Obrázky na stránke
PDF
ePub

recht, II, 2.] Proconsulare imperium, censoria, tribunicia potestas. Lex de imperio; Titulatur. Consilium principis.

2. Der Senat. a) Tum primum comitia e campo ad patres translata sunt. (Tac. Ann. I, 15. Tiberius.)

3. Die Aemter: Consulat, Prätur, Aedilität. Praefectus praetorio; Praefectus urbi. – Die faiserlichen Prokuratoren.

4. Munizipien und Provinzen. Provinciae Caesaris, Provinciae senatus. Kolonien. Romanisirung, Reichsbürgerthum.

B) In orbe romano qui sunt, ex constitutione imperatoris Antonini [Caracallae] cives Romani effecti sunt. (L. 17. D. de statu hom. 1, 5.) Ulp.

5. Kultur der Zeit. (Vgl. Friedländer, Darstellungen aus der Sittengeschichte Roms, 3 Thle.)

[ocr errors]

§. 10. Die christliche Kaiserzeit, von Konstantin bis Justinian.

1. Der Despotismus als offizielle Regierungsform. a) Princeps legibus solutus. (L. 31. D. de leg. 1, 3.) Ulp.

B) Imperator, cui ipsas etiam leges Deus subjecit, et quem tamquam vivam legem hominibus misit. (Justin. Nov. 105, c. 2. fin.)

γ) Βασιλεύς ... ου μόνον της ημετέρας περουσίας, αλλά και ' αυτών των σωμάτων εστι κύριος ... ου γαρ μισεί τινά βασιλεύς, ,

.. ει δέ τις ευρεθή, τοϊς τελευτώσι συναριθμήσετει. (Theophilos, Paraphr. Instit. I, 2, $. 7.)

2. Die Beamtenhierarchie.

[Notitia dignitatum et administrationum omnium in partibus Orientis et Occidentis (um 400 p. Chr.); ed. Böcking, 1839.]

3. Entnationalisirung und Theilung des Reiches.

[ocr errors]

1. Jus scriptum und non scriptum. a) Scriptum autem jus est lex, plebiscitum, senatusconsultum, principum placita, magistratuum edicta, responsa prudentium. (S. 3. J. de j. nat. 1, 2.)

B) Sine scripto jus venit, quod usus approbavit. (§. 9. J. eod.)

Y) His legibus [scil. XII. tabularum] latis coepit, (ut naturaliter evenire solet, ut interpretatio desideraret prudentium auctoritatem), necessariam esse disputationem fori. Haec disputatio et hoc jus, quod sine scripto venit compositum a prudentibus . . . communi nomine appellatur jus civile. . .. Ita in civitate nostra ... est proprium jus civile, quod sine scripto in sola prudentium interpretatione consistit. (L. 2. §. 5, 12, D. de 0. J. 1, 2.) Pomp.

2. Jus civile und jus honorarium (praetorium). d) Praetorum quoque edicta non modicam obtinent juris auctoritatem. Hoc etiam jus honorarium solemus appellare, quod qui honores gerunt, id est magistratus, auctoritatem huic juri dederunt. Proponebant et Aediles curules edictum de quibusdam causis, quod et ipsum juris honorarii portio est. (S. 7. J. de j. nat. 1, 2.)

3. Jus civile und jus gentium (Nationales Sonderrecht und allgemeines Verkehrsrecht). Jus naturale.

€) Privatum jus tripertitum est: collectum etenim est ex naturalibus praeceptis, aut gentium, aut civilibus. - Jus naturale est, quod natura omnia animalia docuit. ... Hinc descendit maris atque feminae conjunctio quam nos matrimonium appellamus, hinc liberorum procreatio, hinc educatio. (L. 1. $$. 2, 3. D. de J. et J. 1, 1.) Ulp.

$) Omnes populi, qui legibus et moribus reguntur, partim suo proprio, partim communi omnium hominum jure utuntur: nam quod quisque populus ipse sibi jus constituit, id ipsius proprium est, vocaturque jus civile, quasi jus proprium civitatis; quod vero naturalis ratio inter omnes homines constituit, id apud

utitur. (Gajus I, 1.)

$. 12.

Leges und Plebiscita. 1. Begriff. a) Lex est, quod populus Romanus jubet atque constituit. (Gaj. I, 3.)

B) Lex est, quod populus Romanus senatorio magistratu interrogante, veluti Consule, constituebat. (§. 4. J. de j. nat. 1, 2.)

Y) Plebiscitum est, quod plebs jubet atque constituit. Plebs autem a populo eo distat, quod populi appellatione universi cives significantur, connumeratis etiam patriciis; plebis autem appellatione sine patriciis ceteri cives significantur; unde olim patricii dicebant, plebiscitis se non teneri, quia sine auctoritate eorum facta essent; sed postea lex Hortensia lata est, qua cautum est, ut plebiscita universum populum tenerent; itaque eo modo legibus exaequata sunt. (Gaj. I, 3.)

2. Entstehung der Leges. (L. Caecilia Didia, a. 97 v. Chr.)

Legem ferre (Lator legis; Senatus auctoritas). Promulgatio per trinundinum; Contiones. Rogatio und Abstimmung (leges tabellariae). Publikation.

d) Promulgari leges dicuntur, cum primum in vulgus edantur, quasi provulgari. (Festus, h. v.)

) Cum populo agere est: rogare quid populum, quod suffragiis suis aut jubeat, aut vetet. Contionem autem habere est: verba facere ad populum sine ulla rogatione. Multi magistratus simul contionem habere possunt. (Gell. noct. Att. XIII, 15.)

$) Sententia legis Caeciliae et Didiae haec est, ne populo necesse sit, in conjunctis rebus compluribus aut id quod nolit accipere, aut id quod velit repudiare. (Cic. pro domo c. 20.)

n) ,Satura“ et cibi genus ex variis rebus conditum est, et lex multis aliis rebus conferta. (Festus, h. v.)

3. Inhalt und Benennung der Geseße. Sanctio legis.

[ocr errors]

Papirii, qui fuit illis temporibus, quibus Superbus Demarati
Corinthii filius, ex principalibus viris; is liber . . . appellatur
Jus civile Papirianum. (L. 2. §. 2. D. de 0. J. 1, 2.) Pomp.

Beispiele (Numa Pompilius):
B) Vino rogum ne spargito. (Plin. h. n. 14, 12.)

Y) Si hominem fulmen Jovis occisit, ne supra genua tollitor. Homo si fulmine occisus est, ei justa nulla fieri oportet. (Fest. v. occisum.)

2. Lex XII. Tabularum. a. 450 a. Chr.

[Bruns, Fontes, p. 14 sq. Esmarch, Röm. Kechtsgeschichte, $. 15 f. Kunße, Ercurse, S. 132–153.]

a) Entstehungsgeschichte. Liv. III, 9, 10, 31—34; Pomp. L. 2. §. 4. sq. D. de O. J. 2, 1.]

b) Inhalt. Politische und juristische Bedeutung. Interpretatio. (Vgl. §. 11, sub y.)

d) Centuriatis comitiis decem tabularum leges perlatae sunt, qui nunc quoque in hoc immenso aliarum super alias acervatarum legum cumulo fons omnis publici privatique est juris. (Liy. III, 34.)

c) Form und Ueberlieferung. [Schoell, legis XII. tab. Reliquiae, 1866. M. Voigt, Die XII Tafeln, 1883.]

Beispiele: E) SI IN JVS VOCAT ITO. NI IT, ANTESTAMINO: IGITVR EM CAPITO. SI CALVITVR PEDEMVE STRVIT, MANVM ENDO JACITO. SI MORBVS AEVITASVE VITIVM ESCIT, QVI IN JVS VOCABIT JVMENTVM DATO. SI NOLET, ARCERAM NE STERNITO. (Porphyrio, ad Horat. sat. 1, 9, 76; Gell. N. A. XX, 1. S. 25.)

$) AERIS CONFESSI REBVSQVE JVRE JVDICATIS XXX DIES JVSTI SVNTO. POST DEINDE MANVS INJECTIO ESTO. IN JVS DVCITO. NI JUDICATVM FACIT AVT QVIS ENDO EO IN JVRE VIM DICIT, SECVM DVCITO, VINCITO AVT NERVO AVT COMPEDIBVS XV PONDO, NE MINORE (MAJORE] AVT SI VOLET MAJORE (MINORE] VINCITO. SI VOLET SVO VIVITO. NI SVO VIVIT, QVI EVM VINCTVM HABEBIT LIBRAS FARRIS

[ocr errors][ocr errors]

GENTILES FAMILIAM HABENTO. (Ulp. Fragm. XI, 14; XXVI, 1.)

9) SI MEMBRVM RVPIT, NI CVM EO PACIT, TALIO ESTO. MANV FVSTIVE SI OS FREGIT LIBERO, Ccc, [SI] SERVO, CL POENAM SVBITO. SI INJVRIAM FAXSIT, XXV POENAE SVNTO. (Gell. XX, 1. $$. 12, 14; Coll. leg. Mos. II, 5, 5.)

3. Die „Leges novae“.

L. Julia de adulteriis (a. 16. a. Chr.); L. Julia de maritandis ordinibus (a. 16. a. Chr. – 4. p. Chr.); L. Papia Poppaea (a. 9. p. Chr.). Das Jus liberorum; Strafen gegen caelibes und orbi; Caduca.

4. Gefeße zur Organisirung der Munizipalverwaltung:
Lex Rubria de Gallia cisalpina (a. 48.—41. a. Chr.).
Lex Julia municipalis (von J. Caesar, a. 44. a. Chr.).
5. Einzelne Stadtrechte:
Lex Ursonensis, s. Coloniae Juliae Genetivae (a. 43. a. Chr.).
Lex Salpensana

[ocr errors]

Lex Malacitana } (81.—84. p. Chr.).

$. 14.

Senatusconsulta.

[ocr errors]

1. Wesen und Zusammenseßung des Senates.

2. Wirkungskreis. a) Senatusconsultum est, quod senatus jubet atque constituit; idque legis vicem obtinet, quamvis fuerit quaesitum. (Gaj. I, 4.)

B) Non ambigitur senatum jus facere posse (L. 9. D. de legib. 1, 3.) Ulp.

3. Geschäftsordnung.

Referre ad senatum. (Oratio principis.) Debatte und Abstimmung. Form der Beschlüsse (Senatusconsultum, Senatus auctoritas); Acta (gesta) senatus.

14

« PredošláPokračovať »