Obrázky na stránke
PDF
ePub

DABO.

enim dicere pacta conventa inesse bonae fidei judiciis. in.js trading
Sed hoc sic accipiendum est, ut, si quidem ex continenti janteen, an
pacta subsecuta sunt, etiam ex parte actoris insint; ex inter-'-"CA!!!
vallo, non inerunt nec valebunt, si agat, ne ex pacto actio
nascatur: ... ea enim pacta insunt, quae legem contractui dant
i. e. quae in ingressu contractus facta sunt. (L. 7. SS. 4, 5.
D. de pact. 2, 14.) Ulp.

II. Pacta praetoria.
a) Das receptum arbitrii.

b) Das receptum nautarum, cauponum, stabulariorum. (Actio de recepto.)

B) Ait Praetor: NAVTAE, CAVPONES, STABVLARII QVOD CVJVSQVE SALVVM FORE RECEPERINT, NISI RESTITVENT, IN EOS JVDICIVM

Maxima utilitas est hujus edicti: quia necesse est plerumque eorum fidem sequi et res custodiae eorum committere,... et nisi hoc esset statutum, materia daretur cum furibus adversus eos, quos recipiunt, coeundi; cum ne nunc quidem abstineant hujusmodi fraudibus. (L. 1. pr. §. 1. D. nautae, 4, 9.) Ulp.

c) Das Constitutum debiti (proprii, alieni). y) De constituta autem pecunia cum omnibus agitur quicumque pro se, vel pro alio soluturos se constituerint, nulla scilicet stipulatione interposita; nam alioquin, si stipulanti promiserint, jure civili tenentur. (S. 9. I. de act. 4, 6.)

8) Quidam ad creditorem litteras ejusmodi fecit: „Decem, quae Lucius Titius ex arca tua mutua acceperat, salva ratione usurarum, habes penes me. Respondit: actione de constituta pecunia eum teneri. (L. 26. D. de pecun. const. 13, 5.) Scaevola.

a) Ubi quis pro alio constituit se soluturum, adhuc is, pro quo constituit, obligatus manet. (L. 28. D. h. t.) Gaj.

III. Pacta legitima.

Das Compromiß; das Dotalversprechen; die Schenkung (donatio).

[ocr errors][ocr errors]

2. Arten: Handgeschenf, Schenkungsversprechen; remuneratorische Schenkung; donatio sub modo; negotia mixta cum donatione; donatio inter vivos, mortis causa.

3. Sonderrecht der Schenkung. Ana legit une

a) Widerruflichkeit in gewissen Fällen.

b) Erschwerung durch Maß- und Formvorschriften: die Lex 4. Cincia (a. 203 a. Chr.); die Form der professio ad acta (gerichtliche Insinuation).

c) Ungiltigkeit der Ehegattenschenkung. (Siehe unten §. 84.)

[ocr errors]

pereens 4

[ocr errors][merged small][merged small]

$. 69.

Obligationen aus Delikten.

13

[ocr errors]

[Gaj. III, 183. sq. Inst. tit. de obl. quae ex delicto
nasc. 4, 1.]

Wesen des Privatdeliktes. Folgen: Strafklagen, Ersakklagen.
a) Ex maleficiis vero proditae actiones aliae tantum poenae
persequendae causa comparatae sunt, aliae tam poenae, quam
rei persequendae et ob id mixtae sunt. (S. 18. I. de
action. 4, 6.)

Einzelne Privatdelikte.
1. Der Diebstahl (furtum).

a) Begriff.
B) Furtum est contrectatio rei fraudulosa lucri faciendi gratia,
vel rei ipsius, vel etiam usus ejus possessionisve. (L. 1. §. 3.
D. de furt. 47, 2.) Paul.

7) Furtum autem fit non solum, cum quis intercipiendi causa
rem alienam amovet, sed generaliter cum quis rem alienam in-
vito domino contrectat. Itaque si quis re, quae apud eum de-
posita sit, utatur, furtum committit; et si quis utendam rem
acceperit, eamque in alium usum transtulerit, furti obligatur,
veluti si quis ... equum gestandi gratia commodatum longius

(L. 18. D. de cond. furt. 13, 1.) Scaevol.

b) Arten: Furtum rei, furtum usus (possessionis); furtum manifestum, nec manifestum.

) Manifestum furtum est, ut ait Masurius, quod deprehenditur dum fit; faciendi finis est, cum perlatum est, quo ferri coeperat. (Gell. Noct. Att. XI, 18, $. 11.)

c) Diebstahlsklagen. Actio furti, condictio furtiva; actio rerum amotarum.)

3) Poena manifesti furti ex lege XII tab. capitalis erat: nam liber verberatus addicebatur ei cui furtum fecerat; utrum autem servus efficeretur ex addictione, an adjudicati loco constitueretur, veteres quaerebant; sed postea improbata est asperitas poenae et... quadrupli actio praetoris edicto constituta

Nec manifesti furti poena per legem XII tab. dupli irrogatur, eamque etiam praetor conservat. (Gaj. III, 189, 190.)

n) Furti actio, sive dupli, sive quadrupli, tantum ad poenae persecutionem pertinet. Nam ipsius rei persecutionem extrinsecus habet dominus, quam aut vindicando aut condicendo potest auffere. Sed rei vindicatio quidem adversus possessorem est, sive fur ipse possidet, sive alius quilibet; condictio autem adversus furem ipsum heredemve ejus, licet non possideat, competit. (§. 19. I. de oblig. qu. ex del. 4, 1.)

9) Rerum amotarum judicium singulare introductum est, adversus eam, quae uxor fuit; quia non placuit cum ea furti agere posse. . . . Nam in honorem matrimonii turpis actio adversus uxorem negatur. (L. 1, 2. D. de act. rer. amot. 25, 2.) Paul. Gaj. 2. Raub (rapina).

assembled c) Praetor ait: sI CVI DOLO MALO [VI] HOMINIBVS COACTIS (ARMATISVE] DAMNI QVID FACTVM ESSE DICETVR, SIVE CVJVS BONA RAPTA ESSE DICENTVR, IN EVM, QVI ID FECISSE DICETVR, (INTRA ANNVM, QVO PRIMVM DE EA RE EXPERIVNDI POTESTAS FVERIT, IN QVADRVPLVM, POST ANNVM IN SIMPLVM] JVDICIVM DABO. (L. 2. pr. D. vi bon. rapt. 47, 8.)

3. Sachbeschädigung (damnum injuria datum).

^ TujuTesis abiit. Tertio autem capite ait eadem lex Aquilia: „CETERARVM RERVM PRAETER HOMINEM ET PECYDEM OCCISSOS SI QVIS ALTERI DAMNVM FAXIT, QVOD VSSERIT, FREGERIT, RVPERIT INJVRIA, QVANTI EA RES FVIT IN DIEBVS TRIGINTA PROXIMIS, TANTVM AES DOMINO DARE DAMNAS ESTO.“ (L. 27. SS. 4, 5. D. eod.) Ulp.

u) Injuriam autem hic accipere nos oportet . . . quod non jure factum est, hoc est contra jus i. e. si culpa quis occiderit; ... igitur injuriam hic, damnuin accipiemus culpa datum etiam ab eo, qui nocere noluit. Et ideo quaerimus, si furiosus damnum dederit, an legis Aquiliae actio sit? Et Pegasus negavit, quae enim in eo culpa sit, quum suae mentis non sit? Et hoc est verissimum; cessabit igitur Aquiliae actio, quemadmodum si... tegula ceciderit; sed et si infans damnum dederit idem erit dicendum. (L. 5. SS. 1, 2. D. eod. Ulp.

v) His autem verbis legis: „quanti in eo anno plurimi fuerit“ illa sententia exprimitur, ut si quis hominem tuum, qui hodie claudus aut luscus aut mancus erit, occiderit, qui in eo anno integer aut pretiosus fuerit, non tanti tenetur, quanti is hodie erit, sed quanti in eo anno plurimi fuerit. (S. 9. I. h. t. 4, 3.)

$) Et placuit ita demum ex ista lege actionem esse, si quis corpore suo damnum dederit; itaque alio modo damno dato, utiles actiones dantur: velut si quis alienum hominem aut pecudem incluserit et fame necaverit, aut jumentum tam vehementer egerit ut rumperetur. (Gaj. III, 219.)

4. Ehrenkränkung (injuria). lubelen

a) Begriff und Arten. o) Generaliter injuria dicitur omne, quod non jure fit, specialiter alias contumelia, quae a contemnendo dicta est. . . .

(pr. I. de injur. 4, 4.)

) ... Injuria ex affectu facientis consistit. Itaque pati quis injuriam, etiamsi non sentiat, potest; facere nemo, nisi qui

advertisy

0) Injuria autem committitur non solum cum quis pugno puta aut fuste percussus vel etiam verberatus erit, sed et si cui con- aber vicium factum fuerit, sive quis bona alicujus quasi debitoris, sciens eum nihil sibi debere, proscripserit, sive quis ad infamiam alicujus libellum aut carmen scripserit, sive matremfamilias aut praetextatum adsectatus fuerit, et denique aliis pluribus modis. (Gaj. III, 220.)

b) Rechtsfolgen. r) Nostrae XII tabulae cum perpaucas res capite sanxissent, in his hanc quoque sanciendam putaverunt, si quis occentavisset sive carmen condidisset, quod infamiam faceret flagitiumve alteri. Cic. de rep. IV, 10, 12. (ap. August. de civ. dei II, 9.).

v) Poena autem injuriarum ex lege XII tabularum propter membrum quidem ruptum talio erat; propter os vero fractum aut collisum trecentorum assium poena erat; propter ceteras cirao vero injurias XXV assium poena erat constituta: et videbantur illis temporibus in magna paupertate satis idoneae istae pecuniariae poenae esse. (Gaj. III, 223.)

9) Ait praetor: „QvI ADVERSVS BONOS MORES CONVICIVM CVI FECISSE, CVJVSVE OPERA FACTVM ESSE DICETVR, QVO ADVERSVS BONOS MORES CONVICIVM FIERET: IN EVM JVDICIVM DABO. (L. 15. $. 2. D. de injur. 47, 10.)

X) Actio injuriarum non jus possessionis adsequitur, sed dolorem imminutae libertatis judicio poenaque mitigat. (Cic. pro Caecin. c. 12. fin.)

S. 70.

Obligationes ex variis causarum figuris.
[Inst. titt. de oblig. quasi ex contr. 3, 27; de obl., quae
quasi ex delicto nascuntur, 4, 5.)

A. Quasi ex contractu. Hauptfälle:
1. Geschäftsführung ohne Auftrag (negotiorum gestio).

« PredošláPokračovať »