Obrázky na stránke
PDF
ePub

universalium, non solum ratione probabili, sed per speciales revelationes aliqui scire possunt, etiam veluti ex terminis credibilibus statim quæ non sint nota omnibus, de quibus esse soapparet, species illas juxta proportionem natu- lent speciales illuminationes, ut infra suo loco rarum angelicarum distribuendas fuisse. dicetur. Tamen neque Dionysius in illo loco de

4. Vera conclusio affirmans. Probatur ex his tractat, neque in illis semper excedunt suiD. Dionysio. Vasquii expositio ad citatum periores Angeli inferiores: nam interdum polocum Dionysii. — Igitur generatim ac simpli- test revelari Angelo inferiori aliquid pertinens citer loquendo, affirmari potest et debet, An- ad ministerium ejus, quod non omnibus Angelos perfectioris naturæ et intellectualis lu- gelis superioribus revelatum sit, quia ad eorum minis excellentioris per universaliores species opus non pertinebat, ut annuntiatio angelica, intelligere, ac subinde superiores Angelos eam- vel similia. Quod vero ad translationem specdem reruin multitudinem per pauciores spe- tat, cum textum Græcum non habeamus, imcies cognoscere. Ita D. Thomas, dicta q. 55, primis dicimus, translationem Ambrosii Floart. 3, et sequuntur ibi Cajetanus et reliqui rentini, quam prius retuli, minoris auctoritatis fere moderni expositores, Capreolus, in 2, d. 3, non esse. Deinde aldimus, translationem Pequæst. 2, art. 1, concl. 8, et art. 3, ad argu- rionii eumdem sensum admittere, et in illo menta contra illam, Ferrariensis 3, contra accipiendam esse, ne falsam sententiam contiGent., cap. 98, in ultimo dubio ad argumenta neat: vel certe si scientia inferioris Angeli dicontra tertiam conclusionem, Ægidius, in 2, catur pars scientiæ superioris ex parie rerum d. 3, 2 part. distinct., quæst. 2, art. 2, dubio 3 cognitarum, intelligendum id esi de scientia et 4, et ibi Argentina, quæst. 2, art. 4, in ul- actuali, quæ est tota simul, non de habituali, tima ejus parte, Malonius, disp. 13, sect. 2, et quæ successive potest varias res coniemplari, citatur etiam Hervaus ibi quæst. 4. Omnes sic enim comparando scientias actuales, vere probant assertionem hanc ex Dionysio, c. 12, dici potest inferior Angelus, cæteris paribus, de colesti Hierarch., cujus verba sunt: Cheru- pauciora actu cognoscere, quam superior, nibim ordo sapientiæ celsiori, scientiæque com- hilominus tamen in scientia habituali non est inunicat, qui vero sub illis sunt sanctorum spin inferior in dicto sensı, quia omnia, quæ superituum ordines, et ipsi sapientiæ participes sunt rior scit, inferior contemplari potest, licet pluquidem, particularis tamen pro modo suo, atque ribus actibus. Et ita idem sensus redit, sive inferioris. Ubi docet inferiores Angelos infe- actualis scientiæ pars, vel partialis, sive partiriorem habere scientiam, in hoc specialiter, cularior appelletur. Quia vero species per se quod particularem illam habent, utique res- ad habitualem scientiam pertinent, ideo rapectu superiorum. Respondet Vasquez, non tione specierum non potest dici particularis vocare scientiam particularem, quia sit per scientia inferioris Angeli, nisi quia per species species minus universales, quia de his specie- magis particulares habetur. Quod autem dicibus nec verbum habet Dionysius, sed particu- tur, Dionysium nihil de speciebus docuisse, larem vocare, quia est de paucioribus rebus: licet sub eo nomine verum fortasse sit, sub nam inferiores Angelitate pauciora sciunt, nomine scientiæ, vel radii, ac luminis illas quam superiores. Et hoc confirmat ex transla- comprehendit. Nec enim negare possumus, tione Perionii, qui ultima verba sic vertit: Sed quin Dionysius scientiam etiam habitualem tamen ejus, quæ pars est ad illos, et quæ infe- tribuat Angelis, cum non senserit, omnia, riorem locum tenet; scientiam enim inferioris quæ sciunt, semper actu contemplari, ut infra Angeli partem scientiæ superioris vocat ex videbimus. Scientia autem habitualis non est parte objecti, quia est de rebus paucioribus. sine speciebus, ut dixi. Ac denique si de actu

5. Improbatur.-At in hoc sensu falsa esset scientiæ angelicæ Dionysius sensit, in inferiori scientia Dionysii: nam loquitur de scientia Angelo esse partem, vel particularem respectu naturali Angelorum, in qua non est inæquali- superioris, noc nobis satis est, ut consequenter tas inter Angelos quoad multitudinem rerum ad doctrinam ejus etiam in speciebus sit poscitarum ut est constans inter omnes theolo- nenda eadem differentia, sive Dionysius de gos, et ex dictis hactenus satis constat. Imo speciebus locutus fuerit, sive non fuerit, quia etiam de scientia supernaturali et permanente species proportionem ad actus servant. (ut sic dicam) idem est, quia omnia, quæ habi- 6. Dionysii locus aller inducitur. Protualiter ac permanenter, supernaturaliter scire dicti loci evasio, nec funđamentum habet, nec oportet, omnibus sanctis Angelis nota sunt, rim illius enerrut.-Allegatur etiam Dionysius vel in Verbo, vel extra Verbum. Aliqua vero in eod. lib., cap. 15, ubi exponens metaphoricam Angeli repræsentationem sub figura ho- cere, angelicam vero naturam universalius minis, eamque metaphoram ad singula mem- cognoscere, et plura in unum colligere. bra hominis applicans, de dentibus sic inquit: 7. Ratione etiam probatur conclusio. — RaPorro dentes divisionem indultæ sibi perficien- tione probatur eadem sententia , supposita tis alimoniæ, alentisque perfectionem exprimere priori quod Angeli habeant species universacredimus. Quælibet enim substantia spiritualis, les, et cum proportione argumentando. Ideo quam ab angustiore perceperit unicam, et uni- enim gradus angelicæ naturæ universales speformen intelligentiam, prorida rirtute diridit, cies habere creditur, quia et illæ species posatque multiplicat, dum inferiorem quoque pro sibiles sunt, et perfectiores, et illa perfectio est captu suo promovet, atque subtollit. Ubi aperte satis consentanea excellentiæ angelicæ naturæ docet, superiorem Angelum unica intelligentia in gradu suo, et non est, cur illi denegetur, percipere, quam in plures multiplicat in An- sed cum eadem proportione universaliores spegelo inferiori, ut ab illo percipi possit: ergo cies possibiles sunt, et perfectiores, quam midocet , superiores Angelos universaliorem nus universales, et illa major perfectio est scientiam habere, ac proinde etiam universa- consentanea majori excellentiæ Seraphinorum, liores species, ut argumentati sumus. At res- vel Cherubinorum, verbi gratia, ergo non est, pondet dictus auctor, loqui Dionysium ibi de cur illis denegetur respectu interiorum. Neque supernaturali cognitione Angelorum, quam enim satis est dicere, sufficienter salvati posse per divinam revelationem accipiunt, et de illa majorem perfectionem sine majori universadocere superiorem Angelum plura cognoscere litate, quia potest esse major perfectio quasi unico conceptu, quæ inferior pro captu illius intensiva, sine plurium rerum repræsentatioin plures conceptus distribuit. Sed fortasse sine ne. Si enim hæc evasio admittenda est, procausa limitatur sermo Dionysii : sed demus, fecto nulla universalitas in speciebus angeliloqui Dionysium de supernaturali cognitione, cis inde probari poterit, sicut per similem obquæ ex divina revelatione ad inferiores An- jectionem Scotus intendit. At vero qui univergelos per illuminationem superiorum descen- sales species admittit , illa evasione non obdit. Inde tamen imprimis sumo argumentum stante, profecto, consequenter loquendo, non ad cognitionem naturalem: nam cognitio su- potest illa uti ad rationem factam evacuanpernaturalis infunditur modo naturæ accom- dam, cum eadem ratio, et proportio servetur: modato, quia unum quodque recipitur ad mo- Unde dicendum est, non minus pertinere ad dum recipientis: sic ergo in revelatione su- excellentiam intellectualis natura, unico, ac pernaturali Angelus superior unico conceptu simplici principio plura concipere, ac peneplures percipit, quas inferior non nisi pluribus trare, quam singula clarius, ac exactius copotest commode concipere: profecto magnum gnoscere. Imo eo ipso quod species universaargumentum est, connaturalem modum co- liorem habet repræsentationem, requirit lugnoscendi superioris esse simpliciorem, et uni- men altius, et actum etiam superiorem, ac versaliorem in hoc, quod plura uno actu, ac proinde excellentiori modo singula repræsensubinde uno principio proximo, seu una specie tantem, ergo perfectior virtus superioris Anex natura sua cognoscit. Deinde sumo etiam geli hunc etiam excessum in universalitate sihinc indicium ad explicandam mentem Dio- mul cum aliis requirit, nec est, cur illi denenysii in priori loco, et similibus, ubi cogni- getur. tionem inferioris Angeli comparatione supe- 8. Confirmatur deinde. — Et confirmatur, rioris particularem, vel quasi partem vocat: nam Deus, quia est summe intellectivus, non nam profecto ita loquitur, quia cognitio infe- solum clarissimum, sed etiam universalissirioris magis divisa est, et quasi in partem dis- mum, ac simplicissimum cognoscendi modum tributa respectu perfectioris conceptus supe- habet, et Angeli quia in gradu intelligendi Deo rioris Angeli: eodem ergo modo se habent proxime accedunt , illas omnes perfectiones species, quæ conceptibus commensurantur. Et intelligendi simul cum universalitate aliquo ita potest hæc sententia confirmari ex his, quæ modo participant, ergo eadem ratione illi Ancap. 7, de cælesti Hicrar., de prima Hierar- geli, qui in essentiali perfectione Deo propinchia, et excellenti, ac universali modo cognos- quiores sunt, universalitatem, ac simplicitatem cendi, ejus idem Dionysius tradit: item ex his, cognitionis simul cum aliis proprietatibus perquæ de anima, et intelligentiis docet, cap. 7, fectæ cognitionis magis participant, ergo ede divin. Nominib., ubi animæ naturale esse tiam babebunt principia cognoscendi , seu dicit, per signa inferiora, et dividua cognos- species universaliores. Denique in'er homines excellentia ingenii non solum in claritate, sed in universalitate specierum, sit inter Angelos etiam in universalitate aliquo modo commen- differente specie, vel solum inter differentes datur, quia majus acumen intellectus in eo genere proximo aut remoto, seu inter Angelos etiam consistit, quia ex uno principio plura diversarum hierarchiarum, aut ordinum, aut cognoscit; et causa excellentior per unam vir- alio simili modo. tutem plura efficit, et virtus quo excellentior, 2. Prima sententia asserons de diversitate eo est universalior: cum ergo non idem cum solum generica.—Hoc posteriori modo opinatur proportione de speciebus Angelorum superio- Ferrariensis supra, explicando tertiam conclurum sentiemus? Profecto hæc omnia attente sionem D. Thomæ, quia (ut ait) non est neconsiderata, plus faciunt, quam verisimilem cesse, ut omnes Angeli sub eodem proximo conjecturam.

genere contenti, licet specie differant, per pau

ciora principia intelligant, eo ipso quod perCAPUT XVI.

fectioris speciei sunt. Sicut non est necessarium, ut animalia perfectiora per pauciores

sensus intelligant. Et fuit hæc opinio Hervæi QUOMODO VARIETAS IN SPECIERUM UNIVERSALITATE

supra, articulo quarto, qui loquitur de AnDIVERSIS ANGELIS CONVENIAT.

gelis differentibus specie sub eodem genere

proximo, et de illis dicit, posse omnes intelli4. Non est quæstio de diversis Angelis nu- gere per species æque universales, inter eos merice tantum.-Sed diversis genere del specie. vero, qui differunt genere proximo, dicit in

- In applicanda regula indefinite tradita ad veniri differentiam in specierum universalisuperiores et inferiores Angelos magna est tate. Et in eamdem sententiam inclinat Ægiinter doctores difficultas. Prius vero quam il- dius supra ad quartum dubium, imo sentit, lam proponam, suppono, non esse quæstionem etiam Angelos diversorum generum proxide Angelis tantum numero differentibus, si morum posse per species æque universales injuxta nostram sententiam aliqui tales sunt sub telligere. Et a posteriori id probat, quia alias omnibus speciebus ultimis Angelorum. Nam si omnis Angelus quo superior eo universainter illos sine dubio nulla est varietas in uni- liores species, ac subinde numero pauciores versalitate specierum, sed omnes Angeli ejus- haberet, ascendendo per gradus, seu naturas dem speciei ultimæ species habent æque uni- Angelorum, facile deveniremus ad Angelum versales vel particulares. Quia vel omnes sunt cognoscentem omnia per unam speciem, et absolute et simpliciter æque perfecti, et sic non consequenter superior illo vel per nullam spehabet in eis locum ullo modo regula proposita: ciem cognosceret, vel non per universaliorem, vel licet inter illos sit aliqua inæqualitas in quam alius minus perfectus. perfectione individuali, illa non sufficit ad in- 3. Secunda sententia afferens de specifica æqualitatem in universalitate specierum, quia etiam dirersitate. — Nihilominus contrariam species magis et minus universales essentia- sententiam docet Capreolus supra ad argulem diversitatem habent , quia universalior mentum contr. 7 conclus., et Cajetanus, dicto species altioris rationis est, et inferiores ac art. 3, et sequuntur frequentius moderni Thoparticulares species quasi eminenter continet. mistæ, et expositores D.Thomæ, in dicto art.3. At vero individuales substantiæ licet inæquales Quia divus Thomas ibi simpliciter, et indefisecundum numerum sint, non habent actus, nite loquitur, dicens, Angelos, quo superiores vel principia operandi specie diversa, sed ad sunt, eo per universaliores species intelligere, summum magis vel minus perfecta in entitati- quia sunt similiores Deo; quæ verba, et ratio bus singularibus, sicut de animabus et intel- cum eadem proportione ad omnes Angelos lectibus humanis multi opinantur. Est ergo in essentia perfectiores applicantur. Idem haquæstio de Angelis essentialiter differentibus, bet, quæstione 8, de Verit., art. 40. Expressius inter quos, ut in præcedenti libro notavimus, tamen ita declaravit hæc loca in quæstione dispotest esse differentia specifica, vel sub proxi- putata de Anima, art. 7, ubi in corpore dicit: mo genere ultimo, vel sub genere subalterno In substantiis spiritualibus ordo graduum diremoto aut remotiori: nam prior esse censetur versarum specierum attenditur secundum compainter Angelos ejusdem ordinis vel aliquos, aliæ rationem ad primum agens, quod est perfectissipossunt inter varios ordines vel hierarchias mum, ct ideo in eis prima species est perfectica cogitari, ut in eodem libro primo late tracta- secunda, et sic deinceps usque ad ultimam. Et tum est. Est ergo nunc quæstio, an differentia cum eadem proportione concludit: Quanto substantia spiritualis fuerit primo agenti pro. res inferiores, seu minus perfectas ipso Angelo pinquior, tanto in sua natura simplici per fec- intelligente : nam respectu perfectiorum aliud tione habet bonitatem suam, et minus indiget dicendum est, ut supra tetigi et paulo post iteinhærentibus formis ad sui completionem. Et rum attingam. Et ita ratio illius antecedentis hoc quidem (ait) gradatim producitur usque ad est, quia quælibet virtus angelica est superior animam humanam, etc. Et in solutione ad 5, hujusmodi rebus a se intelligibilibus, ergo id repetit, dicens, In diversis Angelis esse spe- comparatur ad illas, ut virtus universalis, quæ cies intelligibiles diversas, et quanto unusquis- simul plures illarum comprehendere potest, que est Deo propinquior, tanto habere formas ergo est capax specierum res hujusmodi speintelligibiles magis elevatas et virtuosiores ad cialiter repræsentantium, ergo cum illas speplura cognoscenda. Est autem advertendum, cies a rebus non accipiat, sed ab auctore natuD. Thomam loqui absolute de omnibus, et sin- ræ inditas habeat, verisimilius est illas recigulis Angelis, quia supponit omnes esse specie pere universales, et suæ virtuti proportionatas. diversos. Nos autem cum proportione loquimur Hinc ergo probatur prima consequentia, quia de singulis speciebus Angelorum, et omnes. quo unus Angelus alium in perfectione essenAngelos unius speciei quantum ad præsentem tiali superat, eo habet virtutem universalioquæstionem attinet, tanquam unum reputa- rem et efficaciorem, ergo potest plura simul, mus, et in hoc sensu eisdem verbis semper ute- et uno actu comprehendere, ergo habet etiam mur. Unde potest hæc sententia confirmari ex species universaliores respectu eorumdem inDionysio supra, quatenus sentit, omnem An- telligibilium objectorum. Confirmatur, quia gelum etiam infimum per pauciores, vel uni- (ut Dialectici dicunt) sicut simpliciter ad simversaliores species intelligere, quam animam pliciter, ita magis ad magis, sed Angelus ex vi rationalem: nam eadem ratione Angelus proxi- spiritualis gradus postulat universalitatem præme superior infimo per universaliora princi- dictam specierum, et ideo in omni specie etiam pia, quam ille, intelliget, et sic de cæteris. infima illam habet, ergo quo magis participa

4. Approbatur secunda sententia. – Inter verit essentialem perfectionem et virtutem ilhas opiniones major est incertitudo, et ambi- lius gradus, eo majorem universalitatem speguitas, quam in generali assertione capitis præ- cierum postulabit. Denique alias non possecedentis. Quoniam ea, quæ sunt universaliora, mus cum fundamento affirmare, quemlibet et magis confusa, facilius, ac proinde certius Angelum etiam infimum per magis universaassequimur, ut quod inter Angelos sit essen- les species cognoscere, quam animam rationatialis differentia fere certo credimus, an vero lem, quia posset in alia perfectione claritatis, hæc sit inter singulos, vel quanta, aut qualis vel comprehensionis et non in universalitate sit, valde est ambiguum. Ita ergo licet in præ- illam superare, sicut prior sententia de Angesenti multo sit probabilius, in Angelis non lis inter se essentialiter differentibus philososolum esse universales species, sed etiam in phatur : atque ita tota universalitas specierum hac universalitate aliquam esse inter eos va- angelicarum periclitatur , ergo consequenter rietatem, magis obscurum et ambiguum est, loquendo, hæc posterior sententia præferenda quanta sit hæc varietas, vel quomodo ad di- est. versas species, vel ordines Angelorum appli- 5. Ad exemplum primæ sententiæ in num. 2. canda sit. Nihilominus tamen absolute censeo - Quo gradus corporeus est per sectior, eo pluprobabilius, omnes Angelos, quo in essentia res habet potentias. In spiritualibus e consunt perfectiores, eo intelligere per species tra. — Nec exemplum de numero potentiauniversaliores. Quia omnis Angelus etiam in- rum, aut sensuum animalium, quod Ferrafimus intelligit per species aliquo modo uni- riensis objicit , magni momenti est, alioqui versales, ergo semper Angelus superior intel- etiam contra ipsum concluderet , Angelos diligit per species universaliores. Antecedens pa- versorum ordinum, vel generum esse æquales tet ex dictis capite præcedenti, et specialiter in universalitate, vel numero specierum, quia declaratur, quia intelligendum imprimis est de bruta perfecta sunt diversorum generum etiam propria universalitate, quæ in repræsentatione remotorum, et veluti diversorum ordinum plurium rerum, et maxime substantiarum con- et quasi hierarchiarum (nt sic dicam) et nihilsistit : ut omittam aliam universalitatem mi- ominus in numero sensuum non differunt, ut nus propriam, quam alii ponunt, de qua infra patet de terrestribus, volatilibus, aquatilibus, dicam. Unde consequenter intelligendum est etc. Et deinde in his corporalibus (ut notat illud antecedens quoad species repræsentantes Ægidius) quo gradus est perfectior, eo plures habet potentias, et non e contrario. Ut vegeta- unam speciem : unde enim hoc constat ? aut bilia plures potentias habent, quam inanimata, quo fundamento tam universalis repræsentaet bruta , quam vegetabilia , et inter bruta tio, et cognitio omnibus Angelis etiam infimis plures habent perfecta, quam imperfecta, et tribuitur ? Præsertim quia supra dixi, species homo plures, quam cætera. In spiritualibus Angelorum non repræsentare per se primo navero e contrario accidit : nam quo ille gradus turas communes, specificas, vel genericas, sed perfectior est, eo habet pauciores potentias, singularia, in quibus et in unoquoque illorum altioris tamen ordinis. Unde etiam fit, ut in rationes universales , et communes repræsennumero potentiarum non sit diversitas in toto tant, ergo intentionalis species repræsentans gradu intellectuali. Et ideo facile negatur con- res singulares, non repræsentat naturam comsecutio, seu exempli similitudo, quia numerus munem, ut primarium, vel adæquatum objecpotentiarum sequitur gradum rei, seu genus tum, ut etiam probatum est, ergo non est aliquod valde superius : modus autem ope- necesse , ut species repræsentans naturam randi per singulas potentias , sequitur pro- communem in uno, vel in duobus individuis, priam rei essentiam, et speciem : multitudo repræsentet illam in omnibus, nulla enim raautem, seu universalitas specierum est accom- tio talis necessitatis reddi potest. Præterea si modata modo operandi, et ideo sequi etiam species repræsentans quædam iudividua unius potest specificam rationem, ac perfectionem naturæ, necessario repræsentare omnia, proessentialem.

fecto eadem necessitate repræsentabit omnia 6. Tractatur ratio a posteriori ex Ægidio possibilia ; quod isti non admittunt. Sequela in eodem n. 2. — Ripæ senteniia de universali- probatur, tum quia quod individua sint alitate specierum in repræsentanão. – Difficilior quando futura, vel non sint, extrinsecum est objectio est, quam tetigit Ægidius, quæ in hoc ad repræsentationem speciei , ergo non est consistit, quod non videtur posse hæc tanta major ratio, cur ab intrinseco magis hæc, varietas in universalitate specierum in omni- quam illam necessario repræsentet : tum ebus Angelis salvari, quin perveniatur vel ad tiam quia si aliqua ex illis possibilibus fierent, aliquem cognoscentem sine specie, vel ad ali- per eamdem speciem cognoscerentur, ergo siquos inæquales in natura, et nihilominus gnum est, per illam repræsentari. Antecedens æquales in numero, et universalitate specie- patet, nam si detur oppositum, jam esset nerum. Potest autem hæc difficultas dupliciter cessaria nova species ad repræsentanda illa expediri. Primo negando utramque sequelam. individua, ergo individua ejusdem naturæ Ad rationem autem reddendam, et rem totam possunt repræsentari per distinctas species, magis explicandam , suppono universalitatem ergo idem potest nunc contingere circa indihanc specierum angelicarum non esse ad re- vidua, quæ aliquando futura sunt. præsentationem plurium quidditatum per sin- 8. Vera doctrina de prædicta universalitate. gulas species limitandam. Dicunt enim aliqui, — Dico ergo , ad hanc universalitatem suffiomnes Angelos habere species universales in cere, quod una species repræsentet plura sinrepresentando plures rerum quidditates, seu gularia, sive ejusdem naturæ specificæ, sive specificas naturas, et in hac universalitate su- diversarum. Dico etiam non esse necessarium, perare Angelum superiorem quemlibet infe- ut species repræsentans plura individua ejusriorem. Et attribuunt D. Thomæ, eo quod di- dem essentiæ, omnia similia repræsentet. xerit, species Angelorum esse universaliores, Unde ulterius addo, in eodem Angelo posse quasi ad plura se extendentes unamquamque ea- inveniri species magis, et minus universales, rum, quia sub nomine plurium non putant quando cætera non sunt paria : ut, verbi graposse intelligi individua, sed essentias, seu tia, potest infimus Angelus plures species uniquidditates, quia commune est omnibus An- versales equorum habere, quarum singulæ regelis, ut omnia individua ejusdem speciei ul- præsentent plures equos, nulla tamen omnes, timæ per eamdem intentionalem speciem co- nec in quocumque numero, sed per unamguoscant , ergo differentia in universalitate quamque illarum decem, vel viginti, verbi necessario esse debet in pluralitate quiddita- gratia, et nihilominus, non habere species tum repræsentatarum.

leonis tam universales, quia leones sunt per7. Rejicitur. — Sed hæc sententia falsa est, fectiores in natura, et ideo pauciores possunt et falsum fundamentum gratis supponit, nimi- simul cognosci per unum actum, et per unam rum omnia individua ejusdem naturæ co- speciem repræsentari, et sic de aliis. Ideoque guosci a quocumque Angelo etiam infimo per quando fit comparatio in universalitate, debet

« PredošláPokračovať »