Obrázky na stránke
PDF
ePub

partes pænitentiæ. Pars enim hominis ponitur get eam, prout est in executione, sicut etiam non solum corpus, quod est ejus materia, sed baptismus in adultis, ut supra dictum est'. etiam anima, que est ejus forma. Sed tria Ad tertium dicendum, quod satisfactio est praedicta', cum sint actus pænitentis, se habent pars pænitentiæ sacramenli, fructus autem sicpit materia ; absolutio autem sacerdotis se pænitentiæ virtutis. habet per modum forma. Ergo absolutio sa- Ad quartum dicendum, quod plura requicerdotis debet poni quarta pars poenitentiæ. runtur ad bonum , quod procedit exc integra

Respondeo dicendum quod duplex est pars, causa, quam ad malum, quod procedit ex sin. ut dicitur in 5 Metaph. ?, scilicet pars essen- gularibus defectibus, secundum Dionys., 4 c. tiæ, et pars quantitatis. Partes essentice sunt de Dio. nom. ?. Et ideo, licet peccatum perficianaturaliter quidem forma et materia, logicetur in consensu cordis, ad perfectionem tamen autem est genus et differentia. Hoc autem modo pænitentive requiritur et contrilio cordis , et quodlibet sacramentum distinguitur in mate- confessio oris, et satisfactio operis. riam et formam, sicut in partes essentiæ. Un- Ad contrarium vero patet solutio per ea de et supra dictum est, quod sacramenta con- quæ dicla sunt 3. sistunt in rebus et verbis. Sed quia quantitas se tenet ex parte materiæ, partes quantitatis

COMMENTARIUS. sunt partes materiæ. Et hoc modo sacramento pænitentiæ specialiter assignantur partes ( ut 1. D. Thomæ conclusio. — Duo, ut argudictum est ^) quantum ad actus pænitentis, qui mentis constat, interrogantur in hoc titulo. sunt materia hujus sacramenti. Dictum est Primum, an omnes hæ sint partes hujus maautem supra 5, quod alio modo fit recompensa- teriæ. Aliud, an hæ partes sufficienter comtio offense in pænitentia, et in vindicativa jus- plectantur, seu constituant hanc materiam. titia. Nam in vindicativa justitia fit recom- Et utrique unica et simplici responsione ac pensatio secundum arbitrium judicis , non se- ratione D. Thomas satisfacit, dicens optimam cundum voluntatem offendentis, vel offensi. Sed esse illam divisionem, et ideo neque contiin pænitentia fit recompensatio offensæ secun- nere aliquid quod materia non sit, neque dum voluntatem peccantis , et secundum arbi- etiam desiderari aliquid quod materia sit. trium Dei, in quem peccatur ; quia hic non Assumptum vero declaratur, quia ad finem quæritur sola redintegratio æqualitatis justic poenitentiæ illæ tres partes sufficiunt, et tiæ (sicut in justitia vindicativa), sed magis necessariæ sunt, ut fiat Deo voluntaria rereconciliatio amicitiæ ; quod fit dum offendens compensatio pro peccato secundum arbirecompensat secundum voluntatem ejus , quem trium ejus; bic enim est pænitentiæ finis, ad offendit. Sic igitur requiritur ex parte pæni- quem comparandum perfecte illa tria contentis, primo quidem voluntas recompensandi, currunt, et sunt necessaria secundum diviquod fit per contritionem; secundo, quod se nam institutionem. Advertere enim oportet subjiciat arbitrio sacerdotis loco Dei, quod fit circa hanc litteram D. Thomæ, ipsum supin confessione ; tertio, quod recompenset se- pouere recompensationem hanc ex parte quicundum arbitrium ministri Dei, quod fit in dem hominis voluntariam esse debere, quia satisfactione. Et ideo contritio, confessio et est (ut ita dicam) amicabilis, seu ad restituensatisfactio ponuntur partes pænilentiæ. dam divinam amicitiam ordinata; tamen non

Ad primum ergo dicendum, quod contritio esse in arbitrio hominis modum seu rationem secundum essentiam quidem est in corde, et exbibendi Deo hanc recompensationem, imo pertinet ad interiorem pænitentiam. Virtuali- neque esse ex sola rerum natura determina. ter aule:n pertinet ad exteriorem pænitentiam, tam, sed pendere ex arbitrio divino, ut sæpe in quantum scilicet implicat propositum confi- dictum est supra, et hic D. Thomas aperte tendi et satisfaciendi.

docet. Unde ratio a priori, cur illa tria, el Ad secundum dicendum , quod satisfactio non plura, sint necessaria in lege nova, est, confert gratiam, prout est in proposito; et au- quia Deus ita instituit. Congruentia autem

est, quam hic affert D. Thomas. ! Posita in argumento primo.

2. Prima difficultas circa doctrinam D. 2 Text. 7, tom. 3. 3 Q. 60, a. 5 et 6.

I Q. 68, a. 2. et q. 69, art. 8. 4 Art, præced.

2 Part. 4, inter finem et medium. 5 Q. 85, art. 3, ad. 3.

3 In corpore art.

Thomæ. — Circa quam oportet ulterius ad- de recompensatione pro pæna, sed etiam pro vertere, D. Thomam solum tribuere contri- culpa, qualis ab homine exhiberi potest, et tioni voluntatem recompensandi ; confessioni consequenter intelligitur de voluntate efficaci, vero subjectionem, quæ fit homini loco Dei, quæ operačur etiam quod potest; sic enim ut de recompensatione judicet seu arbitretur; pænitentia vult recompensare, ut statim exsatisfactioni vero a ministro Dei impositæ tri- hibeat quod potest ad recompensationem, scibuere ipsam recompensationem. Quæ quidem licet, detestationem et contritionem ; et ideo nonnullas habent difficultates, quia ad con- totum hoc includit D. Thomas sub illo primo tritionem non solum spectat voluntas recom- membro. Et consequenter in secundo verispensandi, sed multo magis recompensatio sime dicit penitentem per confessionem subipsa pro culpa, quatenus ab homine exhiberi jici homini loco Dei, non tantum ad poenalem potest per detestationem peccati. Atque ita satisfactionem suscipiendam, sed maxime ut non recte videtur tribui satisfactioni (quæ est de culpa ipsa judicetur, et consequenter de tertia pars pænitentiæ ) tota recompensatio dispositione ad veniam obtinendam necespro peccato, sed solum illa quæ est pro poena saria. Post quod judicium satisfactio, quæ sutemporali. Unde etiam confessio non princi- perest, solum est pro pena. Ex his ergo satis paliter ordinatur ad hanc recompensationem constat prædicta divisio, quæ et communis pro pena, quæ quasi secundaria est, sed ad est apud Theologos antiquos, et approbatur ipsius culpæ remissionem. Quæ quidem om- a Conciliis Florentino, et Tridentino, sess. 14, nia partim constant ex supra tractatis de vir- c. 3. tute, partim constabunt ex dicendis de sacra. 4. Dubium.-Ejusdem solutio. - In solumento poenitentiæ. Quo fit, ut contritio ea- tione ad 1 explicat D. Thomas quomodo condem ratione in lege nova exigatur, qna ex se, tritio, cum sit actus interior, possit esse pars et in quacunque lege necessaria est, scilicet, sensibilis sacramenti, et in summa dicit raut avertat hominem a peccato, et convertat tionem esse, quia licet secundum essentiam ad Deum, atque ita disponat illum ad veniam sit interior, virtualiter tamen pertinet ad exobtinendam. Et præterea, quia sine illa non leriorem pænitentiam, in quantum implicat potuisset confessio veram rationem accusatio propositum confitendi et satisfaciendi. Circa nis habere, ut suo loco dicemus. Confessio quam responsionem dubium proponit Cajetaantem exterior et sacramentalis, de qua hic nus, supponens D. Thomam dicere contriest sermo, specialiter postulata est in lege tionem secundum essentiam non esse parlem nova, ut posset ab hominibus loco Dei judi- sacramenti, sed ut virtualiter pertinet ad excium de peccatis ferri, quod factum est, ut teriorem poenitentiam. Ex quo videtur sequi, medicina peccatorum et facilior esset, et uti- contritionem, ut est distincta a confessione lior. Unde etiam talis actus, licet exterior sit, et satisfactione, non esse partem pænitentiæ. tamen, ut ab interiori procedit, et totum ho- Et respondet in contritione plura inveniri , minem Deo subjicit in suo ministro, quodam- inter quæ unum est velle recompensare ad modo concurrit ad ipsam recompensationem arbitrium sacerdotis, et ut sic, esse primam etiam pro offensa, qualis ab homine exhiberi partem sacramenti poenitentiæ, distinguique potest; et ideo interdum etiam suo modo a confessione et satisfactione tanquam inicomplet dispositionem ad veniam obtine:- tium pænitentiæ exterioris et satisfactionis dam, et reconciliandam amicitiam, saltem reconciliative. Et hanc voluntatem ait intelper sacramentum, ut quando contritio im- lexisse D. Thomam, cum dixit, contritionem, perfecta est, seu sola attritio. Tandem vero ut implicat propositum confitendi et satisfaadjuncta est satisfactio propter vindictam pec- ciendi, virtualiter pertinere ad poenitentiam catorum et recompensationem pænæ tempo- exteriorem. Talis, quoad reatum eis relictum.

5. Refellitur dubium.--Mihi tamen nec du3. Respondeo, hæc vera esse, nec a D. bitatio hæc videtur habere fundamentum in Thoma in præsenti negari, licet non omnia verbis D. Thomæ, nec placet doctrina, quæ explicuerit, sed per effectum clariorem, et in occasione illius datur. Primum declaro, quia quo magis cernitur ratio justitiæ punitivæ, D. Thomas non habet illam propositionem usum et necessitatem prædictarum partium negativam : Contritio secundum essentiam non declaraverit. Quanquam primum membrum, est pars sacramenti pænitentiæ ; neque est scilicet, ad contritionem pertinere voluntatem vera in sensu, in quo illa particula, secundum, recompensandi, intelligi posset non tantum in præsenti accipi debet. Potest enim accipi reduplicative, seu causaliter, id est, non in- tentis. Unde si vera esset sententia eorum cludi in essentia contritionis, quod sit pars qui dicunt, poenitentem non teneri ad accesacramenti, seu contritionem præcise ex vi ptandam vel implendam pænitentiam a consuæ essentiæ non habere quod sit pars sacra- fessore injunctam , illa voluntas satisfaciendi menti. Et sic quidem propositio est vera, ta- ad arbitrium confessoris nullo modo pertinemen impertinens ad propositum , quia non ret ad rationem contritionis, neque ex neces. refert ad rem de qua agitur, et est res per se sitate includeretur in illa ; et sic sine tali vonota, quia essentia contritionis antiquior est luntate posset contritio esse pars sacramenti. sacramento, et non pendet es institutione, Et quamvis illa opinio generaliter vera non sicut sacramentum ; unde esse partem sacra- sit, fortasse in confessione de solis venialibus menti accidentarium illi est, et extrinsecum, verum habet, et tamen etiam in confessione sicut est extra essentiam aquæ, quod sit ma- illorum contritio est pars sacramenti. Igitur teria sacramenti. Alio ergo modo sumitur contritio nec solum, nec præcipue ratione ililla particula specificative, seu ad designan- lius voluntatis est pars sacramenti, sed secundum id, quod substantialiter, ut sic dicam, dum se, et ratione totius substantiæ suæ; et est materia seu pars materiæ, ac si dicere- illa voluntas in tantum potest esse pars, in mus, panem secundum substantiam et essen- quantum spectat ad substantiam contritionis. tiam suam esse partem materiæ Eucharistiæ, Nec D. Thomas cum ait contritionem, ut imel in hoc sensu falsum esse censeo negare plicat propositum confitendi et satisfaciendi, contritionem secundum essentiam suam esse esse virtualiter pænitentiam exteriorem , sipartem sacramenti ; nam essentia contritio gnificat solam illam voluntatem esse parlem nis in detestatione peccati commissi cum pro- sacramenti; nullam enim connexionem, aut posito cavendi de cætero consistit, et sub ea consecutionem habent hæ propositiones , ut ratione dicitur esse pars hujus sacramenti per se constat; sed significat contritionem in Concilio Florentino, et Tridentino, et infra ex virtute sua, esse radicem, et quasi morasuo loco latius ostendemus. Nec D. Thomas lem formam confessionis et satisfactionis , et hoc negat, sed affirmat solum contritionem ideo esse aptam, ut sit pars materiæ hujus secundum essentiam suam esse in corde, et sacramenti. Cui addendum est, fieri aclu paresse actum interiorem, quod longe diversumi tem, quatenus actu conjungitur confessioni, est, neque ex bac affirmatione sequitur altera et per illam exterius significatur, ut iterum in negatio. Neque etiam ex eo quod D. Thomas disputationibus dicemus. subdit, contritionem virtualiter pertinere ad 7. In solutione ad 2 ait D. Thomas satisexteriorem poenitentiam in quantum implicat factionem conferre gratiam, prout est in propropositum, etc.; nam potius his verbis voluit posito, et augere eam, prout est in execuexplicare rationem ob quam, licet contritio tione ; non dicit autem expresse hæc facere secundum essentiam sit actus interior, nihilo- ex opere operato. Cajetanus autem ita intelminus secundum illam sit pars sacramenti, ligit fieri illud augmentum, et conjungendo quia secundum illam est radix ipsius confes- solutionem cum argumento videtur esse mens sionis et satisfactionis, ut statim declarabo, et D. Thomæ. An tamen vera sententia sit, vilatius infra in disputationibus.

debimus infra disputando de satisfactione. 6. Doctrina a Cajetano adducta in dubii Reliquæ solutiones non habent difficultatem. solutione rejicitur. — Unde etiam non probo quod Cajetanus ait, cum in contritione

ARTICULUS III. plura inveniantur, quorum unum est velle satisfacere ad arbitrium sacerdotis, solum ra- Utrum prædicta tria sint partes integrales tione hujus poni primam partem pænitentiæ;

pænitentia'. nam Concilia alias citata non sic loquuntur, sed potius supponunt illam esse primam par- 1. Ad tertium sic proceditur. Videtur quod tem ratione detestationis peccati commissi, prædicta tria non sint partes integrales pæniet propositi non peccandi de cætero, seu ser- tentiæ. Pænitentia enim, ut dictum est ?, convandi mandata. Imo hæc sola proprie sunt de tra peccatum ordinatur. Sed peccatum cordis, ratione contritionis ; nam illud velle satisfa- oris et operis, sunt partes subjectivæ peccali, cere ad arbitrium sacerdotis, in tantum potest esse necessarium ad contritionem , in quan 14, d. 16, q. 1, art. 1, q. 3. tum sic satisfacere cadit sub obligatione poni. ? Q. 84, art. 3.

les.

ex quibus perfectio icintur partes integrales, de cor; et aliæ quodam ordine prima virtute

etno partes integrales ; quia peccatum de cundum essentiam; fundamentum enim quoquolibet horum prædicatur. Ergo etiam in pe- dammodo virtute continet totum ædificium. Et nitentia contritio cordis, confessio oris et satis- hoc modo contritio continet virtute totam poefactio operis non sunt partes integrales. nitentiam.

2. Præterea , nulla pars integralis in se Ad tertium dicendum, quod omnes partes continet aliam ibi condivisam. Sed contritio integrales habent ordinem quemdam ad invicontinet in se confessionem et satisfactionem cem. Sed quædam habent ordinem tantum in in proposito. Ergo non sunt partes integra- situ, side consequenler se habeant, sicut partes

exercitus ; side se tangant, sicut partes acervi; 3. Præterea, ex partibus integralibus si - sive etiam colligentur, sicut partes domus ; mul et æqualiter constituitur totum, simul li- sive etiam continuentur , sicut partes lineæ. nea ez suis partibus. Sed hoc non contingit hic. Quædam vero habent insuper ordinem virtutis, Ergo prædicta non sunt partes integrales pae- sicut partes animalis , quarum prima virtute nitentice.

Sed contra, illæ dicuntur partes integrales, dent ab invicem. Tertio modo ordinantur orex quibus perfectio totius integratur. Sed ex dine temporis ; sicut partes temporis et motus. tribus prædictis ' integratur per fectio ipsius Partes igitur pænitentiæ habent ad invicem poenitentiæ. Ergo sunt partes integrales peeni- ordinem virtutis et temporis, quia sunt aclus; tentiæ.

non autem ordinem situs, quia non habent poRespondeo dicendum, quod quidam dixcrunt sitionem. hæc tria esse partes subjectivas pænitentiæ.

COMMENTARIUS. Sed hoc non potest esse , quia singulis parti : bus subjectivis adest tota virtus totius, et si- Respondet D. Thomas affirmando esse parmul et æqualiter, sicut tota virtus animalis, in tes integrales. Quam assertionem probat osquantum est animal, saldatur in qualibet spe- tendendo non esse partes subjectivas, nec cie animalis, quæ simul et æqualiter dividunt potentiales ; quia non tota essentia sacraanimal. Sed hoc non est in proposilo. Et ideo menti pænitentiæ adest singulis harum paralii dixerunt, quod sunt partes potentiales. tium, neque essentialiter, nec secundum virSed nec hoc verum esse potest, quia singulis tutem. Nullam tamen mentionem facit parpartibus potentialibus adest totum secundum tium essentialium , cum tamen de hoc memtotam essentiam, sicut tota essentia animæ ad- bro posset esse præcipua quæstio. Sed D. est cuilibet ejus potentiæ. Sed hoc non est in Thomas supponit, quatenus hoc sacramentum proposito. Unde relinquitur, quod prædicla constat ex materia et forma, in bis partibus tria sint partes integrales pænitentiæ. Ad qua- includi aliquid, quod est de essentia sacragum rationem exigitur, ut totum non adsit menti. Quid autem illud sit, hoc loco non de. singulis partibus, neque secundum totam vir- claravit, declaraturus postea fortasse in sintutem ejus, neque secundum totam ejus essen- gulis partibus. Comparando autem partes iltiam, sed omnibus simul.

las ad totam materiam hujus sacramenti, sic Ad primum ergo dicendum, quod peccatum, recte concludit esse partes integrales illius. quia rationem mali habet, potest in uno tan- Manifestum enim est non posse dici potentiales tum perfici, ut dictum est ?. Et ideo peccatum, eo sensu, quo D. Thomas hac voce utitur. Non quod in solo corde perficitur, est una species solum propter rationem ejus, sed etiam quia peccati. Alia tero species est peccatum, quod non sunt potentiæ ipsius essentiæ seu subperficitur in corde et ore. Tertia vero species est stantiæ, sed componentes aliquo modo ipsam peccatum quod per ficitur in corde et opere. Et substantiam. Et eadem ratione non possunt hujusmodi peccati partes quasi integrales sunt, dici partes subjectivæ , quia hæ non compoquod est in corde, et quod est in ore , et quod nunt substantiam ejus, cujus dicuntur esse est in opere. Et ideo poenitentiæ, quæ in his partes; quod intelligitur, ut diximus, in ortribus perficitur, hæc tria sunt partes inte- dine ad sacramentum ; nam in ratione actus

virtutis pænitentiæ recte possent hæ dici parAd secundum dicendum , quod una pars in- tes subjectivæ , quia in omnibus illis vera rategralis potest continere totum, licet non se- tio actus penitentiæ invenitur, ut constat ex

superius dictis, disp. 6. 2 Art. præced. positis in argum. 1. 3 Art. præced., ad 4.

grales.

baptismum. Secunda autem immutatio est per ARTICULUS IV.

reformationem vitæ præterita jam corruptæ, Utrum convenienter dividatur pænitentia in

et hæc pertinet ad poenitentiam mortalium post pænitentiam ante baptismum, pænitentiam

baptismum. Tertia autem immutatio est in mortalium, et pænitentiam venialium 1.

perfectiorem operationem vitæ, et hæc pertinet

ad pænitentiam venialium, quæ remittuntur 1. Ad quartum sic proceditur. Videtur quod per aliquem ferrentem actum charitatis, ut inconvenienter dividatur pænitentia in pani- supra dictum est'. tentiam ante baptismum, pænitentiam morta. Ad primum ergo dicendum, quod pænitenlium, et pænitentiam venialium. Pænitentia tia, quæ est ante baptismum , non est sacraenim est secunda tabula post naufragium (ut mentum, sed est actus virtutis, disponens ad supra dictum est 2); baptismus autem prima. sacramentum baptismi. Illud ergo, quod est ante baptismum, non de- Ad secundum dicendum, quod pænitentia, bet poni species pænitentiæ.

quæ delet peccata mortalia, delet etiam venia2. Præterea, quod potest destruere majus, lin; sed non convertitur. Et ideo duæ papotest etiam destruere minus. Sed mortale est nitentiæ se habent , sicut per fectum et impermajus peccatum, quam veniale. Illa vero poe- fectum. nitentia, quæ cst de mortalibus, eadem etiam Ad tertium dicendum, quod ante baptismum est de venialibus. Non crgo debent poni diver- non sunt peccata venialia sine mortalibus. Et se species pænitentiæ.

quia reniale sine mortali dimitti non potest 3. Præterea , sicut post baptismum pecca- (ut supra dictum est ), ideo ante baptismum non tur venialiter et mortaliter, ita etiam ante distinguitur pænitentia mortalium et veniabaptismum. Si ergo post baptismum distingui- lium. tur pænitentia venialium et mortalium, pari

COMMENTARIUS. ratione debet distingui ante baptismum. Non ergo convenienter dividitur pænitentia per has 1. Quod sit dirisum in hac divisione. --Objecspecies.

lio.-Solvitur. - Hic articulus per occasioSed contra est quod Augustinus, in libro de nem insertus est a D. Thoma hoc loco ad exPænit. 3, ponit prædictas tres pænitentiæ spe- plicandum dictum D. Aug., lib. de Pæn, mecies.

dic., c. 2, et lib. 50 Hom., hom. ult., c. 2, et haRespondeo dicendum, quod hæc divisio est betur in c. Tres sunt, de Peen., d. 1. Ut igitur pænitentiæ, secundum quod est virtus. Est au- D. Thomas hanc divisionem explicet, suppotem considerandum, quod quælibet virtus ope- nit eam dari de pænitentia, ut est virtus, non ratur secundum congruentiam temporis, sicut ut est sacramentum. Quod quidem manifeset secundum alias debitas circumstantias. Un- tum est, loquendo de diviso ; quia ante bapde et virtus pænitentive actum suum habet in tismum non habet locum pænitentia, quæ est hoc tempore, secundum quod convenit novæ le- sacramentum ; ergo, ut hoc membrum sub gi. Pertinct autem ad pænitentiam, ut detes- illo diviso comprehendatur, non potest hic tetur peccata præterita cum proposito immu- dividi pænitentia sacramentalis. Sed dicet tandi vitam in melius, quod est quasi pænim aliquis, ob rationem proportionalem non postentiæ finis. Et quia moralia recipiunt speciem se pænitentiæ virtutem esse divisum hujus secundum finem (ut in secunda parte habitum divisionis; quia post baptismum non sola hæc est 4), conveniens est quod diverse species pe- pænitentia, sed sacramentalis agenda est. nitentiæ accipiantur secundum diversas muta. Videtur ergo necessarium, ut divisum abstrationes, quas pænitens intendit. Est autem tri- hat a pænitentia, ut est virtus et sacramenplex immu'atio a pænitente intenta. Prima tum. Dicendum vero est, pænitentiæ sacraquidem per regenerationem in novam vitam, et mentum, quatenus ex parte poenitentis exerhæc pertinet ad pænitentiam, quæ est ante cendum est, ex actibus virtutis pænitentiæ

constare, ita ut ipsamet confessio ab interna 14, d. 16, q. 1, a. 2, q. 1 et 5, corp.; et penitentiæ virtute imperanda sit, ut recte Matth. 3.

fiat. Et ideo, licet pænitentia post baptis? Q. 84, a. 6.

mum sacramentalis esse debeat, hoc non ex3 In lib. de Util. pen., el de Medicina peuit., cap. 2, tom. 9.

! Q. 87, a. 2 et 3. 4 1. 2, q. 1, art. 3, et q. 18, art. 4 et 6. 2 Q. 87, art. 4.

« PredošláPokračovať »