Obrázky na stránke
PDF
ePub

Q. HORATII FLACCI

SATIRARUM

LIBER PRIMUS.

SATIRA I.

Qui fit, Maecenas, ut nemo, quam sibi sortem

Seu ratio dederit seu fors obiecerit, illa

Sat. I. 2. ulla S et quattuor Pottierii (non Bbcdp neque Edd. praeter Feam et Pottierium).

1. Festive reprehendit poëta ri- | diculam illam uɛμvuoigiav et inconstantiam, qua plerique aequales eius laborabant, coniunctam semper cum acri in eos invidia, quibus ex illorum opinione melior sors obtigerat. Huius autem morbi, sane vel maximi vitae beatae impedimenti, praecipuam causam hanc esse dicit, quod insigni quadam stultitia abrepti permulti totam per vitam nihil aliud agant, quam ut quocunque modo pecuniam corradant, conquisitis tamen nunquam fruantur, illud nimirum causati, se placidae senectutis quieti nunc, cum tempus sit, prospicere. Maecenati autem hanc satiram inscribens vel hoc ipso demonstrat potentem amicum longe remotum esse a vitio, quod tam acriter insectatur. Haud inconsulto Satiram

HORAT. VOL. II. ED. MAI. III.

ad Maecenatem scriptam ceteris praemisit; ut Epodum 4., Carmen 4. Libri I. et Epistolam 4. Libri I. eidem fautori inscripsit.

Propter transitus aliquos abruptiores ac minus fortasse quam alibi callida iunctura occultatos (cfr. vv. 13. 23. 108.) et propter totius sermonis exitum (v. 120.), qualis aequo iure cuilibet huius generis scriptiunculae assui poterat, nonnulli hanc satiram inter prima Lucilium et imitandi et superandi experimenta ab Horatio facta referendam esse censuerunt. Primus autem annus, quo componi potuit, fuit u. c. 746.; plerique tamen, etiam Grotefend (Schriftst. Laufb. des Horat.), referunt ad a. u. c. 749. 3. Similes sunt huic exordio loci Maximi Tyrii Diss. 24, 4. et Himerii Ecl. 20. p. 272. W., quos com

-

Contentus vivat, laudet diversa sequentes?

3. sequentis B.

parationis causa exscribemus; nec tamen credibile est, ab his Sophistis unquam lectas esse Horatii satiras, sed vel casu in eundem locum inciderunt vel antiquius aliquod exemplar Graecum ante oculos habuerunt. (Erat autem locorum communium et exemplorum | quaedam quasi παράδοσις per philosophorum ac rhetorum scholas propagata, ex qua omnes pariter hauriebant, ita ut easdem sententias, fabulas, historias modo novis coloribus ornatas atque expolitas, modo pingui Minerva repetitas in scriptis suis alicubi velut certa quadam lege hac de re lata collocarent. In hac autem παραδόσει Horatius regnabat, quemadmodum | in Satiris et Epistolis interpretandis passim demonstrabimus, saepius, quam adhuc factum est, poëtam cum Stoicis praesertim ac Sophistis comparantes.) Maximus: Χαλεπὸν εὑρεῖν ἀκριβῆ βίον, ὥσπερ καὶ ἄνδρα, ἀλλὰ παντὶ ἀνακέκραται ἔνδειά τις πρὸς τὸ ἄκρως καλόν, καὶ πλεονεκτεῖ ἕτερος ἑτέρου, ὅτῳ ἂν ἐλάττω τὰ ἐνδέοντα ᾖ. Καὶ ἴδοις ἂν τὸν μὲν γεωργικὸν μα καρίζοντα τοὺς ἀστικοὺς ὡς συνόντας βίῳ χαρίεντι καὶ ἀνθηρῷ τοὺς δὲ ἀπὸ τῶν ἐκκλησιῶν καὶ τῶν δικαστηρίων, καὶ τοὺς πάνυ ἐν αὐτοῖς εὐδοκίμους, ὀδυρομένους τὰ αὑτῶν καὶ εὐχομένους ἐπὶ σκαπάνῃ βιῶναι καὶ γηδίῳ σμικρῷ. Ακούσῃ δὲ τοῦ μὲν στρατιωτικοῦ τὸν εἰρηνικὸν εὐδαιμονίζοντος, τοῦ δὲ ἐν εἰρήνῃ τὸν στρατιωτικὸν τεθηπότος. Καὶ εἴ τις θεῶν ὥσπερ ἐν δράματι ὑποκρινὰς ἀποδύσας ἕκαστον τοῦ παρόντος βίου καὶ σχήματος μετ

αμφιέσει τὰ τοῦ πλησίον, αὖθις αὖ οἱ αὐτοὶ ἐκεῖνοι ποθήσουσι μὲν τὰ πρότερα, ὀδυροῦνται δὲ τὰ παρόντα.

νον

Οὕτω δυσάρεστόν τι

ἐστὶν ὁ ἄνθρωπος κομιδῇ καὶ φιλαίτιον καὶ δεινῶς δύσκολον καὶ οὐδὲν τῶν (τὰ Dübn.) αὑτοῦ ἀσπάζεται. Himerius: Δεινὴ ἡ συνή θεια κόρον τεκεῖν καὶ τὴν ἐξου σίαν ὕβρει λυμήνασθαι. Οἰκοῦντες γῆν ζητοῦμεν θάλασσαν καὶ πλέοντες πάλιν περισκοποῦμεν τὰ | ληϊα. Ο πλωτὴρ μακαρίζει γηπόκαὶ τὸν ναύτιλον ἀρότης ἡγεῖται πάλιν εὐδαίμονα. Ταῦτα πάντα τοῦ κόρου παίγνια. - nemo] Securus amici, neque hunc nec semet ipsum ex innumerabilibus his μεμψιμοίροις excipit; uterque enim hoc vitio prorsus immunis erat. Γενικώς igitur de mortalium volgo loquitur; id quod, etsi per se facile intelligitur, propter nonnullorum interpretum argutias notandum videbatur. quam sortem - ratio dederit] «vitae genus, quod certum consilium constanter secuti inde ab aetate adulta delegimus.» — ratio] «besonnene Wahl».

[ocr errors]
[ocr errors]

fors] In hoc vocabulo, ut ait Cicero de Legg. 2, 11, 28., incerti casus significantur magis (quam in v. Fortuna). Cic. ad Att. 14, 13, 3: Sed haec fors viderit, ea, quae tali bus in rebus plus quam ratio potest.

[ocr errors]

obiecerit] In hoc quoque v. caeci casus notio clarius inest quam in v. offerre, quo in pedestri oratione uti solent (Cic. ad Att. 2, 22, 1: quod fors obtulerit, id acturus videtur.), itemque Horatius ipse Sat. 4, 6, 54: Nulla - mihi te fors obtulit. — illa] «eadem illa, qua semel utitur.» Leclio ulla vel ideo reiicienda, quod

O fortunati mercatores! gravis annis

4. armis Bouhierius probb. F. A. Wolfio, Eichstadio, Reisigio. (Firmant annis omnes mei et Pottierii.)

singuli homines unum dumtaxat vi- | mendavit coniectura armis, facilis tae genus sibi deligere solent. laudet] ut apud Himerium 1. 1. uazapisa. Ceterum ex praecedenti nemo subintelligendum est quisque, ut Cic. de Or. 3, 44, 52: Nemo extulit eum verbis, qui ita dixissel, ul qui adessent intelligerent, quid diceret, | sed contempsit eum, qui minus id fa- | eere potuisset. (Sic etiam Graeci. Plato de Rep. 2. p. 366. D: Tov με ἄλλων οὐδεὶς ἑκὼν δίκαιος, ἀλλ' ὑπὸ ἀνανδρίας yeye to adiκεῖν, ἀδυνατῶν αὐτὸ δρᾷν. Η.) Juven. 6, 47: cum furem nemo timeret, (sed quisque) Caulibus aut pomis et aperto viveret horto. · diversa] «prorsus opposita et contraria suis studiis.»>

[ocr errors]

illa quidem et admodum speciosa, cum etiam apud Ovid. Her. 4, 405. Met. 8, 312. atque alibi vv. annis et armis confundantur. Et sane luculentum pergravis oneris militibus Romanis impositi exemplum praebet Liv. Epit. 57. Non tamen satis perspexerunt, Codicum lectione significari id, quod hic vel maxime requiritur, militis condicionem post certum stipendiorum numerum magna cum molestia permanentem, cum iam spe sese locupletandi destitutus est: Bouhierii vero coniectura, memorata primum a Sanadono, deinde ex huius commentario a Gesnero (4752.), notionem molestiae interdum desinentis, veluti, cum extra agmen in castris, vel in praesidio alicubi est; praeterea cum haud perpetui temporis onere prorsus pugnare v. armis monstrat v. iam

4.5. gravis annis] Sophocl. Oed. Tyr. 47: οἱ δὲ σὺν γήρα βαρείς | Teons. Theocr. 24, 100: лoλhoto | Bagóc xe lov iviavrois. Virg. Aen. 9, 246: Hic annis gravis atque | (bereits), quod aut omittendum aut animi maturus Aletes. (2, 435: aevo cum v. simul permutandum erat; Jam gravior.) Liv. 7, 39: graves iam iam enim manifesto non defatigaaetate (milites). Intellige militem, tionem requiete facile levandam, cui vel ratio vel fors hoc vitae ge- sed debilitatas in perpetuum vires nus obtulerit. Is stipendiorum ini- significat. (Bouhierii armis probatio ex praeda vel ex agris assignan- | bat etiam Reisigius, et assentitur dis divitias se paraturum aliquando criticus eius, Teuffel, in Iahnii Ansperarat; at post complura stipen- nal. T. 32. pag. 349 sqq., cui redia, cum iam aetate provectior spondet ibidem Iahnius, inter alia necdum dives factus est, propter haec dicens: Natürlich ist unter dem id ipsum, quod pristinae eius vires miles annis gravis nicht ein altercontinuis illis laboribus, quibus va- grauer Greis zu verstehn, sondern care debebant milites Romani, ali- die Worte sind eben nur in relativer quanto imminutae sunt, omni maio- Beziehung auf den Kriegsdienst zu ris quaestus spei renuntiandum esse deuten und von einem solchen Lebensvidet, ideoque invidet mercatori, qui alter zu verstehen, wo das Kriegsleeodem vel minore etiam tempore ben beschwerlich und die Kräfte stumpf locuples evasit. Recte lahnius: «Si- zu werden anfangen. Ein alter gnificat poëta non annos vitae, sed Soldat und ein alter Greis sind zwei annos militiae.» Multis se com- sehr verschiedene Menschen, und doch

|

|

Miles ait multo iam fractus membra labore.

Contra mercator navem iactantibus Austris :

Militia est potior. Quid enim? Concurritur: horae
Momento cita mors venit aut victoria laeta.
Agricolam laudat iuris legumque peritus,

6. navem bSc et Bentl., ut constanter est apud Ciceronem: navim Bdp,LCtFM. 7. quid enim, superscr. «vel quid ni», d. 8. Momento cita BbScdp, Bentleii Codices omnes, CtF: Momento aut cila ex quattuor Codd. L, Bentleius, M.

5

kann man von beiden gravis annis | mento unius horae caesus Samnis. sagen.) — fractus] ut Virg. Aen. 2, 43: fracti bello. Nonnullorum explicationi, Horatium loqui de lassitudine die aliquo ex laboribus bellicis orta, sed brevi temporis spatio post quietem ac somnum decedente, prorsus, ut diximus, adversatur v. iam; deberet enim esse: «cum aliquando est fractus labore,» ut taceam de vv. gravis annis.

[blocks in formation]

Quid enim?] quasi sequeretur «contra dices, obiicies?» Est ex sermone quotidiano, ut tí yáo; πῶς γὰρ οὔ; Αpud Ciceronem semper sequitur altera interrogatio. De Finn. 2, 22, 72: Quid enim? fortemne possumus dicere eundem illum | Torquatum? Ibid. c. 28, 93: Quid enim? summus dolor plures dies manere non potest? Sic h. 1. dicere li- | cebat: Quid enim? (quidni?) Nonne concurritur cet.? Cfr. Hand Turs. II. p. 386. (Was ist's denn?) - horae Momento] «puncto temporis.» SCHOL. Epp. 2, 2, 172: puncto-mobilis horae. Liv. 5, 7: horae momento simul aggerem ac vineas incendium hausit. Id. 9, 46: mo

[ocr errors]

|

|

|

Plut. Aemil. Paul. c. 27: pas mas uopio. — cita] V. aut, quod recentiores plerique ante hoc adi. inserunt, vel ex optimorum Codd. auctoritate reiiciendum, est ex solitis illis mediae aetatis glossis scholasticis, inter lineas primum adscriptis. « Nequaquam leg. Momento aut cila; animus enim nautae abiectus in his est considerandus, cui iam paene desperata salute ista tranquillitas ambigendi non convenit.» REISIG Commentat. Oed. Col. p. 246. Cfr. Hand Tursell. I. p. 536., qui aut semel positum vertit oder auch; sicque est infra v. 72. et v. 404. Quod autem ominosum et infaustum esse sine duplici part. disiunctiva dicit Bentleius, id, puto, satis avertitur statim subiectis vv. aut victoria laeta. Nec vero comparari debebat Catull. 64, 402: Aut mortem oppeteret Theseus aut praemia laudis. Hand 1. 1. confert Liv. 24, 43: hic vincendum aut moriendum, milites, est, ubi primum hosti occurristis. Demosth. Lept. §. 83: ὑπὲρ ὧν ἐκεῖνος (Χαβρίας) ᾤετο deîv åñoяvýozeiv ỷ vizặv. Antithesis autem, quam quisque per se facillime sentit neque fortasse explicatione eget, haec est: «cum ego mercator saepe multas per horas, interdum per integros dies, anxie conflictari debeam cum procellis, diuturno mortis periculo expositus. >>

Sub galli cantum consultor ubi ostia pulsat.

Ille datis vadibus qui rure extractus in urbem est,

Solos felices viventes clamat in urbe.

[blocks in formation]

40. cantu sex Pottierii. 42. cantat Bd, laudat p.

9-12. iuris legumque peritus] Non legibus dumtaxat ius continetur, sed etiam senatus consultis, edictis magistratuum, responsis prudentum. consultor] qui, litem adversus quempiam agens, iureconsultum, virum aliquem primarium civitatis, in atrio domus suae in solio sedentem, primo mane adit, ut sibi de iure respondeat actionumque formulas praescribat. In gallicinii tempore ridícula hyperbole inest, ut in illis Cic. pro Muren. 9, 22: Vigilas tu (Sulpici) de nocte, ut tuis consultoribus respondeas; ille (L. Lucullus), ut eo, quo intendit, mature cum exercitu perveniat. Te gallorum, illum buccinarum cantus exsuscitat. Cfr. Epp. 2, 4, 403: Romae dulce diu fuit et sollemne reclusa Mane domo vigilare, clienti promere iura. Ovid. Am. 4, 43, 49: Atque eadem (Aurora) sponsum consulti ante atria mittis cet. vadibus] Vas in re iudiciali proprie appellatus est is, qui pro altero vadimonium promittebat (Varro L. L. 6, 74.), id est, qui apud praetorem spondebat reum in iudicium sisti. Rusticanus igitur Romanus, invitus quidem, sed ne vadimonio deserto litem amitteret, in Urbem se conferre coactus, eius incolas alta voce vel ideo felices praedicat, quod praeter multa alia vitae gaudia longe commodius negotiis forensibus operam navare possint, ipse cum propterea tantum temporis perdat. clamat]

40

«fortiter ac praefracte contendit » ; ut Sat. 2, 3, 430: Insanum le omnes pueri clamentque puellae. Epp. 2, 4, 80: clament periisse pudorem. Alii non prorsus necessario hoc pro dypotzias signo habent, ut est sane μεγάλῃ τῇ φωνῇ λαλεῖν apud Theophr. Char. 4, 4. Plaut. Most. 4, 4, 6: Quid tibi, malum, hic ante aedes clamitatio est? An ruri censes te esse? Abi rus. (Memorabilis est lectio Cod. antiquiss. B: cantat; dictum hoc esset, ut apud Graecos saepe usurpatur vuvεiv, verum ortum puto ex v. cantum.)

-

43-49. Cetera de genere hoc] Transitus est Lucretianus 4, 590: Cetera de genere hoc monstra ac portenta loquuntur. 5, 38. In prosa or. quae sunt huius generis. Cic. Tusc. 4, 7, 16: et si quae sunt de genere eodem. Delassare] Rarius hoc verbum dupliciter interpolatum est: Ut lassare queant Io. Sarisb. de Nugis Cur. 4, 43. fortasse memoriter; Lassare ut valeant Ed. Ascens. Praeterea post adeo sunt multa necessario requiri putabant ut; sed quod Horatius scripsit quotidianum sermonem egregie refert. - Fabium] «Fuit Fabius (Maximus PORPH.) eques Romanus Narbonensis, qui aliquot libros pertinentes ad Stoicam philosophiam conscripsit. Hic autem Fabius Pompeianas partes secutus est et cum Horatio de disciplinis saepe contendit.» ACR. Spohn intellexit de eo, quem M. Fabium

« PredošláPokračovať »