Obrázky na stránke
PDF
ePub

[Gaj. III, 25—34.]

1. Die Successionsordnung des prätorischen Ediktes; Verhältniß zum Civilrecht. Successio ordinum.

2. Die vier Ordines.

I. Unde liberi. a) Liberis bonorum possessio datur tam his, qui in potestate usque in mortis tempus fuerunt, quam emancipatis; item adoptivis, non tamen etiam in adoptionem datis. (Ulp. Fr. XXVIII, 8.)

B) Emancipatis liberis ex edicto datur bonorum possessio, si parati sint cavere fratribus suis, qui in potestate manserunt, bona quae moriente patre habuerunt se collaturos. (Ulp. Fr. XXVIII, 4.) Kollationspflicht.

y) Nam aequissimum putavit (sc. praetor), neque eos bonis paternis carere per hoc, quod non sunt in potestate, neque praecipua bona propria habere, cum partem sint ablaturi suis heredibus. (Coll. leg. Mos. XVI, 7, 2.) Ulp.

II. Unde legitimi. d) Haec autem bonorum possessio omnem vocat, qui ab intestato potuit esse heres, sive lex XII tabularum eum legitimum heredem faciat, sive alia lex senatusye consultum. (L. 2. §. 4. D. unde legit. 38, 7.) Ulp.

III. Unde cognati. €) Haec bonorum possessio nudam habet praetoris indulgentiam, neque ex jure civili originem habet; nam eos invitat ad bonorum possessionem, qui jure civili ad successionem admitti non possunt, id est cognatos. (L. 1. pr. D. unde cogn. 38, 8.) Ulp.

5) Proximi cognati bonorum possessionem accipiunt non solum per feminini sexus personas cognati, sed etiam adgnati capite deminuti: nam licet legitimum jus adgnationis capitis minutione amiserint, natura tamen cognati manent. (Ulp. Fr. XXVIII, 9.)

n) Haec autem bonorum possessio ... cognatorum gradus sex complectitur, et ex septimo duas personas, sobrino et sobrina natum et natam. (L. 1. §. 3. D. unde cogn. 38, 8.) Ulp.

sonas cognatorum ei praetulit has: patrem matrem, filium filiam, avum aviam, nepotem etc. (Coll. leg. ITI, 9, 2. Ulp.

4. Abänderungen der prätorischen Intestaterbfolge (zwischen Mutter und Kind): St. Tertullianum (unter Hadrian); St. Orphitianum (unter Marc Aurel).

x) Intestati filii hereditas ad matrem ex lege XII non pertinet; sed si jus liberorum habeat, ingenua trium, libertina quatuor, legitima heres fit ex SC. Tertulliano. (Ulp. Fr. XXVI, 8.)

2) Licet autem vulgo quaesitus sit filius filiave, potest ad bona ejus mater ex Tertulliano senatusconsulto admitti. (S. 7. I. de SC. Tert. 3, 3.)

u) Ad liberos matris intestatae hereditas sine in manum conventione ex lege XII tabularum non pertinebat, quia feminae suos heredes non habent; sed postea imperatorum Antonini et Commodi oratione in senatu recitata id actum est, ut matrum legitimae hereditates ad filios pertineant, exclusis consanguineis et reliquis adgnatis. (Ulp. Fr. XXVI, 7.)

$. 102.
C. Die Intestaterbfolge des justinianischen Rechts.
[Novella 118.]

1. Prinzip der Reform. a) Nullam vero volumus esse differentiam in quacunque successione aut hereditate inter eos, qui ad hereditatem vocantur, masculos ac feminas, quos ad hereditatem communiter definivimus vocari, sive per masculi, sive per feminae personam defuncto jungebantur, sed in omnibus successionibus adgnatorum cognatorumque differentiam vacare praecipimus : . . et omnes sine qualibet hujusmodi differentia secundum proprium cognationis gradum ad cognatorum successionem ab intestato venire praecipimus. (Nov. 118. c. 4.)

IV. Alle übrigen Seitenverwandten (Theilung in capita).
3. Die Successio graduum und ordinum.

4. Das subsidiäre Erbrecht des Ehegatten. B) Maritus et uxor ab intestato invicem sibi in solidum pro antiquo jure succedant, quoties deficit omnis parentum liberorumve seu propinquorum legitima vel naturalis successio, fisco excluso. (L. 1. C. unde vir. 6, 18.) Theodos.

Delation der Erbschaft.

III. Gegen das Testament.
(Notherben- und Pflichttheilsrecht.)

$. 103.

Das (formale) Notherbenrecht.
[Gaj. II, 123 sq. Inst. tit. de exhered. liber. 2, 13.]

1. Einleitung. Ursprünglich absolute Testirfreiheit. Wesen und Zweck des formellen und des materiellen Notherbenrechtes.

a) Verbis legis XII tabularum his VTI LEGASSIT SVAE REI ITA JVS ESTO latissima potestas tributa videtur et heredis instituendi et legata et libertates dandi, tutelas quoque constituendi: sed id interpretatione coangustatum est vel legum vel auctoritate jura constituentium. (L. 120. D. de V. S. 50, 16.) Pomp.

2. Das formale Notherbenrecht nach Jus civile. Präterition. 8) Sui heredes vel instituendi sunt vel exheredandi. (Ulp. Fr. XXII, 14.)

Y) Qui filium in potestate habet, curare debet, ut eum vel heredem instituat vel nominatim exheredet; alioquin si eum silentio praeterierit, inutiliter testabitur. (Gaj. II, 123.)

velut nepos mortuo filio aut emancipato. (Ib. XXIII, 3.)

3. Nach prätorischem Edikt (Bonorum possessio contra tabulas).

$) Emancipatos liberos utriusque sexus, quamvis jure civili neque heredes instituere neque exheredare necesse sit, tamen praetor jubet, si non instituantur heredes, exheredari, masculos omnes nominatim, feminas vel inter ceteros: alioquin contra tabulas bonorum possessionem eis pollicetur. (Ulp. Fr. XXII, 23.)

n) Mater vel avus maternus necesse non habent liberos suos aut heredes instituere aut exheredare, sed possunt eos omittere. (S. ult. I. de exher. 2, 13.)

$. 104.

Das materielle Notherbenrecht (Pflichttheilsrecht) und die

querela inofficiosi testamenti.
[Inst. tit. de inoff. test. 2, 18. — Novella 115.]

1. Begriff des testamentum inofficiosum. Anfechtung. a) Inofficiosum testamentum dicere hoc est: allegare, quare exheredari vel, praeteriri non debuerit; quod plerumque accidit, cum falso parentes instimulati liberos suos vel exheredant vel praetereunt. ... Hujus autem verbi ,,de inofficioso“ vis illa est: docere, immerentem se et ideo indigne praeteritum vel etiam exheredatione summotum; resque illo colore defenditur apud judicem, ut videatur ille quasi non sanae mentis fuisse, cum testamentum inique ordinaret. (L. 3, 5. D. de inoff. 5, 2.) Marc.

B) Hoc colore de inofficioso testamento agitur, quasi non sanae mentis fuerunt, cum testamentum ordinarent; et hoc dicitur non quasi vere furiosus vel demens testatus sit, sed recte quidem fecit testamentum, sed non ex officio pietatis:

sacris constitutionibus praelati sunt: non ergo contra omnes heredes agere possunt. Ultro fratres igitur et sorores cognati nullo modo aut agere possunt aut agentes vincere. (S. 1. I. h. t. 2, 18.)

3. Ausschließung der Anfechtung durch Hinterlassung der portio * legitima (Pflichttheil).

d) Igitur quartam quis debet habere, ut de inofficioso testamento agere non possit; sive jure hereditario, sive jure legati vel fideicommissi, vel si mortis causa ei quarta donata fuerit. (S. 6. I. h. t. 2, 18.)

) Quoniam autem quarta debitae portionis sufficit ad excludendam querelam, videndum erit, an exheredatus partem faciat, qui non queritur: ut puta sumus duo filii exheredati. Et utique faciet, ut Papinianus respondit. (L. 8. §. 8. D. h. t. 5, 2.) Ulp.

4. Form und Wirkung der Anfechtung. $) Si ex causa de inofficiosi cognoverit judex et pronuntiaverit contra testamentum nec fuerit provocatum, ipso jure rescissum est; et suus heres erit secundum quem judicatum est et bonorum possessor, si hoc se contendit, et libertates ipso jure non valent, nec legata debentur. (L. 8. S. 16. D. h. t.) Id,

5. Das Notherbenrecht der Nov. 115. und die actio ad supplendam legitimam.

S. 105.

Erwerb der Erbschaft. [Gaj. II, 152 sq. Inst. tit. de heredum qualit. ed differentia, 2, 19.]

1. Vorausseßungen.
a) Delation und Bewußtsein davon.
b) Erwerbfähigkeit (Kapazität).

« PredošláPokračovať »