ejus. Quia species de se indiffesens, quando existit, non ita res futura repræ- renter se habet ad rem præsentem et futuram, sentetur quando est tantum futura, si Angelus res autem longe aliter se habent in illis statiilla uti velit, quantum illa efficere potest. Aut bus in ordine ad terminandam cognitionem: e converso, si ad rem futuram illo modo repræ- nam actu existens potest terminare cognitiosentandam est impotens illa species ex defectu nem intuitivam intellectus angelici, nondum propriæ entitatis, et quasi formalis repræsen- autem existens minime, etiamsi futura sit, tationis, seu actualitatis, quomodo illa species quia esse futuram nihil intrinsecum addit ipsi in se immutata, et non aucta in repræsentando, rei, quamdiu non existit. Quod ita declaro, esse potest principium repræsentandi actuali- quia species intelligibilis non repræsentat quasi ter, seu videndi eamdem rem jam existentem. complexe, rem esse vel futuram esse, sed simpliciter repræsentat illam, et ita ex vi speciei sentatio rei, ut præsentis completur. Et ita solum cognoscitur res repræsentata simplici objectum actu existens, licet non immutet specognitione. Unde si res non existit, per speciem ciem, neque effective concurrat ad actum, niincomplexe cognoscitur rei essentia, et exis- hilominus est veluti conditio necessaria per tentia ut possibilis in hoc vel illo tempore, an modum objecti proportionati, seu materiæ, vero in aliquo tempore futura sit, ex vi speciei circa quam propria et determinata intuitio acnon repræsentatur, nec in ipso objecto apparet, tualis existentiæ rei versari possit. quamdiu actu non est, sed pendet ex causis 15. D. Thomæ dictum explanatur.—Et hanc extrinsecis rei et ex habitudine ad illas, quæ puto fuisse mentem D. Thomæ, cum dixit, spehabitudo per talem speciem non repræsentatur ciem Angeli de se esse indifferentem ad rem determinate, sed generaliter sub ratione pos- præsentem vel futuram, rem autem ipsam non sibilis, atque etiam indifferenter ad futurum comparari eodem modo ad speciem Angeli, esse vel non esse, quando res a causa indeter- quando est præsens vel futura: Quia quando est minata nata est fieri. At vero postquam res præsens, habet naturam, per quam assimiletur jam existit, habet in se intrinsece actualem speciei, quæ est in mente Angeli, hanc enim existentiam, quæ videri possit, et ideo eadem assimilationem intelligo compleri mediante species, quæ de se repræsentat rem indifferen- actu videndi Angeli: dicitur autem res existens ter, est sufficiens principium illius actus, quo habere naturam, per quam actu assimiletur, videtur existens, quia actus ipse cognoscendi quia jam est materia apta, ut in eà determicum terminatur ad rem, invenit illam (ut sic nate videatur existens, quod in specie reprædicam) actu existentem, et ad illam, ut sic ter- sentabatur indifferenter. Et ideo subjungit diminatur, et in ea videt determinationem causæ vus Thomas, quamdiu res est futura, nondum ad illam producendam.

habere naturam, per quam illi assimilari possit 14. Objicitur primo.Solutio.— Objiciunt Angelus, utique intentionaliter, per intuitivam vero aliqui quærendo, cur per speciem illam visionem et repræsentationem. Atque ita invideatur res existens cum omnibus circum- tellexisse videtur D. Thomam Capreolus supra stantiis, scilicet, esse in hoc tempore et loco, respondens Gregorio: nam in fine solutionis ad et ab hac causa, et per eamdem speciem non 1, postquam verba D. Thomæ retulerat, subrepræsentetur cum eisdem circumstantiis tem- jungit: Tunc ad argumentum dicitur, quod licet poris, loci, etc., antequam sit. Nam si antea futura (utique quoad esse futura) non possint cum eisdem circumstantiis repræsentaretur, distincte cognosci ab Angelo, hoc non est ideo jam cognosceretur tali tempore et loco futura. quia cognilio Angeli dependat a futuris , sed Respondetur tamen falsum esse quod supponi- quia non sunt capacia cognitionis propriæ et tur; non enim dicimus, antequam res sit, co- distinctu , nec subjicibilia eidem, nimirum gnoscitantum abstracte, et secundum essentiam quoad intuitivam cognitionem. Et hoc idem per talem speciem, sed cognosci cum omnibus videtur mihi insinuasse Theodoretum in vercircumstantiis loci, temporis, etc., tamen pos- bis, quæ supra retuli, dum ait futura, quæ sibiliter tantum, et abstrahendo ab actuali nondum sunt, velut quodam profundo occulexistentia exercita (ut sic dicam) quia non est tari, ut apparere non valeant, utique ut futura in re cognita, postquam autem res existit, to- sunt. tum illud videtur per speciem, ut actu existens, 16. Instantia contra superiorem explicatioquia ita in re invenitur. Quamvis autem res nem.- Responsio. - Sed contra hanc explicapriusquam fiat, cognoscatur, ut possibilis tali tionem et responsionem instari potest, quia tempore, loco, etc., non cognoscitur, ut futura sequitur, nec DEUM ipsum posse videre futura in illis, quia etiam cognoscitur, ut possibilis in in seipsis, ita ut ex vi intuitionis illorum evialiis locis et temporibus, et per species non denter cognoscat, illa esse futura. Consequens magis repræsentatur futura in aliquo tempore est falsum et contra D. Thomam, et meliores etiam confuse sumpto, quia hoc etiam est ex theologos, imo mediate potest inferri, esse convi causæ indeterminatum, et ordo ad causam tra fidem, quia Deus non potest cognoscere non aliter ex vi speciei repræsentatur. At vero hæc futura in aliqua causa, alioqui vel illa ex quando jam res existit, ipsa existentia rei ac- necessitate evenirent a tali causa, vel cognitio tualis objective determinat repræsentationem esset incerta et fallibilis, ergo si per intuitiospeciei, non aliquam mutationem in illa fa- nem non posset illa certo cognoscere, nullo ciendo, sed aliter actum ejus terminando, per modo posset habere certam illorum scientiam, quem actum quasi forınalis et expressa repræ- quod est contra fidem. Sequela igitur probatur,

« PredošláPokračovať »